1989

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 19. vijek20. vijek21. vijek
Decenija: 1950-e  1960-e  1970-e  – 1980-e –  1990-e  2000-e  2010-e
Godine: 1986 1987 198819891990 1991 1992
1989 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1989
MCMLXXXIX
Ab urbe condita 2742
Islamski 1409 – 1410
Iranski 1367 – 1368
Hebrejski 5749 – 5750
Bizantski 7497 – 7498
Koptski 1705 – 1706
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 2044 – 2045
 - Shaka Samvat 1911 – 1912
 - Kali Yuga 5090 – 5091
Kineski
 - Kontinualno 4625 – 4626
 - 60 godina Yin Zemlja Zmija
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11989
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1989 (MCMLXXXIX) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju (link pokazuje kalendar).

Dovršetak "Antibirokratske revolucije". U istočnoj Evropi Revolucije 1989 nagoveštavaju kraj Hladnog rata.

Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

George H. W. Bush (pr. 1989-93)

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

Ante Marković (na čelu SIV-a 1989-91)
  • 17. 3. - Novo Savezno izvršno veće, na čelu sa Antom Markovićem - za "radikalnu, tržišnu reformu".
  • 20. 3. - Jedan američki dolar vredi 7.985 dinara.
  • 23. 3. - Skupština Kosova (pod pritiskom) usvajaja amandmane na Ustav SR Srbije, kojim se sužava autonomija pokrajina - izbijaju neredi na Kosovu, sukob sa milicijom u Uroševcu.
  • 23. 3. - Dvojica američkih naučnika objavila da su postigli hladnu fuziju, što se pokazalo pogrešnim.
  • 23 - 28. 3. - Nemiri na Kosovu, albanski protest povodom amandmana na ustav SR Srbije, kojim se smanjuje autonomija pokrajine - 24 poginula, od čega dva milicajca (jedan Albanac).
  • 24. 3. - Skupština Vojvodine usvajaja amandmane na Ustav SR Srbije.
Čišćenje Exxon Valdez-ove naftne mrlje
  • 24. 3. - U mjestu Prince William Sound na Aljasci proljeva se iz broda tankera Exxon Valdez 240,000 barela nafte nakon usidravanja.
  • 26. 3. i 9. 4. - Prvi delimično slobodni izbori za sovjetski parlament, izabran jedan broj nezavisnih.
  • 27. 3. - Uveden policijski čas na Kosovu usled velikih demonstracija i pucnjave (Priština, Podujevo, Uroševac, Gnjilane, Suva Reka, Mitrovica...); takođe zabranjena okupljanja, zatvorene škole i univerzitet; u Prištini pucano u masu, poginula i dvojica milicajaca[4]. Zvanično 24 mrtvih u šest dana nereda[5].
  • 28. 3. - Srbija Skupština SR Srbije donosi amandmane na republički ustav kojima je smanjena autonomija SAP Kosovo i SAP Vojvodina. Nastavljeni neredi na Kosovu, sa mrtvim i ranjenim na obe strane (Žur, gde je napadnuta milicijska stanica, Orahovac i drugde).
  • 29. 3. - Prvi broj lista "Novosti oglasi" - prve oglasne novine u SFRJ.
  • 29. 3. - Potpredsednik SIV-a Aleksandar Mitrović tvrdi da su Albanci pucali iz snajpera na svoje sunarodnike i optužio Albaniju za pomoć albanskim nacionalistima.
  • 29. 3. - 61. dodjela Oscara: najbolji film je Rain Man, ukupno četiri nagrade od osam nominacija; Who Framed Roger Rabbit i Dangerous Liaisons četiri odn. tri nagrade od po sedam nominacija.

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Tjenanmenska "Boginja demokratije" - replika u Vankuveru

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Gazimestan

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 7. - U Beogradu kreće Treći kanal TVB (v. RTS).
  • 1. 7. - U Francuskoj kreće muzički kanal MCM.
  • 5. 7. - Prva epizoda serije Seinfeld.
  • 6. 7. - Palestinac samoubica iz Islamskog džihada skrenuo putnički autobus u provaliju - 16 poginulih, to je prvi samoubilački napad u Izraelu.
  • 7. 7. - Samit Varšavskog pakta u Bukureštu: Ceausescu, Jakeš, Honecker i Živkov se protive promenama u Mađarskoj i Poljskoj.
  • 9. 7. - U Kninskoj krajini održana proslava 600 godina od Kosovske bitke. Izneti zahtevi u pogledu ravnopravnosti Srba u Hrvatskoj (pravo na sopstvenu kulturu, jezik i pismo). Posle ovog događaja, usledila su hapšenja Srba, članova "Zore" (npr. Jovo Opačić).
  • 9 - 12. 7. - Američki predsednik Buš u poseti Poljskoj i Mađarskoj.
  • 10. 7. - Štrajk 300.000 rudara u Sibiru - najveći u SSSR od '20-tih.
  • 13. 7. - Predsednik François Mitterrand otvorio Opéru Bastille.
  • 14. 7. - Proslava 200 godina Francuske revolucije.
  • 19. 7. - Wojciech Jaruzelski izabran za predsednika NR Poljske (ranije predsednik Državnog saveta).
  • 19. 7. - United Airlines let 232: prinudno sletanje aviona u Ajovi, 111 poginulih i 185 preživelih (tema TV filma "Hiljadu heroja").
  • 20. 7. - Aung San Suu Kyi prvi put stavljena u kućni pritvor.
  • 24. 7. - "Stavovi komisije Predsedništva Srbije o reformi političkog sistema" u SFRJ: politički pluralizam putem udruženja unutar Socijalističkog saveza, direktni izbori po principu jedan građanin - jedan glas, garancija ljudskih prava.
  • 28. 7. - Akbar Hašemi Rafsandžani izabran za predsednika Irana (1989-97).
  • ca. 31. 7. - Kurs dinara: 22.500 za američki dolar (prema 2.700 u avgustu '88).

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 4 - 7. 9. - IX konferencija Pokreta nesvrstanih u Beogradu, prisustvuju predstavnici 100 zemalja i dva pokreta; usvojena umerena deklaracija, bez osude SAD, Izraela ili Južne Afrike. Moamer Gadafi poklonio kamile beogradskom ZOO vrtu.
  • 6. 9. - Federalni sud u Filadelfiji oslobodio jugoslovenskog generalnog konzula u Čikagu Bahrudina Bijedića optužbe za pranje novca (bio uhapšen prošlog decembra). Njujorški ogranak Ljubljanske banke oglobljen 500.000 dolara.
  • 9. 9. - Mošti kneza Lazara stigle u njegovu zadužbinu Ravanicu (krenule iz Nove Ravanice, Vrdnik, 28. jula 1988).
  • 11. 9. - Mađarska prošle noći otvorila granicu sa Austrijom za istočne Nemce.
  • 11. 9. - Sastanak CK SKJ: po novom ustavu SKJ ne bi trebao imati politički monopol.
  • 23. 9. - Primirje u Libanu.
  • 23. 9. - Sastanak Baker-Ševarnadze u dolini Jackson Hole, Wyoming - obećano da SAD neće iskorišćavati probleme u istočnoj Evropi.
  • 26. 9. - Vijetnam objavio da je okončao 11-godišnju okupaciju Kampućije/Kambodže.
  • 27. 9. - Skupština SR Slovenije donosi amandmane na republički ustav koji daju prioritet republičkim nad saveznim zakonima i ističu pravo na otcepljenje.
  • 27. 9. - 1. 10. - Svetski šampionat u ritmičkoj gimnastici, Sarajevo. Aleksandra Timošenko zbirno prvakinja.
  • 30. 9. - Hiljadama istočnih Nemaca koji su se sklonili u zapadnonemačku ambasadu u Pragu dozvoljeno da odu na Zapad, takođe i onima u varšavskoj ambasadi.
  • septembar - Četvorocifrena inflacija u SFRJ: 1181 %.

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 10. - Na Cetinju, nakon prenosa iz San Rema, sahranjeni poslednji crnogorski kralj Nikola Petrović i kraljica Milena, u prisustvu velikog broja ljudi; sutradan sahranjene i njihove kćerke Ksenija i Vjera.
  • 3. 10. - Istočna Nemačka obustavila bezvizna putovanja u Čehoslovačku.
  • 5. 10. - Dalaj Lama dobio Nobelovu nagradu za mir.
  • 7. 10. - Mihail Gorbačov u poseti DDR povodom 40-godišnjice osnutka, pozdravljen od stanovništva (poruka Honekeru: "Život kažnjava one koji zakasne").
  • 9. 10. - TASS javio da se u Voronježu spustio NLO.
  • 9. 10. - Demonstracije u Lajpcigu traže demokratske reforme.
  • 13. 10. - Predsednik SIV Ante Marković se u Vašingtonu sreo sa predsednikom Bušom (traži se ekonomska i politička pomoć).
  • 13. 10. - Mini krah berze na petak 13.: Dow Jones pao 6,91%.
  • 15. 10. - Otvoreno renovirano i dograđeno Narodno pozorište u Beogradu.
  • 17. 10. - Hrvatska rock-grupa Prljavo kazalište održala koncert u središtu Zagreba pred 200 000 ljudi, što je bio predznak raspada SFRJ (?).
  • 17. 10. - Zemljotres Loma Prieta potresao severnu Kaliforniju, 67 mrtvih.
  • 18. 10. - Lider DDR Erich Honecker podneo ostavku pod pritiskom Politbiroa, nasleđuje ga Egon Krenz.
  • 18. 10. - Mađarska skupština obnavlja višestranačje, pet dana kasnije obrisano "Narodna" iz naziva Republike Mađarske.
  • 22. 10. - Potpisan Taifski sporazum za okončanje Libanskog građanskog rata.
  • 25. 10. - Objavljena zvanična platforma SKJ: podrška razvoju političkog pluralizma ("uspostavljanje političkih organizacija građana"), pravima i slobodama.
  • 30. 10. - Počinju nove demonstracije na Kosovu, u vezi suđenja Vlasiju u još 14-ici, ima i mrtvih.
  • 31. 10. - Počelo suđenje Azemu Vlasiju i dr., optuženim za »kontrarevolucionarno« delovanje na Kosovu (prigovori iz nekih zapadnih zemalja, da se radi o "anahronizmu u vreme promena" u komunističkom svetu).
  • oktobar - U Srbiji poslednji put dočekan »Voz bratstva i jedinstva« iz Slovenije.

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Hiperinflacija u SFRJ: novčanica od 2.000.000 dinara

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 12. - SR Srbija (odn. njen SSRN) uvodi ekonomske sankcije protiv SR Slovenije zbog odluke slovenskih vlasti da zabrane, za danas zakazani, "miting istine" kosovskog udruženja "Božur" u Ljubljani - bojkot slovenačke robe, na šta Slovenci uzvraćaju svojim merama.
  • 1. 12. - Pokušaj puča protiv filipinske predsednice Corazon Aquino.
  • 1. 12. - Predstavljeni prijedlozi za novčanice od 500.000 dinara (lik dječaka, purpurna nijansa) i 5.000.000 dinara (lik odraslog mladića, plava nijansa) koje nisu izdate.
  • 2 - 3. 12. - Samit na Malti: Gorbačov i Buš kažu da je Hladni rat završen.
  • 3. 12. - Rukovodstvo istočnonemačke vladajuće Partije socijalističkog jedinstva daje ostavku.
  • 6. 12. - Antifeminista ubio 14 žena na Politehničkoj školi u Montrealu.
  • 7. 12. - Litvanska SSR je prva od sovjetskih republika koja je ukinula monopol KP na vlast.
  • 8. 12. - Osnovana Demokratska opozicija Slovenije (DEMOS), koalicija antikomunističkih stranaka - traže da državni organi Slovenije prekinu sve veze sa istim organima Srbije.
  • 10. 12. - Predsednik ČSSR Gustáv Husák dao ostavku nakon što je zakletvu položila prva nekomunistička vlada.
  • 11 - 13. 12. - Kongres SK Hrvatske - podržani višestranački izbori (sljedećeg travnja).
  • 12. 12. - Grupa intelektualaca najavila obnavljanje Demokratske stranke (osnivačka skupština u februaru 1990).
  • 14. 12. - Prvi slobodni izbori u Čileu posle 16 godina diktature.
  • 15. 12. - XI kongres SK Srbije - neće biti sprečavano formiranje novih partija.
  • 15. 12. - Objavljen nacrt deklaracije SKJ prema kome se on odriče monopola na vlast i želi da učestvuje sa drugim partijama na slobodnim izborima, kao i učešće u evropskim integracijama (CK SKJ usvojio 26. 12., pred XIV kongres sledećeg meseca).
Zastava Rumunjske sa rupom - simbol revolucije 1989.
  • 15. 12. - Predstavljeni prijedlozi za novčanice od 10.000.000 dinara (lik Nikole Tesle, narančasta nijansa) i 50.000.000 dinara (lik Ive Andrića, crvena nijansa) koje također nisu izdate.
  • 16. 12. - Rumunska revolucija 1989.: protesti u Temišvaru koji su izbili povodom proterivanja pastora Lasla Tekeša okreću se protiv režima - u naredna dva dana dolazi do nereda u kojima je pucano na demonstrante.
  • 17. 12. - Drugi krug prvih demokratskih predsedničkih izbora u Brazilu od 1960: Fernando Collor de Mello pobedio Lula da Silvu; istog dana otet i spasen biznismen Abílio dos Santos Diniz, što se smatra sabotažom protiv levice.
  • 18. 12. - Predsednik Saveznog izvršnog veća Ante Marković izlaže reformske mere koje stupaju na snagu 1. 1.: uvodi se novi dinar (= 10.000 ranijih novih odn. 1.000.000 starih), prvih šest meseci zamrznute cene i plate, dinar vezan za marku 7:1 (pokazuje par novih novčanica), ali i zatvaranje neprofitabilnih preduzeća, stroga budžetska kontrola (trenutni kurs: 65.000 dinara za marku ili 112.000 za dolar).
  • 19. 12. - Vlasti Srbije odbacuju Markovićev program, smatrajući da će izazvati nerede (ostale republike podržavaju plan).
  • 20. 12. - Polučasovni štrajk oko 650.000 radnika u Srbiji, protest protiv nekih predloženih mera SIV-a.
  • 20. 12. - Američka invazija Paname (Operation Just Cause), protiv režima Manuela Noriege.
  • 20. 12. - U Sarajevu se osniva Udruženje nezavisnih pisaca Jugoslavije, antinacionalističkog karaktera.
  • 21. 12. - Miting sazvan u Bukureštu za podršku Čaušeskuu se okreće protiv njega, dolazi do pucnjave na narod, Čaušesku sutradan beži iz grada.
  • 24. 12. - Svrgnuti premijer Paname, general Norijega, sklonio se pred američkim okupacionim trupama u diplomatsko predstavništvo Vatikana u Panama Sitiju i zatražio politički azil.
  • 25. 12. - Rumunjski predsjednik Nicolae Ceauşescu zajedno sa suprugom strijeljan, čime je okončana vladavina komunizma u ovoj zemlji.
  • 26. 12. - Rumunski Front nacionalnog spasa naimenovao novu vladu s Jonom Ilijeskuom na čelu.
  • 29. 12. - Dramatičar i zastupnik pokreta za ravnopravnost građana Vaclav Havel izabran za predsjednika Čehoslovačke jednoglasnom odlukom skupštine.
  • 29. 12. - Indeks Nikkei 225 Tokijske berze dostigao istorijski maksimum (38,957.44 zatvoren na 38,915.87), podstaknut mehurom nekretnina.

Nepoznati datum[uredi - уреди | uredi izvor]

U toku/tijeku[uredi - уреди | uredi izvor]

1989. u temama[uredi - уреди | uredi izvor]

Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1989.

Januar/Siječanj – Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak – April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Dani sećanja[uredi - уреди | uredi izvor]

Nobelove nagrade[uredi - уреди | uredi izvor]

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]


Vidi takođe: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar

  1. Yugoslavians protest economic conditions. upi.com Archives Jan. 10, 1989
  2. The leadership of the Communist Party and the state.... upi.com Archives Jan. 11, 1989
  3. Government threatens strikers with crackdown. upi.com Archives Feb. 23, 1989
  4. Thousands of ethnic Albanians angered by the loss of.... upi.com Archives March 27, 1989
  5. Heavily equipped army troops and riot police enforced strict.... upi.com Archives March 31, 1989
  6. 36. Pulski filmski festival. arhiv.pulafilmfestival.hr
  7. Explore Yugoslavia LP Album from 1989 on Discogs. discogs.com (pristup. 21. 7. 2016.)