1929

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 19. vijek20. vijek21. vijek
Decenija: 1890-e  1900-e  1910-e  – 1920-e –  1930-e  1940-e  1950-e
Godine: 1926 1927 192819291930 1931 1932
1929 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1929
MCMXXIX
Ab urbe condita 2682
Islamski 1347 – 1348
Iranski 1307 – 1308
Hebrejski 5689 – 5690
Bizantski 7437 – 7438
Koptski 1645 – 1646
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1984 – 1985
 - Shaka Samvat 1851 – 1852
 - Kali Yuga 5030 – 5031
Kineski
 - Kontinualno 4565 – 4566
 - 60 godina Yin Zemlja Zmija
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11929
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1929 (MCMXXIX) bila je redovna godina koja počinje u utorak.

Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • januar - mart - Ekstremno hladna zima u našim krajevima i Evropi[1], snega bilo i u aprilu.
  • 1. 1. - Stupa na snagu novo uređenje finansijske službe Kraljevine SHS (prema zakonu od 8.10.'28.), određeno 14 direkcija sa odgovarajućim oblastima[2].
  • 2. 1. - Usvojena ostavka predsednika vlade KSHS Antona Korošeca, kralj Aleksandar se naredna tri dana (formalno) konsultuje sa liderima stranaka.
  • 6. 1. - Šestojanuarska diktatura. Proglas "Mome dragom narodu...": zbog "nemogućnosti" parlamentarnog sporazuma, u ime narodnog jedinstva i državne celine, Kralj Aleksandar I Karađorđević ukida Ustav Kraljevine SHS, raspušta Skupštinu i zavodi lični režim. Postavljena vlada generala Petra Živkovića. Proglašen niz zakona - zabranjene stranke sa "verskim ili plemenskim" obeležjem, cenzura štampe, komesari umesto oblasnih skupština i odbora itd.
  • 6. 1. - Majka Tereza stiže u Kalkutu.
  • 6. 1. - Heinrich Himmler postavljen za Reichsführer-SS (do 1945), Schutzstaffel u ovo vreme ima svega 280 pripadnika.
Petar Živković, premijer KJ 1929-32

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 4. 3. - Herbert Hoover naslijedio je Calvina Coolidge-a na mjestu američkog predsjednika i postao 31. predsjednik SAD-a.
  • 4. 3. - U Meksiku osnovana Nacionalna revolucionarna partija (kasnije Institucionalno revolucionarna partija), na vlasti ostaje bez prekida do 2000.
  • 17. 3. - U Ženevi potpisan grčko-jugoslovenski sporazum o Solunskoj zoni.
  • 18. 3. - Radio Beograd emituje probnu emisiju - izveštaji o vodostanju, zbog naglog otapanja snega i poplava.
  • 20. 3. - Sovjetski Politbiro odobrio sugestiju za upotrebu tzv. Uralsko-sibirskog metoda sakupljanja žita - anticipacija raskulačivanja, pojačan nemir i represija na selu.
  • 22. 3. - U Zagrebu ubijen Toni Schlegel, direktor Jugoštampe (naklonjen kralju).
  • 24. 3. - Počeo sa emitovanjem Radio Beograd AD.
  • 24. 3. - Jednostranački izbori u Italiji, Nacionalna fašistička partija dobila podršku 98,4%. Vladimir Gortan i drugovi učestvovali u oružanoj akciji ometanja izbora u Istri.
  • 26. 3. - Velika sahrana maršala Focha u Parizu.
  • 28. 3. - Japanski vojnici se povukli iz kineske provincije Shandong u svoju bazu u Qingdao, čime je okončan prošlogodišnji Jinanski incident.
  • 29. 3. - Bitka kod Sabille je glavni okršaj Ikhwanske pobune u Arabiji i pobeda Ibn Saudove vojske nad verskom milicijom.
  • 31. 3. - Pakt prijateljstva, mirenja i sudskog raspravljanja između Kraljevine SHS i Grčke.
  • 31. 3. - Novi Zakon o vrhovnoj državnoj upravi u KSHS: ukinuta četiri ministarstva (vera, agrarne reforme, narodnog zdravlja, pošta i telegrafa).

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 4. - Josephine Baker, "Crna zvezda", stigla u Beograd.
  • 1. 4. - Radio Beograd emitovao prvi kamerno-muzički koncert posvećen Mocartu (početak muzikologije na R.B.).
  • 7. 4. - Prvi direktan prenos fudbalske utakmice u Jugoslaviji, "BSK" - "Jugoslavija" 7:1. Utakmica igrana po blatu i snegu, koji je padao i u drugim krajevima zemlje, čak i u Splitu.
  • 9. 4. - Džozefina Beker u Zagrebu (na sutrašnjoj predstavi izgredi nekih klerikalnih studenata).
  • 14. 4. - Održana prva Velika nagrada Monaka, pobednik je William Grover-Williams u vozilu Bugatti Type 35B.
  • april - Uhapšen Dragoljub Jovanović, levi Zemljoradnik.
  • april - Osnovana Privilegovana agrarna banka (prvi zbor akcionara 15. 8. u Beogradu).
  • april - Na plenumu Centralnog komiteta i Centralne kontrolne komisije u SSSR poražena "Buharinova grupa", koji je smenjen sa položaja; Buharin je zajedno sa Rikovom i Tomskim činio "Desnu opoziciju".
  • 19. 4. - Ante Pavelić i Gustav Perčec stigli u Sofiju, pozdravljeni od pristalica VMRO, sutradan deklaracija o saradnji u borbi protiv Jugoslavije.
  • 19. 4. - Prvi radio-prenos iz Opere Narodnog pozorišta u Beogradu ("Knez Igor" A. Borodina).
  • 24. 4. - Dignuta optužnica protiv Pavelića i Perčeca[5].
  • 25. 4. - Đuro Đaković, organizacioni sekretar CK KPJ, i Nikola Hećimović, skojevac i sekretar Crvene pomoći, ubijeni na jugoslovensko-austrijskoj granici (bili su uhapšeni u velikoj raciji u Zagrebu 20. 4.).
  • 30. 4. - Vojvoda Stepa Stepanović sahranjen u Čačku.

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Pozorišni trg u Beogradu

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Detalj spomenika Archibaldu Reissu (1931)

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 3. 10. - Kralj Aleksandar promenio ime Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca u Kraljevina Jugoslavija; zemlja podeljena u 9 banovina plus Uprava Grada Beograda, umesto 33 oblasti (granice banovina su kasnije donekle menjane, npr. Vukovar i Vinkovci su prvobitno pripadali Drinskoj banovini)[9].
  • 6. 10. - Ruski general Pjotr Wrangel sahranjen u Beogradu, odakle je prenesen iz Brisela.
  • 13. 10. - Mohammed Nadir Shah zauzima Kabul (vlada do 1933), Habibullāh Kalakāni je zarobljen i ubrzo pogubljen.
  • 15. 10. - Prikazan SF film Fritza Langa Frau im Mond.
  • 15. 10. - Ekonomista Irving Fisher izjavljuje da su akcije dostigle "ono što izgleda kao trajno visok plato" i da će još znatno porasti - ali veći gubici počinju već sutradan.
  • oktobar - Kralj Aleksandar razmišlja o ukidanju ćirilice[10].
  • 16. 10. - U talijanskoj Puli, Vladimir Gortan osuđen na smrt (izvršeno sutradan), ostala četvorica optuženih na po 30 godina robije.
  • 16. 10. - Dirižabl "Graf Cepelin" preleteo preko Beograda i današnje Srbije tokom putovanja oko sveta.
  • 18. 10. - U slučaju Edwards v Canada (AG) presuđeno da su žene "osobe" i da mogu biti imenovane u Senat Kanade.
Izgled Njujorške berze
  • 24. 10. - "Crni četvrtak" označava početak kraha Njujorške berze: početni gubitak od 11% umanjen na oko 2% intervencijom vodećih bankara.
  • 28. 10. - "Crni ponedeljak": Dow Jones pao 13%.
  • 29. 10. - "Crni utorak" donosi rekordni promet akcija na Dow Jones i pad od 12%. Ovo se smatra početkom Velike depresije (berza je, doduše, u naredna dva dana porasla 12 odn. 6% jer su brokeri kupovali bagatelne akcije).

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 5. 12. - Nacionalno razgraničenje u SSSR: Tadžička ASSR, deo Uzbečke SSR, postaje zasebna Tadžička Sovjetska Socijalistička Republika.
  • 10. 12. - Uhapšen Josip Predavec, potpredsednik HSS, zbog navodne prevare u vezi stečaja Seljačke zadružne banke.
  • 12. 12. - U beogradskom Malom mokrom lugu (zapravo na Konjarniku) osvećen budistički hram[11].
  • 13. 12. - Počelo suđenje trovačicama, "tvorcima anđela", iz mađarskog sela Nagyrév.
  • 13. 12. - Donesena odluka o promeni većeg broja naziva ulica u Beogradu[12].
  • 17. 12. - Kraljev rođendan zvanično proslavljen u celoj zemlji (konfiskovani izveštaji o podmetnutoj bombi na pruzi Beograd-Zagreb i napadu na projugoslovenskog sveštenika Ritiga[13]).
  • 21. 12. - Raskošna proslava njegovog pedesetog rođendana se smatra početkom Staljinovog kulta ličnosti (mada su Caricin/Staljingrad i Donjeck/Staljino još ranije nazvani po njemu).
  • 22. 12. - Uhapšen Vlatko Maček, predsednik HSS, pod optužbom da je finansirao neke članove navodne terorističke organizacije, koja je trebalo da deluje u vreme Kraljevog rođendana (16-17. decembar - bomba pod voz kojim su putovale deputacije u Beograd, bomba u katedrali i "moguće" u 'Esplanadi' tokom svečanog bala).
  • 22. 12. - Nemački referendum protiv Youngovog plana nije uspeo, ali su nacisti tokom kampanje stekli publicitet i kredibilitet među mejnstrim desničarima.
  • 22. 12. - Otvorena pruga Kragujevac-Kraljevo.
  • 22. 12. - Habarovskim protokolom okončan Kinesko-sovjetski konflikt - status kvo ante.
  • 27. 12. - Raskulačivanje (dekulakizacija): Staljin najavio likvidaciju kulaka (bogatih seljaka) kao klase.
  • 28. 12. - "Crna subota" na Samoi - novozelandski kolonijalni policajci ubili 11 nenaoružanih demonstranata - začetak pokreta Mau za nezavisnost.
  • 28. 12. - Francuski parlament izglasao sredstva za gradnju "Maginotove linije", nazvane po ministru rata Maginotu.
  • 29. 12. - Sveindijski kongres u Lahoreu pod predsedavanjem Jawaharlala Nehrua zahteva potpunu nezavisnost Britanske Indije.

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

  • U svim opštinama, pa tako i u gradu Beogradu izabrane opštinske organe smenjuju od strane kralja postavljeni predsednici opština.
  • Nastali domaći nemi filmovi "Kroz buru i oganj" i "Rudareva sreća".

Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj – Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak – April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1929.

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Dani sećanja[uredi - уреди | uredi izvor]

Nobelove nagrade[uredi - уреди | uredi izvor]

Literatura/Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Zima stoljeća, DalmacijaNEWS.com
  2. "Politika, 1. januar, str 1. digitalna.nb.rs (sa nevelikom mapom)
  3. ((ru)) Первые значки ударники и отличники. izhig.ru (pristup. 19.11.2015.)
  4. Time Magazine Cover: King Alexander
  5. "Politika", 25. 4. 1929, str 2
  6. "Politika", 23. jul 1929, kao i narednih dana; o ovome je izvestio i magazin Time: YUGOSLAVIA: Richest Woman
  7. Politika, 23. 7. 1929, str. 7. digitalna.nb.rs (pristup. 8. 9. 2015.)
  8. Politika, 7. avgust 1929, str. 3. digitalna.nb.rs (pristup. 6.9.2015.)
  9. Politika, 4. oktobar 1929. digitalna.nb.rs (pristup. 8. 9. 2015.)
  10. YUGOSLAVIA: Dangerous Decree, Time, 21. oct. 1929.
  11. Politika, 13. decembar 1929, str 7. digitalna.nb.rs (pristup. 7. 9. 2015.)
  12. Politika, 14. decembar 1929, str. 9. digitalna.nb.rs (pristup. 7. 9. 2015.)
  13. YUGOSLAVIA: Zhivoi Kraji, Time, 30. dec. 1929

Spoljne veze[uredi - уреди | uredi izvor]


Vidi takođe: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar