1940

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Ovo je članak o godini 1940.
Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 19. vijek20. vijek21. vijek
Decenija: 1910-e  1920-e  1930-e  – 1940-e –  1950-e  1960-e  1970-e
Godine: 1937 1938 193919401941 1942 1943
1940 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1940
MCMXL
Ab urbe condita 2693
Islamski 1358 – 1359
Iranski 1318 – 1319
Hebrejski 5700 – 5701
Bizantski 7448 – 7449
Koptski 1656 – 1657
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1995 – 1996
 - Shaka Samvat 1862 – 1863
 - Kali Yuga 5041 – 5042
Kineski
 - Kontinualno 4576 – 4577
 - 60 godina Yang Metal Zmaj
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11940
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1940 (MCMXL) bila je prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru (link pokazuje kalendar).


Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Torre Piacentini u Đenovi, najviša zgrada u Evropi do 1952.

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Nemački tenkovi u luci Oslo

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 13. 5. - Prvo Čerčilovo obraćanje Parlamentu: "ne mogu ponuditi ništa osim krvi, muke, suza i znoja".
  • 14. 5. - Jako bombardovanje Roterdama, nemačke snage ulaze u grad.
  • 12 - 15. 5. - Invazija Nemačke na Francusku: Sedanska bitka je važna nemačka pobeda, osvojeni svi mostovi preko Meze - sledi trka prema La Manšu (Heinz Guderian nastupa agresivno, mimo naređenja).
  • 15. 5. - Holandija se ujutro predala, od 29. 5. njen rajhskomesar je Arthur Seyss-Inquart.
  • 15. 5. - U SAD utemeljen lanac brze prehrane McDonalds i pojavile se najlon čarape.
  • 17. 5. - Pad Brisela.
  • 19. 5. - Lokalni izbori u Banovini Hrvatskoj.
  • 20. 5. - Njemačke Guderijanove trupe izbile na La Manche.
  • 20. 5. - Otvoren logor Auschwitz, prvi stižu politički zatvorenici; komandant je Rudolf Höss.
  • 22. 5. - Zakon o vanrednim ovlašćenjima daje britanskoj vladi kontrolu nad građanima i svom imovinom.
  • 24. 5. - U skladu sa Rundstedtovim zahtevom, Hitler radi konsolidacije zaustavio na tri dana napredovanje ka Dunkirku.
  • 24. 5. - Oružani napad na kuću Lava Trockog u Meksiku, ovaj put je preživeo.
  • 27. 5. - 3. 6. - Operation Dynamo - Evakuacija iz Dankerka opkoljenih britanskih, francuskih i belgijskih vojnika, njih ukupno 338.226.
  • 28. 5. - Belgijski kralj Leopold III potpisao predaju armije, što je predsednik vlade ocenio protivustavnim.

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Nemci u Parizu
  • 3. 6. - Luftwaffe prvi put bombarduje Pariz.
  • 4. 6. - Nemci zauzeli Dunkirk i zarobili 30-40.000 preostalih francuskih vojnika.
  • 4. 6. - Čerčilov govor Parlamentu: "Nećemo posrnuti. Borićemo se na plažama... Nikada se nećemo predati".
  • 5. 6. - Fall Rot (Postavka Crveno): počinje druga faza nemačke invazije Francuske, napad preko reka Some i Ene od 9. 6.
  • 6. 6. - Jedan francuski avion uveče bacio bombe na fabrike na severnom kraju Berlina.
  • 7. 6. - Britanci evakuisali norvešku kraljevsku porodicu i vladu; istog dana izgubili nosač aviona HMS Glorious sa 1.207 života, kao i prateće razarače HMS Acasta i HMS Ardent sa 160 odn. 150 ljudi.
  • 10. 6. - Italija proglašava rat V. Britaniji i Francuskoj (→ Italijanska invazija Francuske ili Alpska bitka).
  • 10. 6. - Norveška se predaje Nemcima; Francuska vlada beži u Tours.
  • 11. 6. - Počinje Opsada Malte (do novembra 1942).
  • 14. 6. - Nemci zauzeli Pariz bez otpora, francuska vlada beži iz Tura u Bordo.
  • 14. 6. - Španci zauzeli Tangersku internacionalnu zonu u Maroku.
  • 14. 6. - Sovjetski bombarderi oborili finski putnički avion Kaleva, 9 mrtvih - finska vlada se ne usuđuje da protestuje.
Compiegne
  • 15. 6. - Sovjetska aneksija baltičkih država: sovjetske trupe nakon ultimatuma ulaze u Litvaniju, dva dana kasnije isto se događa Estoniji i Letoniji.
  • 16. 6. - Predlog Franko-britanske unije, kako bi se Francuska odvratila od kapitulacije - francuski ministri odbijaju. Novi francuski premijer postaje maršal Philippe Pétain koji odmah traži primirje.
  • 17. 6. - Nemački bombarder potopio britanski brod RMS Lancastria sa evakuisanim vojnicima, procenjeno 4.000 mrtvih (ratna cenzura to nije objavila); istog dana u bombardovanju železničke stanice Rennes eksplodirao voz sa municijom pored kompozicija sa vojnicima i izbeglicama, 800-1.000 mrtvih.
  • 18. 6. - Apel 18. juna: Charles de Gaulle uputio prvu poruku iz Londona okupiranoj Francuskoj: "Francuska je izgubila bitku. Ali... nije izgubila rat".
  • 18. 6. - Čerčilov govor: "neka ljudi kažu, ovo je bio njihov najbolji čas".
  • 19. 6. - Brod "Labud", Jugoslavenske plovidbe d.d., Sušak, kod Irske potopila podmornica U-32, svi članovi posade se spasli[2][3].
  • 21. 6. - Vladajući Front nacionalnog preporoda u Rumuniji reorganizovan u Partiju Nacije, sa obaveznim članstvom za službenike i rehabilitovanom Gvozdenom gardom.
  • 21. 6. - Italijani započeli kopnenu ofanzivu protiv Francuske, slabo napredovanje.
Podela Francuske
Promene sovjetskih granica 1939-40

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 7. - Rumunija se odriče anglo-francuskih garancija od prošle godine.
  • 1. 7. - Mitsubishi A6M Zero ulazi u japansku službu.
  • 2. 7. - Nemačka podmornica potopila britanski brod SS Arandora Star koji je prevozio italijanske i nemačke internirce i zarobljene - 865 mrtvih.
  • 3. 7. - Napad na Mers el-Kébir (Operacija Catapult): Britanci napali flotu Višijevske Francuske u Oranu i Mers-el-Kebiru, potopljen bojni brod Bretagne, poginulo 1.297 Francuza - Višijevska Francuska sutradan prekida diplomatske odnose sa Britanijom.
  • 4. 7. - U Rumuniji imenovan pronemački premijer Ion Gigurtu, zemlja napušta Društvo naroda (11. 7.) i želi da se priključi Osovini.
  • 4. 7. - Istočnoafrička kampanja: Italijani zauzeli Kasalu u Anglo-Egipatskom Sudanu.
  • 7. 7. - U Beograd stigao Viktor Plotnjikov, prvi poslanik SSSR u KJ; manifestacije u gradu (poslanik u Moskvi Milan Gavrilović).
  • 9. 7. - Pomorska Bitka kod Kalabrije, obe strane tvrde da su pobedile.
  • 10. 7. - Počinje Bitka za Britaniju, nemačka vazdušna kampanja protiv ostrva; od 4. 7. do 12. 8. to je Kanalkampf, napadi na konvoje u La Manšu i vazdušne bitke iznad istog.
  • 10. 7. - Višijevska Francuska: usvojen ustavni zakon po kome je Peten šef države sa punim ovlašćenjima, premijer je Pierre Laval (1940. i 1942-44.) - kraj Treće republike.
  • 15. 7. - Alsace-Lorraine praktično priključeni Nemačkoj, pomeranjem carinske granice (aneksija je izvedena de fakto, ne i de jure).
  • 15. 7. - Nova uredba o opijumu u KJ povećava cenu sa oko 25 na 40 dinara po jedinici morfina (rat je izazvao povećanje tražnje).
  • 19. 7. - Feldmaršalska ceremonija u Berlinu: unapređeno 12 generala a feldmaršal Gering unapređen u specijalno kreirani čin rajhsmaršala.
  • 21. 7. - U Moskvi proglašene Flag of Estonian SSR (1940-1953).svg Estonska, Flag of Latvian SSR (1940-1953).svg Letonska i Flag of Lithuanian SSR (1940-1953).svg Litvanska SSR (3. 8. uključene u SSSR) - dva dana kasnije izdata Wellesova deklaracija kojim su SAD odbile priznati okupaciju i aneksiju (ostaje na snazi do 1991. i obnove baltičkih država).
  • 22. 7. - Osnovana britanska Uprava za specijalne operacije (SOE).
  • 24. 7. - Nemci u La Manšu potopili francuski brod Meknés sa repatriranim mornarima, 416 mrtvih.
  • 25. 7. - Raport u Grütliju: komandant švajcarske vojske Henri Guisan se obraća oficirskom koru - zemlja će se braniti od svakog napadača, makar bajonetima, nikada se neće predati (→ Nacionalni redut i Operacija Tannenbaum, neostvareni nemački plan).
  • 27. 7. - Duško Dugouško/Zekoslav Mrkva se pojavljuje prvi put pod tim imenom u crtaću A Wild Hare (takođe i Elmer Davež).
  • 29. 7. - Hitler odlaže planirani napad na SSSR sa jeseni na sledeće proleće.

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Evropa, ljeto 1940.
Bitka za Britaniju: tragovi aviona
  • 15. 8. - Bitka za Britaniju: Crni četvrtak za Nemce, izgubili 76 aviona prema britanskih 34.
  • 15. 8. - Italijanska podmornica potopila grčku zaštićenu krstaricu Elli usidrenu kod Tinosa.
  • 18. 8. - The Hardest Day: opšti napad na RAF, obe strane imaju velike gubitke.
  • 20. 8. - Čerčil o RAF-u: "nikada se na polju ljudskog sukoba nije toliko dugovalo od takvog mnoštva tolikoj nekolicini".
  • 20. 8. - Kineski komunisti pokreću Ofanzivu sto pukova protiv Japanaca.
  • 21. 8. - Rumunija zaključila sporazum sa Bugarskom o vraćanju južne Dobrudže (formalizovano 7. 9.).
  • 21. 8. - Lav Trocki umro u Meksiku od rana koje mu je prethodnog dana naneo agent NKVD-a.

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Gubici Rumunjske, juni - septembar 1940.
London Blitz
  • 2. 9. - Sporazum SAD i V. Britanije: SAD daje 50 razarača za pratnju u zamenu za 99-godišnji najam britanskih baza u severnom Atlantiku, Karibima i Bermudi.
  • 5. 9. - Uz pomoć sovjetskih ledolomaca nemačka pomoćna krstarica Komet prešla u Tihi okean.
  • 6. 9. - Četiri sokolske štafete stigle u Beograd povodom rođendana kralja Petra II, koji je u Ljubljani otkrio konjaničku statuu svog oca Aleksandra I.
  • 6. 9. - Posle nereda u zemlji, rumunski kralj Karol II abdicira u korist sina Mihaila I i beži iz zemlje; premijer sa diktatorskim ovlašćenjima je Ion Antonescu (od 14. 9. sa titulom Conducător); potpredsednik vlade je šef Gvozdene garde Horia Sima, proglašena Nacionalna legionarska država.
  • 6. 9. - Otkriven asteroid 1554 Jugoslavija (astronom Milorad B. Protić).
  • 7. 9. - Krajovski sporazum: Rumunija vraća Bugarskoj južnu Dobrudžu.
  • 7. 9. - Bitka za Britaniju: nemački dnevni napadi usmereni na gradove umesto RAF-ovih poletišta, u Londonu prva od 57 uzastopnih noći pod bombama (→ The Blitz).
  • 8. 9. - Antiratne demonstracije u beogradskom Košutnjaku, ima i mrtvih.
  • 8. 9. - Na Venecijanskom festivalu prikazan izuzetno popularni nemački antisemitski film Jud Süß.
  • 8 - 9. 9. - Šesta zemaljska konferencija SKOJ-a u Zagrebu - nastavlja se politika učešća komunističkih omladinaca u masovnim organizacijama (nasuprot "sektaštvu").
  • 9. 9. - Italijansko bombardovanje Palestine: 137 poginulih u Tel Avivu.
  • 9. 9. - Masakr u Trezni: mađarska vojska pucala na seljane u mestu Treznea u severnoj Transilvaniji, 93 mrtvih; pet dana kasnije u Ipu ubijeno 158 Rumuna.
Istok Libije i zapad Egipta - bojište 1940-42.
  • 9 - 16. 9. - Italijanska invazija Egipta: napredovali su stotinak kilometara, zauzeli su Sidi Barrani (nisu napali britansku glavninu).
  • 12. 9. - Otkriveni crteži u francuskoj pećini Lascaux.
  • 12. 9. - Britanska Tizardova misija stigla u SAD: nadaju se pomoći američkih industrijskih potencijala za istraživanje, zauzvrat donose kavitacioni magnetron (deo radara) i neke druge pronalaske.
  • 15. 9. - Battle of Britain Day: Luftwaffe izvodi najveći napad na London ne bi li namamila RAF u uništenje, ali Britanci odnose prevagu.
  • septembar - Gomilanje italijanske vojske na jugoslovenskoj granici, ali Hitler nije za upotrebu sile[5].
  • 16. 9. - U SAD potpisan Zakon o selektivnoj obuci i službi - prva mirnodopska regrutacija u istoriji nacije (obuhvata oko 16 miliona ljudi).
  • 17. 9. - Hitler odlaže Operaciju Morski lav, plan invazije Velike Britanije.
  • 18. 9. - Britanski putnički brod SS City of Benares potopljen na Atlantiku, stradalo 260 osoba, od čega 80 evakuisane dece.
Balkan, jesen 1940.
  • 21/22. 9. - Nemački podmornički "vučji čopor" potopio 11 od 43 broda konvoja HX 72 na Zapadnim prilazima Britanskim ostrvima.
  • 22. 9. - U Beogradu počela prodaja jednoobraznog "narodnog hleba"[6].
  • 22 - 26. 9. - Japanska invazija Francuske Indokine: kako bi se zatvorile kineske rute snabdevanja, Japanci zauzimaju sever teritorije; Višijevska Francuska je dozvolila stacioniranje japanskih snaga ali ovi prekoračuju sporazum pa dolazi do borbi.
  • 23 - 25. 9. - Dakarska bitka: neuspešni saveznički pokušaj da od Višijevske Francuske oduzmu Dakar u Senegalu.
  • 24. 9. - U Velikoj Britaniji uvedena odlikovanja George Cross i George Medal.
  • 26. 9. - SAD uvodi embargo na izvoz otpadnog metala u Japan.
  • 27. 9. - Trojni pakt Sila osovine: Rim-Berlin-Tokio.
  • 28/29. 9. - Heim ins Reich - preseljenje Besarapskih Nijemaca: prve grupe stigle, nakon trodnevnog putovanja, u logor kod Zemuna, odakle nastavljaju za Beč[7] (93.000 ljudi, nastanjeni su u Poljskoj).
  • 29. 9. - Rumunija istupila iz Balkanskog pakta.
  • 29. 9. - Dva aviona Avro Anson se sudarila iznad Brocklesbyja u Novom Južnom Velsu, zaglavila se zajedno nakon čega je pilot jednog uspeo da ih spusti.

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Zemljotres u Bukureštu
  • 10. 11. - Rano ujutru, glavni, katastrofalni, zemljotres u zoni rumunske Vranče (M 7.4, int. IX), poginulo 1000 ljudi, jak i u Srbiji, osetio se od Grčke do Poljske.
  • 11. 11. - Na beogradskoj Slaviji počela gradnja Mitićevog magazina, predviđene ukupne visine 70 metara[8] - ostaje samo "Mitićeva rupa".
  • 11. 11. - Armistice Day Blizzard: mećava na Srednjem zapadu SAD odnosi 145 života.
  • 11/12. 11. - Napad na Taranto: prvim napadom sa nosača aviona na flotu, Britanci uništavaju jedan italijanski brod i oštetili još pet. Istovremeno i Bitka u Otrantskim vratima, saveznički uspeh.
  • 12 - 13. 11. - Nemačko-sovjetski razgovori o Osovini: Molotov u poseti Berlinu, nema sporazuma.
  • 13. 11. - Bitka na Pindu okončana grčkom pobedom.
  • 13. 11. - Diznijeva Fantasia.
  • 14. 11. - Morova-Ivanska bitka: grčki protivnapad na albanskom frontu protiv Italijana; u narednih mesec dana im uzimaju sve veće gradove u južnoj Albaniji.
  • 14. 11. - Operacija Mesečeva sonata: teško razaranje engleskog grada Coventry, procenjeno 568 mrtvih (tokom meseca veliki broj žrtava i u Birminghamu, Southamptonu, Liverpoolu...).
  • 15. 11. - Varšavski geto zatvoren za ostatak sveta.
  • 16. 11. - Armijski general Dušan Simović postavljen za komandanta Vazduhoplovstva vojske (po drugi put).
  • 18. 11. - Britanski bombarder "Bristol Blenheim" udario u Veliki Garač kod Danilovgrada, poginula sva četiri avijatičara (u decembru će na Volujku biti pronađen još jedan britanski bombarder).
  • 18. 11. - Hitler razgovara sa Cianom na Berghofu, uzbuđen je zbog ideje saveza sa Jugoslavijom[9].
  • 20 - 24. 11. - Proširenje Trojnog pakta: Mađarska (20.), Rumunija (23.), Slovačka (24.).
  • 22. 11. - Grci zauzeli Korču.
  • 25. 11. - Turska proglašava ratno stanje u zoni koja obuhvata Istanbul, Jedrene i još neke gradove (zamračenje u Istanbulu od 30. 11.).
  • 25. 11. - Eksplozija potopila u luci Haifa francuski brod SS Patria sa 1.800 jevrejskih izbeglica određenih za deportaciju, gine 267 ljudi - kasnije se ispostavilo da je Hagana postavila prejaku bombu.
  • 25. 11. - Avioni de Havilland Mosquito i Martin B-26 Marauder imaju prve letove.
  • 26. 11. - Osnovan Varšavski geto.
  • 26/27. 11. - Žilavski masakr - pripadnici rumunske Gvozdene garde ubili 64-icu svojih političkih protivnika, pomoćnika bivšeg kralja Karola, u zatvoru Žilava; istog dana ubijen istoričar i bivši premijer Nicolae Iorga i bivši ministar Virgil Madgearu.
  • 27. 11. - Britansko-italijanska pomorska bitka kod rta Spartivento, južno od Sardinije - bez pobednika.
  • 27 - 28. 11. - Tajni sastanak ministra inostranih poslova Cincar-Markovića sa Hitlerom i Ribbentropom u Berlinu (početak nemačkog pritiska za pristupanje Trojnom paktu).
  • 29. 11. - U Berlinu prikazan propagandni antisemitski film Der ewige Jude.
  • 25 - 30. 11. - Centralnohubejska operacija, japanska ofanziva završena porazom.

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Grčka protivofanziva

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj – Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak – April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1940.

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Nobelova nagrada za 1940. godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Politika, 23. april 1940, str. 13. digitalna.nb.rs
  2. 2,0 2,1 Prestint, Danilo. Sudbina sušačkih brodova. klub-susacana.hr/revija (pristup. 6.4.2016.)
  3. Politika, 9. feb. 1941, str. 13. digitalna.nb.rs
  4. Paul N. Hehn (26 September 2005). A Low, Dishonest Decade: The Great Powers, Eastern Europe and the Economic Origins of World War II. A&C Black. str. 113–. ISBN 978-0-8264-1761-9. http://books.google.com/books?id=nOALhEZkYDkC&pg=PA113. 
  5. Njemačko napredovanje u jugoistočnoj Evropi, Jozo Tomašević, Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941-1945 (znaci.net)
  6. Politika, 24. septembar 1940, str. 7. digitalna.nb.rs (pristup. 10.4.2016.)
  7. Politika, 30. sept. 1940, str. 7
  8. Politika, 11. novembar 1940, str. 12. digitalna.nb.rs (pristup. 11.4.2016.)
  9. J.C. Boone (27 September 2008). HITLER AT THE OBERSALZBERG: With Perceptions. Xlibris Corporation. str. 122. ISBN 978-1-4628-1353-7. http://books.google.com/books?id=U03SRBquJbEC. 
  10. Politika, 2. decembar 1940, str. 11. digitalna.nb.rs (pristup. 12.4.2016.)
  11. Politika, 2. decembar 1940, str. 12
  12. Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije...