Trepča

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Disambig.svg
Za drugo značenje, pogledajte članak Trepča (razvrstavanje).

Trepča je veliko ležište olovo-cinkane rude na Kosovu, koje obuhvata zapadne, jugozapadne i južne delove Kopaonika i spada među najveća u Evropi. Eksploatacija njenih rudnih bogatstava je otpočela u doba kralja Milutina (12821321), početkom XIV veka (1303) i trajala je do kraja XVII veka. Između dva svetska rata,britanska kompanija -{Trepca Mines Limited}- otpočinje radove na području Trepče (1927) otvaranjem rudnika (1930) i gradnjom topionice olova (1940). Posle Drugog svetskog rata, njena imovina je nacionalizovana i napravljen je Rudarsko-metalurško-hemijski kombinat olova i cinka Trepča, koji je u jednom trenutku zapošljavao oko 20.000 radnika i proizvodio oko 70% mineralnih sirovina stare Jugoslavije. Danas, usled specifične situacije u tom dijelu Kosova, veći deo kombinata Trepča nije operativan, a dodatni problem predstavlja zastarela i dotrajala oprema.

Prema poslednjim procenama iz 2001. godine, preostali kapacitet Trepče je oko 29.000.000 t rude od čega je[1]:

  • 3.40 do 3.45 % odnosno 999,000 t olova,
  • 2.23 do 2.36% odnosno 670,000 t cinka
  • 74 do 81 g/t odnosno 2,200 t zlata

Prošlost Trepče[uredi - уреди | uredi izvor]

Srednji vek[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: Srednjovekovna Trepča

Iako je u celoj Kopaoničkoj oblasti, ruda vađena još u rimsko doba, područje Trepče se koristi tek od srednjeg veka. U doba kralja Milutina, tu su naseljeni Sasi koji su vadili rudu, a njen prvi pomen potiče iz 1303. godine[2], kada se pominje njihovo naselje u Trepči. Za zaštitu rudnika, podignuta je tvrđava Ćutet, a vađenje srebra,olova i gvožđa, nastavljeno je i posle propasti Srpske despotovine, sredinom XV veka. Tokom narednih vekova Otomanska imperija je nastavila vađenje rude, koje je okončano, neposredno nakon 1685. godine[1].

Moderno doba[uredi - уреди | uredi izvor]

Posle Prvog svetskog rata,Britanci su 1925. godine otpočeli istraživanje kompleksa i 1927. godine osnivaju kompaniju -{Trepca Mines Limited}-. Na mestu starog rudnika iz srednjeg veka,1930. godine se otvara novi rudnik,Stan Trg[lower-alpha 1].

Proizvodnja je vrlo brzo dostigla brojku od 600 do 700 hiljada tona rude godišnje, a u periodu od 1930. do 1940. godine izvađeno je 5 700 000 tona rude, od čega[1]:

kao mešani koncentrat olova i bakra. U cilju povećanja proizvodnje, u Zvečanu je 1940. godine izgrađena topionica olova.

Tokom Drugog svetskog rata, upravu nad Trepčom preuzeli su Nemci, odnosno kompanija na čijem se čelu nalazio Herman Gering[1]. Pored proizvodnje metala, u Trepči su tada pravljeni i akumulatori za nemačke podmornice[1].

Topionica olova u Zvečanu

Posle rata, imovina britanskog preduzeća je nacionalizovana i formirano je novo preduzeće, pod imenom Rudarsko-metalurshko-hemijski kombinat olova i cinka Trepča. U njegovom sastavu našli su se rudnici:

zatim topionice:

kao i niz drugih postrojenja za preradu rude i njenu obradu, poput fabrike baterija i akumulatora, koncentratora u Gračanici, fabrike hemijskih đubriva i drugih. Kombinat je bio jedan od najznačajnijih rudarskih kompleksa na Balkanu, u jedno trenutku je zapošljavao 20.000 ljudi i proizvodio oko 70% mineralnih sirovina stare Jugoslavije[1].

Kriza i raspad stare Jugoslavije, posle koje je usledila ekonomska blokada SRJ, nakon čega su otpočeli sukobi na Kosovu koji su kulminirali NATO-vim bombardovanjem SRJ, doveli su do propasti ovog privrednog giganta. Posle dolaska snaga KFORa i UNMIKa na Kosovo, juna 1999. godine, proizvodnja u severnim rudnicima, koji su ostali pod kontrolom Srba, nastavljena je, dok su oni južni potopljeni. Trepčin muzej minerala (osnovan 1966) je opljačkan 18.09.1999. godine i iz njega je ukradeno preko 1 500 primeraka minerala iz Trepče, uključujući i neprocenjivi primerak vivianita[1], kao 150 drugih minerala iz preko 30 zemalja sveta, koji su muzeju bili poklonjeni. Pod pokroviteljstvom UNMIKa, obnovljen je rad u središnjim rudnicima i pogonima u Mitrovici, ali je to prekinuto u avgustu 2000. godine, zbog velike količine zagađenja[1].

Kombinat Trepča danas praktično funkcioniše, kao dva samostalna i nezavisna dela[3]:

  • Trepča sever, koja obuhvata rudnike i postrojenja na prostoru sa većinski srpskim narodom
  • Trepča jug, koja obuhvata rudnike i postrojenja na prostoru sa većinski albanskim narodom

Izvađena ruda[uredi - уреди | uredi izvor]

Procenjuje se da je u periodu od 1931. do 1998. godine, iz Trepčanskih rudnika izvađeno oko 34 350 000 t rude, od čega[1]:

  • 6 % odnosno 2 066 000 t olova,
  • 4 % odnosno 1 371 000 t cinka,
  • 75 g/t odnosno 2 569 t srebra
  • 102 g/t odnosno 4 115 t bizmuta.

Procenjena količina izvađenog zlata, od 1950. do 1985. godine, je oko 8.7 tona odnosno oko 250 kg godišnje,kadmijuma, od 1968. do 1987. godine, 1 655, a pored navedenog, izvađene su i manje količine germanijuma, galijuma, indijuma, selenijuma i telurijuma.

Povezano[uredi - уреди | uredi izvor]

Napomene[uredi - уреди | uredi izvor]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 "The Trepca mine (by Jean Feraud)" (engleski). http://www.spathfluor.com/_open/open_us/us_op_mines/us_trepca_kosovo_mine.htm. pristupljeno 10. 11. 2010. 
  2. Grupa autora, „Leksikon gradova i trgova srednjovekovnih srpskih zemalja“ , Beograd, 2010. ISBN 978-86-17-16604-3
  3. "Zlatna ruda Kosovo". Večernje Novosti. 11. 08. 2007. Pristupljeno 10. 11. 2010.  Check date values in: |date= (help)

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi - уреди | uredi izvor]


Greška kod citiranja: <ref> oznake postoje za grupu pod imenom "lower-alpha", ali nije pronađena pripadajuća <references group="lower-alpha"/> oznaka, ili zatvarajući </ref> nedostaje