1989

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 19. vijek20. vijek21. vijek
Decenija: 1950-e  1960-e  1970-e  – 1980-e –  1990-e  2000-e  2010-e
Godine: 1986 1987 198819891990 1991 1992
1989 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1989
MCMLXXXIX
Ab urbe condita 2742
Islamski 1409 – 1410
Iranski 1367 – 1368
Hebrejski 5749 – 5750
Bizantski 7497 – 7498
Koptski 1705 – 1706
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 2044 – 2045
 - Shaka Samvat 1911 – 1912
 - Kali Yuga 5090 – 5091
Kineski
 - Kontinualno 4625 – 4626
 - 60 godina Yin Zemlja Zmija
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11989
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1989 (MCMLXXXIX) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju (link pokazuje kalendar).

Dovršetak "Antibirokratske revolucije". U istočnoj Evropi Revolucije 1989 nagoveštavaju kraj Hladnog rata.

1989:
<1><2><3><4><5><6>
<7><8><9><10><11><12>
RođenjaSmrti

Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 20. 1. - George Herbert Walker Bush naslijedio Ronalda Reagana na mjestu Predsjednika Sjedinjenih Američkih Država (do 1993).
  • 22. 1. - Jak zemljotres na zapadu Tadžičke SSR, 274 mrtvih.
  • 23 - 24. 1. - Levičarska grupa zauzela kasarnu La Tablada u okolini Buenos Airesa, argentinska vojska i policija koriste beli fosfor u kontranapadu, 39 mrtvih.
  • 24. 1. - Serijski ubica Ted Bundy pogubljen na električnoj stolici.
  • 24. 1. - Na sastanku SK Hrvatske prvi put se kritikuje politika Slobodana Miloševića.
  • 25. 1. - Napeta situacija na mitingu u crnogorskom Plavu, gde Srbi i Crnogorci s jedne i Muslimani i Albanci s druge strane imaju dijametralno suprotne stavove.
  • 28. 1. - Umro Choekyi Gyaltsen, 10. Pančen Lama; za 11-tog će Dalaj Lama i kineska vlada imenovati različite dečake.
  • 29. 1. - Global Motors Inc., američki uvoznik Juga, zatražio zaštitu po zakonu o bankrotstvu.
  • 29. 1. - Sovjetska sonda Fobos 2 ušla u orbitu oko Marsa, radi do kvara kompjutera u martu.
  • januar - CK SK Srbije (Milošević) pokreće inicijativu za smenu Stipe Šuvara, predsednika Predsedništva CK SKJ, koji je optužen da je lider "neprincipijelne koalicije" protiv Srbije.
  • 30. 1. - 1. 2. - XX Sednica CK SKJ - priznanje neuspeha zbog ekonomske, političke i etničke krize, bez ideja za rešenje; Milošević: "Rešenje će doneti politika... institucionalno i vaninstitucionalno, statutarno i nestatutarno, na ulici i unutra, populistički i elitistički, argumentovano i neargumentovano...".
  • 30. 1. - Admiral Petar Šimić, šef armijskog SKJ, izjavljuje da će se vojska obračunati sa svakim ko ugrožava tekovine oslobodilačke borbe i socijalističke revolucije.
  • januar - Godišnja inflacija u SFRJ 290%.

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 2. - Satelit Astra 1A počinje s prenosom TV signala, potrebni su manji tanjiri nego ranije. Narednih dana počinje emitovanje Sky, MTV Europe, Eurosport itd.
  • 2. 2. - Sovjetska vojska napušta Kabul.
  • 3. 2. - U Zagrebu osnovano Udruženje za jugoslovensku demokratsku inicijativu (UJDI), kao prva autonomna politička organizacija.
  • 3. 2. - Vojnim udarom zbačen Alfredo Stroessner, vojni diktator Paragvaja od 1954 - vlast preuzima Andrés Rodríguez (do 1993).
  • 4. 2.? - Koncert "Bijelog dugmeta" na beogradskom sajmu, deo poslednje turneje ove grupe.
  • 5. 2. - Pokrenut sportski kanal Eurosport.
  • 6. 2. - Okrugli sto: u Poljskoj počeli pregovori između komunističke vlasti i Solidarnosti.
  • 7. 2. - Mateja Svet osvojila zlato u slalomu na Svetskom šampionatu u Vailu. Zatim 11. 2. dobija i bronzu u veleslalomu, nakon diskvalifikacije jedne učesnice.
  • 11. 2. - Mađarska socijalistička radnička partija donosi odluku o obnovi višepartijskog sistema.
  • 14. 2. - Iranski vjerski vođa Ruholah Homeini poziva muslimane da ubiju Salmana Rushdijea, autora Satanskih stihova, kasnije tokom meseca raspisana nagrada od 3 miliona dolara.
  • 14. 2. - Lansiran prvi Block-II GPS satelit (sateliti Block-I iz 1978-85 su bili eksperimentalni).
  • 15. 2. - Sovjetsko-afganistanski rat službeno završava povlačenjem posljednjih sovjetskih trupa iz Afganistana.
  • 16. 2. - Osnovan Socijaldemokratski savez Slovenije (Socialdemokratska zveza Slovenije), još jedna opoziciona partija (za razliku od Slovenskog demokratskog saveza, ne žele u Socijalistički savez).
  • 16. i 17. 2. - U Bagdadu osnovan Savet arapske saradnje (Irak, Egipat, Jordan i Severni Jemen), a u Marakešu Unija arapskog Magreba (Mauritanija, Maroko, Alžir, Tunis i Libija) - obe organizacije kratkog daha, naročito prva.
  • 17. 2. - U Centralni komitet SKJ izabrano 35 novih članova, od 165; predsednik državnog predsedništva Raif Dizdarević dao ostavku u tom telu, kao i članovi Dolanc, Mojsov, Hasani i Vlajković.
  • 18. 2. - U Alžiru osnovan Front islamskog spasa - registrovan u septembru, iako ustav ne dozvoljava verske partije.
  • 20. 2. - Počeo štrajk albanskih rudara u Trepči u znak potpore rukovodstvu Saveza komunista Kosova (smenjenim Vlasiju i Jašari) i očuvanja autonomije SAP Kosovo, oko 200 rudara ostalo u jami Stari Trg. Traže i smenu Rahmana Morine, tek izabranog predsednika pokrajinskog komiteta, kao i Ali Šukrije. Sutradan generalni štrajk u pokrajini.
  • 22. 2. - Iranski predsednik Ali Hamenei izjavio u Beogradu u vezi Salmana Rušdija da je "strela odapeta prema meti".
  • 23. 2. - Skupština SR Srbije odobrila amandmane na Ustav: republici se vraća jurisdikcija nad sudstvom, milicijom, narodnom odbranom i inostranim poslovima pokrajina (amandmane trebaju odobriti i pokrajinske skupštine). Na Kosovu se radnicima pridružuju i studenti i zanatlije[4].
  • 24. 2. - Milošević i Šuvar u Prištini, Šuvar razgovarao sa rudarima u jami Stari Trg (kasnije i Azem Vlasi).
  • 24. 2. - United Airlines Flight 811: na avionu blizu Honolulua otpala teretna vrata, što je izazvalo eksplozivnu dekompresiju - devet putnika izletelo iz aviona.
  • 25. 2. - Predsedništvo SFRJ poslalo pojačanja miliciji na Kosovu i izjavilo da će preduzeti i druge mere ako bude neophodno.
  • 26-27. 2. - Proširena sednica Predsedništva SFRJ, uvedeno vanredno stanje na Kosovu, poslata vojska sa tenkovima i pojačanje miliciji.
  • 27. 2. - Rudari počinju da izlaze iz jama, nakon što je Morina (privremeno) dao ostavku. U Cankarjevom domu u Ljubljani skup podrške albanskim rudarima (prisutan i slovenački predsednik Milan Kučan).
  • 27. 2. - Caracazo: veliki neredi zbog ekonomskih reformi odnose stotine života u Karakasu, Venecuela.
  • 28. 2. - Studenti dolaze pred Saveznu skupštinu u Beogradu, okuplja se najmanje 600.000 ljudi. Raif Dizdarević izviždan. Masa: "Uhapsite Vlasija!", Milošević: "Ne čujem dobro! .... i biće uhapšeni!". Okupljanja i drugde u Srbiji.
  • februar - Godišnja inflacija u Jugoslaviji 346%.

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

Ante Marković (na čelu SIV-a 1989-91)
  • 17. 3. - Novo Savezno izvršno veće, na čelu sa Antom Markovićem - za "radikalnu, tržišnu reformu".
  • 18. 3. - Deklaracija iz Lihnija: Abhaska ASSR traži od sovjetske vlade otcepljenje od Gruzijske SSR - dolazi do napetosti sa Gruzinima.
  • 20. 3. - Jedan američki dolar vredi 7.985 dinara.
  • 22. 3. - Hokejaški golman Clint Malarchuk doživeo opasnu povredu, klizaljka drugog igrača mu presekla vratne žile.
  • 23. 3. - Skupština Kosova (pod pritiskom) usvajaja amandmane na Ustav SR Srbije, kojim se sužava autonomija pokrajine - izbijaju neredi, do 28-og, sukob sa milicijom u Uroševcu.
  • 23. 3. - Dvojica američkih naučnika objavila da su postigli hladnu fuziju, što se pokazalo pogrešnim.
  • 24. 3. - Skupština Vojvodine usvajaja amandmane na Ustav SR Srbije.
Čišćenje Exxon Valdez-ove naftne mrlje
  • 24. 3. - Tanker Exxon Valdez se nasukao u Zaljevu Prince William na Aljasci, proljeva se 240.000 barela nafte.
  • 26. 3. i 9. 4. - Prvi delimično slobodni izbori za sovjetski parlament, Kongres narodnih deputata, 13% izabranih je nezavisno, među njima su i zagovornici samostalnosti republika.
  • 27. 3. - Uveden policijski čas na Kosovu usled velikih demonstracija i pucnjave (Priština, Podujevo, Uroševac, Gnjilane, Suva Reka, Mitrovica...); takođe zabranjena okupljanja, zatvorene škole i univerzitet; u Prištini pucano u masu, poginula i dvojica milicajaca[5]. Zvanično 24 mrtvih u šest dana nereda[6].
  • 28. 3. - Srbija Skupština SR Srbije donosi amandmane na republički ustav kojima je smanjena autonomija SAP Kosovo i SAP Vojvodina. Nastavljeni neredi na Kosovu, sa mrtvim i ranjenim na obe strane (Žur, gde je napadnuta milicijska stanica, Orahovac i drugde).
  • 28. 3. - Husein-Ali Montazeri gubi položaj Homeinijevog naslednika zbog liberalnih stavova.
  • 29. 3. - Prvi broj lista "Novosti oglasi" - prve oglasne novine u SFRJ.
  • 29. 3. - Potpredsednik SIV-a Aleksandar Mitrović tvrdi da su Albanci pucali iz snajpera na svoje sunarodnike i optužio Albaniju za pomoć albanskim nacionalistima.
  • 29. 3. - 61. dodjela Oscara: najbolji film je Rain Man, ukupno četiri nagrade od osam nominacija; Who Framed Roger Rabbit i Dangerous Liaisons četiri odn. tri nagrade od po sedam nominacija.

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 4. - Piramida Louvra otvorena za javnost.
  • 1. 4. - U Škotskoj uveden nepopularni Komunalni porez, prozvan Poll tax - "glavarina".
  • 1. 4. - Južnoafrički granični rat: Stupa na snagu Rezolucija 435 po kojoj se Južnoafrikanci povlače iz Jugozapadne Afrike (Namibije), ali SWAPO započinje borbe koje odnose blizu 300 žrtava.
  • 3. 4. - Najavljena "čistka" na Kosovu - stotine poltičara, službenika i predavača će biti smenjeno zbog "ohrabrivanja nacionalizma". Predsednik predsedništva Kosova Remzi Kolgeci dao ostavku 5. aprila.
  • 5. 4. - Sporazum poljskog Okruglog stola: legalizovana "Solidarnost", promeniće se ustav tako da bude uveden predsednik republike i senat, demokratski izbori u junu.
  • 6. 4. - Finale Final Four u Minhenu: KK Jugoplastika Split - Maccabi Tel Aviv B.C. 75:69.
  • 7. 4. - Potonula sovjetska nuklearna podmornica "Komsomolec", 42 poginulih.
  • 9. 4. - Tragedija 9. aprila: armija rasturila antisovjetske demonstracije u Tbilisiju, poginulo 20 demonstranata.
  • 9. 4. - Senegalsko-mauritanski sukob: iz graničnih sporova oko prava ispaše proističe dvogodišnji sukob koji odnosi stotine žrtava.

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 5. - Datum izdanja novčanice od 100.000 dinara (lik djevojčice)
  • 1. 5. - Janez Janša uhapšen radi odsluženja kazne dosuđene prošle godine za odavanje vojne tajne - kasnije tokom meseca bio hospitalizovan a nekoliko stotina studenata bojkotovalo nastavu[7].
  • 1. 5. - Flag of the State of Cambodia.svg Narodna Republika Kampućija menja ime u Država Kambodža (do 1992); prošlog meseca potvrđeno da će se vijetnamske trupe povući iz zemlje.
  • 2. 5. - Mađarska uklanja bodljikavu žicu sa granice prema Austriji - prva "pukotina" na Gvozdenoj zavesi.
  • 3. 5. - Počinje emitovanje Radio 101 Radio Beograda (ugašen 2006).
  • 3. 5. - Amandman na makedonski ustav: Makedonija je nacionalna država makedonskog naroda (ranije pominjani i Albanci i Turci).
  • 6. 5. - Pjesma Eurovizije u Lozani: pobjeđuje zadarska grupa "Riva" (Rock me).
  • 7. 5. - Lokalni izbori u Istočnoj Nemačkoj, vladajuća partija zvanično dobija 98,85% glasova - demonstracije nekoliko stotina ljudi zbog ustanovljene prevare su početak protestnog pokreta.
Tjenanmenska "Boginja demokratije" - replika u Vankuveru

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Gazimestan

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 7. - U Beogradu kreće Treći kanal TVB (→ RTS).
  • 2. 7. - Andreas Papandreu daje ostavku posle osam godina na čelu grčke vlade (vratiće se 1993-96).
  • 5. 7. - Prva epizoda serije Seinfeld.
  • 6. 7. - Palestinac iz Islamskog džihada izvršio prvi samoubilački napad u Izraelu - skrenuo je putnički autobus u provaliju, 16 poginulih.
  • 6. 7. - Gorbačov govori pred Savetom Evrope u Strazburu, zalaže se za "Zajednički evropski dom".
  • 7. 7. - Samit Varšavskog pakta u Bukureštu: Ceausescu, Jakeš, Honecker i Živkov se protive promenama u Mađarskoj i Poljskoj.
  • 8. 7. - Carlos Menem novi predsednik Argentine (do 1999), inauguracija pet meseci ranije zbog krize u zemlji.
  • 9. 7. - U Kninskoj krajini održana proslava 600 godina od Kosovske bitke. Izneti zahtevi u pogledu ravnopravnosti Srba u Hrvatskoj (pravo na sopstvenu kulturu, jezik i pismo). Posle ovog događaja, usledila su hapšenja Srba, članova "Zore" (npr. Jovo Opačić).
  • 9 - 12. 7. - Američki predsednik Buš u poseti Poljskoj i Mađarskoj.

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 25. 8. - Vojadžer 2 najbliži Neptunu, nakon čega napušta Sunčev sistem.
  • 25. 8. - Tajni sastanak zapadnonemačkih i mađarskih lidera u dvorcu Gymnich kod Bonna, verovatno dogovoreni krediti u zamenu za otvaranje mađarske granice.
  • 31. 8. - Godišnja inflacija u Jugoslaviji 893,8 %, troškovi života porasli 868,3 %.
  • 31. 8. - Moldavski jezik pisan latinicom proglašen za zvanični u Moldavskoj SSR (praznik Limba noastră u današnjoj Moldovi).

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 4. 9. - U Lajpcigu se održavaju prve demonstracije ponedeljkom.
  • 4 - 7. 9. - IX konferencija Pokreta nesvrstanih u Beogradu, prisustvuju predstavnici 100 zemalja i dva pokreta; usvojena umerena deklaracija, bez osude SAD, Izraela ili Južne Afrike. Moamer Gadafi poklonio kamile beogradskom ZOO vrtu.
  • 6. 9. - Federalni sud u Filadelfiji oslobodio jugoslovenskog generalnog konzula u Čikagu Bahrudina Bijedića optužbe za pranje novca (bio uhapšen prošlog decembra). Njujorški ogranak Ljubljanske banke oglobljen 500.000 dolara.
  • 6. 9. - Švedska-Engleska 0:0, čime Engleska odlazi na Mundijal 1990 - utakmica upamćena po dresu Terryja Butchera crvenom od krvi.
  • 9. 9. - Mošti kneza Lazara stigle u njegovu zadužbinu Ravanicu (krenule iz Nove Ravanice, Vrdnik, 28. jula 1988).
  • 10. 9. - Sudar rumunskog putničkog broda Mogoşoaia i bugarskog teretnog konvoja Petar Karaničev kod Galaţija, 222 mrtvih.
  • 11. 9. - Mađarska prošle noći otvorila granicu sa Austrijom za istočne Nemce.
  • 11. 9. - Sastanak CK SKJ: po novom ustavu SKJ ne bi trebao imati politički monopol.
  • 17 - 22. 9. - Uragan Hugo izaziva ljudske žrtve i do tada najveću materijalnu štetu na Karibima i jugoistoku SAD.
  • 19. 9. - UTA Flight 772: francuski avion oboren bombom iznad Nigera, 170 mrtvih.
  • 22. 9. - Sudar vlaka i školskog autobusa blizu Zaprešića, 14 mrtvih.
  • 22. 9. - IRA detonirala bombu u Muzičkoj školi Kraljevskih marinaca u Dealu, Kent - 11 mrtvih.
  • 23. 9. - Primirje u Libanu.
  • 23. 9. - Sastanak Baker-Ševarnadze u dolini Jackson Hole, Wyoming - obećano da SAD neće iskorišćavati probleme u istočnoj Evropi.
  • 26. 9. - Vijetnam objavio da je okončao 11-godišnju okupaciju Kampućije/Kambodže.
  • 27. 9. - Skupština SR Slovenije donosi amandmane na republički ustav koji daju prioritet republičkim nad saveznim zakonima i ističu pravo na otcepljenje.
  • 27. 9. - 1. 10. - U Sarajevu održan Svjetski šampionat u ritmičkoj gimnastici, Aleksandra Timošenko zbirno prvakinja.
  • 29. 9. - Predsednik SIV Ante Marković iznosi ekonomski program pred Saveznom skupštinom[12].
  • 30. 9. - Hiljadama istočnih Nemaca koji su se sklonili u zapadnonemačku ambasadu u Pragu dozvoljeno da odu na Zapad, takođe i onima u varšavskoj ambasadi.
  • 30. 9. - Raspuštena konfederacija Senegambija.
  • septembar - Četvorocifrena inflacija u SFRJ: 1181 %.

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 10. - Na Cetinju, u prisustvu velikog broja ljudi, nakon prenosa iz San Rema sahranjeni poslednji crnogorski kralj Nikola Petrović i kraljica Milena; sutradan sahranjene i njihove kćerke Ksenija i Vjera.
  • 1. 10. - Colin Powell novi predsednik združenih načelnika generalštaba SAD (do 1993).
  • 1. 10. - Korak ka istopolnom braku u Danskoj: omogućena registrovana partnerstva, prvi takav zakon na svetu.
  • 3. 10. - Istočna Nemačka obustavila bezvizna putovanja u Čehoslovačku.
  • 3. 10. - Pokušaj vojnog udara u Panami, pučisti pogubljeni - raste pritisak na američku administraciju.
  • 5. 10. - Dalaj Lama dobio Nobelovu nagradu za mir.
  • 7. 10. - Mihail Gorbačov u poseti DDR povodom 40-godišnjice osnutka, pozdravljen od stanovništva (poruka Honekeru: "Život kažnjava one koji zakasne"). Istog dana u Plauenu počinju prve masovne demonstracije.
  • 9. 10. - TASS javio da se u Voronježu 27. septembra spustio NLO.
  • 9. 10. - Demonstracije u Lajpcigu traže demokratske reforme.
  • 13. 10. - Predsednik SIV Ante Marković se u Vašingtonu sreo sa predsednikom Bušom, traži se ekonomska i politička pomoć.
  • 13. 10. - Mini krah berze na petak 13.: Dow Jones pao 6,91%.
  • 15. 10. - Otvoreno renovirano i dograđeno Narodno pozorište u Beogradu.
  • oktobar - U Srbiji poslednji put dočekan »Voz bratstva i jedinstva« iz Slovenije.
  • 17. 10. - Hrvatska rock-grupa Prljavo kazalište održala koncert u središtu Zagreba pred 200 000 ljudi, što je bio predznak raspada SFRJ.
  • 17. 10. - Zemljotres Loma Prieta potresao severnu Kaliforniju, 67 mrtvih.
  • 18. 10. - Lider DDR Erich Honecker podneo ostavku pod pritiskom Politbiroa, nasleđuje ga Egon Krenz.
  • 18. 10. - Mađarska skupština obnavlja višestranačje, pet dana kasnije, na 33. godišnjicu revolucije iz 1956, obrisano "Narodna" iz naziva Republike Mađarske.
  • 22. 10. - Potpisan Taifski sporazum za okončanje Libanskog građanskog rata.
  • 25. 10. - Objavljena zvanična platforma SKJ: podrška razvoju političkog pluralizma ("uspostavljanje političkih organizacija građana"), pravima i slobodama.
  • 25. 10. - Portparol sovjetskog ino. ministarstva u šali objavljuje "Sinatrinu doktrinu": svaka zemlja odlučuje o svom putu (odbacivanje Brežnjevljeve doktrine).
  • 30. 10. - Počinju nove demonstracije na Kosovu, u vezi suđenja Vlasiju u još 14-ici, ima i mrtvih[13].
  • 31. 10. - Počelo suđenje Azemu Vlasiju i dr., optuženim za »kontrarevolucionarno« delovanje na Kosovu (prigovori iz nekih zapadnih zemalja da se radi o "anahronizmu u vreme promena" u komunističkom svetu).
  • 31. 10. - Premijer Turgut Özal izabran za predsednika Turske (do smrti 1993).

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Hiperinflacija u SFRJ: novčanica od 2.000.000 dinara
  • 1. 12. - SR Srbija uvodi ekonomske sankcije SR Sloveniji - bojkot slovenačke robe, na šta Slovenci uzvraćaju svojim merama.
  • 1. 12. - Predstavljeni prijedlozi za novčanice od 500.000 dinara (lik dječaka, purpurna nijansa) i 5.000.000 dinara (lik odraslog mladića, plava nijansa) koje nisu izdate.
  • 1. 12. - Narodna skupština Istočne Nemačke izmenila ustav, Partija socijalističkog jedinstva više nema monopol na vlast. Egon Krenz narednih dana daje ostavku na sve funkcije, na čelo partije dolazi Gregor Gysi.
  • 1. 12. - Pokušaj puča protiv filipinske predsednice Corazon Aquino.
  • 2. 12. - Posle 21 godine okončana Druga komunistička pobuna u Maleziji; poslednji zaostali japanski vojnici, Shigeyuki Hashimoto i Kiyoaki Tanaka, koji su bili njen deo vraćaju se kući.
  • 2 - 3. 12. - Samit na Malti: Gorbačov i Buš kažu da je Hladni rat završen.
  • 6. 12. - Antifeminista ubio 14 žena na Politehničkoj školi u Montrealu.
  • 6. 12. - Atentat na zgradu DAS: kamion-bomba eksplodirao ispred sedišta kolumbijske službe sigurnosti, 52 mrtvih.
  • 6. 12. - Završen klasični period Doctora Who, ponovo kreće 2005.
  • 7. 12. - Litvanska SSR je prva od sovjetskih republika koja je ukinula monopol KP na vlast.
  • 8. 12. - Osnovana Demokratska opozicija Slovenije (DEMOS), koalicija antikomunističkih stranaka - traže da državni organi Slovenije prekinu sve veze sa istim organima Srbije.
  • 10. 12. - Predsednik ČSSR Gustáv Husák dao ostavku nakon što je zakletvu položila prva većinski nekomunistička vlada, na čelu sa Mariánom Čalfom.
  • 10. 12. - Prve demonstracije za demokratiju u Mongoliji, Cahiagin Elbegdordž osnovao Mongolsku demokratsku uniju - kampanja traje do marta i ostavke predsednika politbiroa.
  • 11 - 13. 12. - Kongres SK Hrvatske - podržani višestranački izbori (sljedećeg travnja).
  • 12. 12. - Grupa intelektualaca najavila obnavljanje Demokratske stranke (osnivačka skupština sledećeg februara u Beogradu).
  • 13. 12. - Pod pritiskom javnosti (sutradan se održava miting opozicije), Bugarska partija se izjasnila za parlamentarnu demokratiju i promenu člana 1 ustava koji govori o njenom monopolu na vlast.
  • 14. 12. - Prvi slobodni izbori u Čileu posle 16 godina diktature, pobedio Patricio Aylwin.
  • 15. 12. - XI kongres SK Srbije - neće biti sprečavano formiranje novih partija.
  • 15. 12. - Objavljen nacrt deklaracije SKJ prema kome se on odriče monopola na vlast i želi da učestvuje sa drugim partijama na slobodnim izborima, kao i učešće u evropskim integracijama (CK SKJ usvojio 26. 12., pred XIV kongres sledećeg meseca).
Zastava Rumunjske sa rupom - simbol revolucije 1989.
  • 15. 12. - Predstavljeni prijedlozi za novčanice od 10.000.000 dinara (lik Nikole Tesle, narančasta nijansa) i 50.000.000 dinara (lik Ive Andrića, crvena nijansa) koje također nisu izdate.
  • 15. 12. - Kolumbijski narko-lord José Gonzalo Rodríguez Gacha ubijen u okršaju sa policijom, smatra se da je bio milijarder.
  • 16. 12. - Rumunska revolucija 1989.: protesti u Temišvaru koji su izbili povodom proterivanja pastora Lasla Tekeša okreću se protiv režima - u naredna dva dana dolazi do nereda u kojima je pucano na demonstrante.
  • 17. 12. - Emitovana prva epizoda The Simpsons, božićni specijal Simpsons Roasting on an Open Fire.
  • 17. 12. - Drugi krug prvih demokratskih predsedničkih izbora u Brazilu od 1960: Fernando Collor de Mello pobedio Lula da Silvu sa 53:47%; istog dana otet i spasen biznismen Abílio dos Santos Diniz, što se smatra sabotažom protiv levice.
  • 18. 12. - Predsednik Saveznog izvršnog veća Ante Marković izlaže reformske mere koje stupaju na snagu 1. januara: uvodi se novi dinar (= 10.000 ranijih novih odn. 1.000.000 starih), prvih šest meseci zamrznute cene i plate, dinar vezan za marku 7:1 (pokazuje par novih novčanica), ali i zatvaranje neprofitabilnih preduzeća, stroga budžetska kontrola (trenutni kurs: 65.000 dinara za marku ili 112.000 za dolar).
  • 19. 12. - Vlasti Srbije odbacuju Markovićev program, smatrajući da će izazvati nerede.
  • 20. 12. - Polučasovni štrajk oko 650.000 radnika u Srbiji, protest protiv nekih predloženih mera SIV-a, traži se ostavka Markovića; ostale republike daju uslovnu podršku[15].
  • 20. 12. - Američka invazija Paname (Operacija Just Cause), protiv režima Manuela Noriege.
  • 20. 12. - U Sarajevu se osniva Udruženje nezavisnih pisaca Jugoslavije, antinacionalističkog karaktera.
  • 21. 12. - Miting sazvan u Bukureštu za podršku Čaušeskuu se okreće protiv njega, dolazi do pucnjave na narod.
  • 22. 12. - Čaušesku beži iz Bukurešta, osnovan je Front nacionalnog spasa na čelu sa Ionom Iliescuom (na čelu zemlje 1989-96 i 2000-2004).
  • 22. 12. - Ponovo otvorena Brandenburška vrata u Berlinu.
  • 24. 12. - Svrgnuti premijer Paname, general Norijega, sklonio se pred američkim okupacionim trupama u diplomatsko predstavništvo Vatikana u Panama Sitiju i zatražio politički azil.
  • 24. 12. - Počinje Prvi liberijski građanski rat (do 1997): Charles Taylor se vraća u zemlju i počinje pobunu protiv Samuela Doea
  • 25. 12. - Rumunjski predsjednik Nicolae Ceauşescu zajedno sa suprugom strijeljan, čime je okončana vladavina komunizma u ovoj zemlji.
  • 29. 12. - Pisac i zastupnik pokreta za ravnopravnost građana Vaclav Havel izabran za predsjednika Čehoslovačke jednoglasnom odlukom skupštine (do 1992, predsednik Češke 1993-2003). Aleksandar Dubček je juče izabran za predsednika čehoslovačke skupštine (do 1992).
  • 29. 12. - Indeks Nikkei 225 Tokijske berze dostigao istorijski maksimum (38,957.44 zatvoren na 38,915.87), podstaknut mehurom nekretnina.
  • 31. 12. - U Poljskoj potpisan Balcerowiczev plan, šok terapija za tranziciju iz planske socijalističke u tržišnu kapitalističku ekonomiju (znatan pad BDP 1990-91, zatim oporavak).
  • 31. 12. - Azerski demonstranti u Nahčivanu demontiraju granične instalacije prema Iranu.

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

1989. u temama[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Novčanice izdate u SFRJ:
  • Neka vozila uvedena 1989:

Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1989.

Januar/Siječanj – Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak – April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Dani sećanja[uredi - уреди | uredi izvor]

Nobelove nagrade[uredi - уреди | uredi izvor]

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]


Vidi takođe: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar

  1. Yugoslavians protest economic conditions. upi.com Archives Jan. 10, 1989
  2. The leadership of the Communist Party and the state.... upi.com Archives Jan. 11, 1989
  3. Viaţă de fotbalist: Belodedici a rămas în Iugoslavia!. jurnalul.ro
  4. Government threatens strikers with crackdown. upi.com Archives Feb. 23, 1989
  5. Thousands of ethnic Albanians angered by the loss of.... upi.com Archives March 27, 1989
  6. Heavily equipped army troops and riot police enforced strict.... upi.com Archives March 31, 1989
  7. Journalist ordered back to prison. upi.com Archives May 14, 1989
  8. Hunger strike in fourth day. upi.com Archives May 23, 1989
  9. Medenica found guilty of fraud. upi.com Archives May 25, 1989
  10. 36. Pulski filmski festival. arhiv.pulafilmfestival.hr
  11. Suha Bolukbasi (15 September 2011). Azerbaijan: A Political History. I.B.Tauris. str. 120–. ISBN 978-1-84885-620-2. https://books.google.com/books?id=bCe_pvBZKDMC&pg=PA120. 
  12. Sweeping economic measures proposed in Yugoslavia. upi.com Archives Sept. 29, 1989
  13. Armed Albanians fire-fight police. upi.com Archives Nov. 2, 1989
  14. Serbia severs ties with Slovenia over human rights. upi.com Archives Nov. 29, 1989
  15. Yugoslavia makes dinar convertible in 1990. upi.com Archives Dec. 21, 1989
  16. Belgrade unveils convertible currency. upi.com Archives Jan. 1, 1990
  17. GM to sell American cars in Yugoslavia. upi.com Archives Nov. 15, 1990
  18. Explore Yugoslavia LP Album from 1989 on Discogs. discogs.com (pristup. 21. 7. 2016.)