1968

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Ovo je članak o godini 1968.

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1930-e | 1940-e | 1950-e | 1960-e | 1970-e | 1980-e | 1990-e | >
<< | < | 1964. | 1965. | 1966. | 1967. | 1968. | 1969. | 1970. | 1971. | 1972. | > | >>


1968 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1968
MCMLXVIII
Ab urbe condita 2721
Islamski 1387 – 1388
Iranski 1346 – 1347
Hebrejski 5728 – 5729
Bizantski 7476 – 7477
Koptski 1684 – 1685
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 2023 – 2024
 - Shaka Samvat 1890 – 1891
 - Kali Yuga 5069 – 5070
Kineski
 - Kontinualno 4604 – 4605
 - 60 godina Yang Zemlja Majmun
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11968
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1968 (MCMLXVIII) bila je prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak.

Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 7. 3. - Kraj Prve bitke za Sajgon.
  • 8. 3. - "Martovski događaji" u Poljskoj - studenti demonstriraju u Varšavi zbog zabrane jednog Mickiewicz-evog komada, policija ih rastura, ali okupljanja tokom meseca bilo i u drugim gradovima.
  • 11. 3. - Severnovijetnamci i Pathet Lao zauzeli američko navigaciono postrojenje Lima Site 85 u Laosu.
  • 12. 3. -  Mauricijus nezavisan od britanske vlasti.
  • 16. 3. - Jedna američka jedinica u sklopu američkih trupa u Vijetnamu napala je južnovijetnamsko selo My Lai i pobila, prema vijetanmskim podacima, 507 stanovnika, među njima i 246 dojenčadi i djece (javnost u SAD saznala u novembru 1969).
  • 16. 3. -Robert F. Kennedy ulazi u trku za demokratsku nominaciju.
  • 18. 3. - Zlatni standard: Kongres SAD ukida obavezu da zlatna rezerva podupire dolar.
  • 22. 3. - Daniel Cohn-Bendit i još sedmorica okupirali administrativne kancelarije Univerziteta Nanterre - začetak majskih događaja.
  • 27. 3. - Poginuo Jurij Gagarin.
  • 28. 3. - U Rio de Janeiru ubijen student Edson Luís de Lima Souto tokom protesta zbog skupe hrane u kantini - početak nemirne godine u Brazilu koji je pod vojnom huntom.
  • 31. 3. - Američki predsjednik Lyndon B. Johnson iznenada odustao od kandidature za novi mandat.

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 2. 5. - Sastanak Tito-Čaušesku u Beogradu, reafirmisana vera u nemešanje u unutrašnje stvari drugih država (u vezi sovjetskih pritisaka na Čehoslovačku[2]).
  • 3. 5. - Okupljanje studenata na pariskoj Sorbonne-i, protestuju zbog zatvaranja Univerziteta Nanterre prethodnog dana.
  • 6. 5. - Maj 1968. u Francuskoj: Sukob policije i studenata u Parizu koji su protestovali zbog policijskog prisustva na Sorbonne-i.
  • 12 - 15. 5. - Jugoslovenski ministar spoljnih poslova Marko Nikezić u Pragu, podržava čehoslovačku politiku.
  • 13. 5. - Francuska: jednodnevni generalni štrajk, milion ljudi maršira Parizom; narednih dana se i radnici pridružuju protestima ("okupacije" fabrika).
  • 19. 5. - Izbori u Italiji: pobedili demohrišćani (+ 9 mandata), uspešni i komunisti (+ 27).
  • 19. 5. - Nigerijski građanski rat: Bijafranci opkoljeni zauzećem Port Harkurta, još veća glad.
  • 22. 5. - Kod Azora potonula američka nuklearna podmornica USS Scorpion, 99 mrtvih.
  • 29. 5. - Francuski predsednik Charles de Gaulle nakratko pobegao u Nemačku, gde se uverio u podršku armije (detalji otkriveni 1982).
  • 29 - 30. 5. - XIV sednica CK SK Srbije. Dobrica Ćosić na sednici CK SK Srbije izjavio da se na Kosovu vrši teror nad Srbima i da kosovske vlasti ništa ne čine da bi to sprečile, kritikuje položaj Srbije u SFRJ; Istoričar Jovan Marjanović kritikuje stvaranje "veštačkih nacija" (Muslimani); CK se ogradio od ovih stavova, ovaj događaj označio je početak Ćosićevog disidentstva. On i Marjanović će biti isključeni iz CK.
  • 30. 5. - Velike demonstracije u Parizu, De Gol raspustio parlament - raspisivanjem novih izbora okončana pretnja revolucije u Francuskoj.
  • 30. 5. - U Nemačkoj doneseni Vanredni zakoni (Notstandgesetze), čime su okončana specijalna ovlašćenja Savezničkih sila iz 1949 (nemirni studenti se protivili njihovom donošenju).
  • proleće - Jaka prolećna suša u Jugoslaviji i okolnim zemljama - smanjeni prinosi u poljoprivredi[2].

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

King i R. Kenedi
  • 1. 6. - Novoizgrađena Tvornica mineralnih gnojiva u Kutini, među deset najvećih u svijetu, udružuje se sa ranijom Tvornicom kemijskih proizvoda (čađara, vapnara, glinara)[3].
  • 2. 6. - Uveče čarka između brigadista i studenata u blizini Studentskog grada u Beogradu, milicija interveniše.
  • 3. 6. - Studentske demonstracije 1968. u Jugoslaviji: Studenti krenuli u stari deo Beograda, milicija ih presreće kod nadvožnjaka i prebija; Rezolucija studentskih demonstracija: protiv socijalne nejednakosti, nezaposlenosti, birokratije i lošeg stanja na univerzitetu.
  • 3. 6. - Radikalna feministkinja Valerie Solanas upucala i ranila Andy Warhola.
  • 4. 6. - Studenti u grupicama dolaze do svojih fakulteta širom Beograda, počinje štrajk, središte je na Filozofskom fakultetu. Među opštim zahtevima su: nezadovoljstvo zbog nejednakosti, nezaposlenosti, ometanja demokratije i samoupravljanja, zahtevaju se demokratizacija i slobode [4]. Univerzitet preimenovan u "Crveni univerzitet Karl Marks". Stevo Žigon igra monolog iz drame "Dantonova smrt".
  • 4. 6. - Predsedništvo konferencije Saveza studenata Jugoslavije podržava većinu zahteva studenata i osuđuje brutalnost milicije i pisanje štampe (studente podržavaju i Predsedništvo i IK CK SK Srbije ali zahtevi "samo demokratskim putem").
  • 5. 6. - Atentat na Roberta Kenedija, američkog senatora i kandidata na stranačkim izborima za predsedničku trku (umro rano sledećeg dana).
  • 9. 6. - Tito u TV obraćanju daje za pravo studentima, kraj protesta; Donesene "Smernice" Predsedništva i IK CK SKJ o najvažnijim zadacima SK u razvijanju sistema društveno-ekonomskih i političkih odnosa (bez efekta).
  • 5 - 10. 6. - Football pictogram.svg U Italiji Evropsko prvenstvo u fudbalu: 1. Italija, 2. Jugoslavija 3. Engleska; finale Italija-Jugoslavija je igrano 8. 6. (1:1) i opet 10. 6. (2:0).
  • 23 i 30. 6. - Parlamentarni izbori u Francuskoj - degolistička Unija demokrata za Republiku odnela ubedljivu pobedu.
  • 26. 6. - Boninska ostrva (Ogasawara) vraćena Japanu.
  • 30. 6. - Prvi let Lockheed C-5 Galaxy, dugovekog transportnog aviona.
  • jun - Šesti kongres jugoslovenskih sindikata u Beogradu.

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 3. 8. - Sastanak u Bratislavi lidera Čehoslovačke i ostalih zemalja Varšavskog pakta.
  • 5. 8. - Mao Ce Dung šalje poruku radnicima na univerzitetu, naziva ih trajnim upravnicima obrazovnog sistema i poklanja im sanduk manga, koji će malo više od godinu dana biti religiozno obožavani u NR Kini[5].
  • 8. 8. - Richard Nixon nominovan od republikanaca za predsedničke izbore.
  • 9 - 11. 8. - Tito u poseti Pragu.
  • 15. 8. - Rumunski lideri u poseti Pragu.
  • 20/21. 8. - Invazija Varšavskog pakta na Čehoslovačku: trupe Varšavskog pakta (sem Rumunije) ušle u Čehoslovačku (Jugoslavija osuđuje intervenciju, podignuta borbena gotovost[2]).
  • 22. 8. - Vlada SFRJ izražava krajnju zabrinutost zbog nelegalnog ulaska stranih trupa i okupacije Čehoslovačke, koji "predstavlja najgrublji vid gaženja suvereniteta i teritorijalnog integriteta jedne nezavisne zemlje, kao i direktno negiranje opšte-prihvaćenih principa međunarodnog prava i Povelje UN"[7].
  • 24. 8. - Francuska detonirala svoju prvu hidrogensku bombu.
  • 26 - 29. 8. - Demokratska nacionalna konvencija u Čikagu izabrala Huberta Humphreya za predsedničkog kandidata; događaj zasenjen velikim okršajem policije i antiratnih demonstranata 28. 8..
  • 29. 8. - U Oslu su se vjenčali prijestolonasljednik Harald od Norveške i Sonja Haraldsen. Kako bi ostvario ženidbu s građankom, princ je zaprijetio odricanjem od prijestolja.
  • 31. 8. - 1. 9. - Dva snažna potresa u istočnom Iranu, više hiljada mrtvih.

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 3. 11. - Razoran zemljotres pogodio Bar u Crnoj Gori.
  • 5. 11. - U SAD je republikanski kandidat Richard Milhous Nixon pobijedio na predsjedničkim izborima. Na izborima za predstavnički dom i senat većinu su osvojili demokrati. Nixon je uspio približiti SAD Kini i SSSR-u te okončati vijetnamski rat.
  • 7. 11. - Jugoslavija druga na 18. šahovskoj olimpijadi u švajcarskom Luganu (SSSR prvi).
  • 11. 11. - Počela američka operacija Commando Hunt za prekidanje Ho Ši Minove staze (traje do 1972, bez uspeha).
  • 12. 11. - Osnovan Fakultet političkih nauka u Beogradu.
  • 19. 11. - Izložba "Paul Klee. Slike, akvareli, crteži" u beogradskom Muzeju savremene umetnosti (do 12. januara).
  • 22. 11. - Izdat The Beatles (album) (poznat i kao "Beli album").
  • 25. 11. - Plovidbu završava znameniti britanski putnički brod "Queen Elizabeth" da bi 1970. bio otegljen u Hong Kong i poslužio kao ploveće sveučilište, ali ne zadugo, jer je već 9. 1. 1972. izgorio.
  • novembar - Šesti kongres SK Srbije, partija ima novo rukovodstvo - Marko Nikezić predsednik (ranije savezni sekretar ino. poslova), Latinka Perović sekretarica. Početak "liberalne" ere u SKSr. - naglašava se industrijski razvoj, modernizacija, tržište, nemešanje u poslove drugih republika.
  • 27. 11. - U Prištini održane demonstracije na kojima su studenti albanske nacionalnosti tražili da Kosovo postane republika u okviru SFRJ; demonstracije i u Uroševcu, Gnjilanu, Podujevu, kao i zapadnoj Makedoniji; razbijaju se izlozi i prevrću automobili, poginuo jedan demonstrant povređeno 10 pripadnika snaga reda.
  • 28. 11. - Tenkovi i jedinice JNA sprečavaju demonstracije za albanski Dan zastave.

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Zemlja, 24. 12. 1968.
  • 2. 12. - CK SKJ podržao PK SK Kosova i Metohije i CK SK Srbije, uključujući aktivnosti protiv izgreda u novembru.
  • 3. 12. - Tzv. '68 Comeback Special - Elvis Presley se posle sedam godina vraća koncertima.
  • 9. 12. - Douglas Engelbart u San Francisku predstavlja NLS, pionirski sistem hiperteksta.
  • 13. 12. - Predsednik Brazila Artur da Costa e Silva doneo AI-5 ("Ustavni akt br. 5") kojim počinje najtvrđi period vojne vladavine.
  • 18. 12. - Snima se scena rušenja mosta za film "Bitka na Neretvi" (ali upotrebljen snimak makete).
  • 20. 12. - Veruje se da je Zodiac Killer ubio prve dve žrtve.
  • 22. 12. - Mao Tse-tung smatra da bi obrazovana urbana omladina u Kini trebala biti reedukovana na selu - početak pokreta "Gore u planine i dole u sela".
  • 22. 12. - Venčali se David Eisenhower, unuk bivšeg predsednika, i Julie Nixon, kćerka izabranog predsednika.
  • 24. 12. - Apollo 8 u orbiti oko Meseca: posada (Borman, Lovell, Anders) su prvi ljudi koji vide drugu stranu našeg satelita.
  • 26. 12. - Amandmani VII-XIX na Ustav SFRJ - dalje sužavanje saveznih ovlašćenja; autonomne pokrajine (sada "Socijalističke A. P.") su konstitutivni elementi federacije i imaju svoj Vrhovni sud i ustavne zakone. Naziv "Kosovo i Metohija" skraćen u "Kosovo".
  • 26. 12. - Dvojica Palestinaca napala izraelski putnički avion u Atini, 1 putnik ubijen.
  • 28. 12. - Izraelske specijalne snage uništile 12 putničkih i 2 kargo aviona na bejrutskom aerodromu.

Tokom godine[uredi - уреди | uredi izvor]

1968. u temama[uredi - уреди | uredi izvor]


Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Decembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1968.

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Nobelova nagrada za 1968. godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije...
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 Collier's Year Book za 1968 (Microsoft Encarta 2004)
  3. Petrokemija d.d. Kutina - Povijest tvrtke. petrokemija.hr (pristup. 16.7.2016)
  4. Ljudski je uživati, zar ne? PDF
  5. 5.0 5.1 Marks, Ben (February 18th, 2013). The Mao Mango Cult of 1968 and the Rise of China's Working Class. collectorsweekly.com (pristup. 12.2.2016.)
  6. 15. Pulski filmski festival. arhiv.pulafilmfestival.hr
  7. Bajec, Dolničar, 1981, str. 237
Literatura
  • Milan Bajec, Ivan Dolničar (1981). Jugoslavija 1941-1981, Beograd: Eksport pres.

Spoljne veze[uredi - уреди | uredi izvor]