1940

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Ovo je članak o godini 1940.
Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 19. vijek20. vijek21. vijek
Decenija: 1910-e  1920-e  1930-e  – 1940-e –  1950-e  1960-e  1970-e
Godine: 1937 1938 193919401941 1942 1943
1940 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1940
MCMXL
Ab urbe condita 2693
Islamski 1358 – 1359
Iranski 1318 – 1319
Hebrejski 5700 – 5701
Bizantski 7448 – 7449
Koptski 1656 – 1657
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1995 – 1996
 - Shaka Samvat 1862 – 1863
 - Kali Yuga 5041 – 5042
Kineski
 - Kontinualno 4576 – 4577
 - 60 godina Yang Metal Zmaj
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11940
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1940 (MCMXL) bila je prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru (link pokazuje kalendar).


Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Nemački tenkovi u luci Oslo

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 13. 5. - Prvo Čerčilovo obraćanje Parlamentu: "ne mogu ponuditi ništa osim krvi, muke, suza i znoja".
  • 14. 5. - Jako bombardovanje Roterdama, nemačke snage ulaze u grad.
  • 12 - 15. 5. - Invazija Nemačke na Francusku: Sedanska bitka je važna nemačka pobeda, osvojeni svi mostovi preko Meze - sledi trka prema La Manšu (Heinz Guderian nastupa agresivno, mimo naređenja).
  • 15. 5. - Holandija se ujutro predala, od 29. 5. njen rajhskomesar je Arthur Seyss-Inquart.
  • 15. 5. - U SAD utemeljen lanac brze prehrane McDonalds i pojavile se najlon čarape.
  • 17. 5. - Pad Brisela.
  • 19. 5. - Lokalni izbori u Banovini Hrvatskoj.
  • 20. 5. - Njemačke Guderijanove trupe izbile na La Manche.
  • 20. 5. - Otvoren logor Auschwitz, prvi stižu politički zatvorenici; komandant je Rudolf Höss.
  • 22. 5. - Zakon o vanrednim ovlašćenjima daje britanskoj vladi kontrolu nad građanima i svom imovinom.
  • 24. 5. - U skladu sa Rundstedtovim zahtevom, Hitler radi konsolidacije zaustavio na tri dana napredovanje ka Dunkirku.
  • 24. 5. - Oružani napad na kuću Lava Trockog u Meksiku, ovaj put je preživeo.
  • 27. 5. - 3. 6. - Operation Dynamo - Evakuacija iz Dankerka opkoljenih britanskih, francuskih i belgijskih vojnika, njih ukupno 338.226.
  • 28. 5. - Belgijski kralj Leopold III potpisao predaju armije, što je predsednik vlade ocenio protivustavnim.

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Nemci u Parizu
  • 3. 6. - Luftwaffe prvi put bombarduje Pariz.
  • 4. 6. - Nemci zauzeli Dunkirk i zarobili 30-40.000 preostalih francuskih vojnika.
  • 4. 6. - Čerčilov govor Parlamentu: "Nećemo posrnuti. Borićemo se na plažama... Nikada se nećemo predati".
  • 5. 6. - Fall Rot (Postavka Crveno): počinje druga faza nemačke invazije Francuske, napad preko reka Some i Ene od 9. 6.
  • 6. 6. - Jedan francuski avion uveče bacio bombe na fabrike na severnom kraju Berlina.
  • 7. 6. - Britanci evakuisali norvešku kraljevsku porodicu i vladu; istog dana izgubili nosač aviona HMS Glorious sa 1.207 života, kao i prateće razarače HMS Acasta i HMS Ardent sa 160 odn. 150 ljudi.
  • 10. 6. - Italija proglašava rat V. Britaniji i Francuskoj (→ Italijanska invazija Francuske ili Alpska bitka).
  • 10. 6. - Norveška se predaje Nemcima; Francuska vlada beži u Tours.
  • 11. 6. - Počinje Opsada Malte (do novembra 1942).
  • 14. 6. - Nemci zauzeli Pariz bez otpora, francuska vlada beži iz Tura u Bordo.
  • 14. 6. - Španci zauzeli Tangersku internacionalnu zonu u Maroku.
  • 14. 6. - Sovjetski bombarderi oborili finski putnički avion Kaleva, 9 mrtvih - finska vlada se ne usuđuje da protestuje.
Compiegne
  • 15. 6. - Sovjetska aneksija baltičkih država: sovjetske trupe nakon ultimatuma ulaze u Litvaniju, dva dana kasnije isto se događa Estoniji i Letoniji.
  • 16. 6. - Predlog Franko-britanske unije, kako bi se Francuska odvratila od kapitulacije - francuski ministri odbijaju. Novi francuski premijer postaje maršal Philippe Pétain koji odmah traži primirje.
  • 17. 6. - Nemački bombarder potopio britanski brod RMS Lancastria sa evakuisanim vojnicima, procenjeno 4.000 mrtvih (ratna cenzura to nije objavila); istog dana u bombardovanju železničke stanice Rennes eksplodirao voz sa municijom pored kompozicija sa vojnicima i izbeglicama, 800-1.000 mrtvih.
  • 18. 6. - Apel 18. juna: Charles de Gaulle uputio prvu poruku iz Londona okupiranoj Francuskoj: "Francuska je izgubila bitku. Ali... nije izgubila rat".
  • 18. 6. - Čerčilov govor: "neka ljudi kažu, ovo je bio njihov najbolji čas".
  • 19. 6. - Brod "Labud", Jugoslavenske plovidbe d.d., Sušak, kod Irske potopila podmornica U-32, svi članovi se spasli[1].
  • 21. 6. - Vladajući Front nacionalnog preporoda u Rumuniji reorganizovan u Partiju Nacije, sa obaveznim članstvom za službenike i rehabilitovanom Gvozdenom gardom.
  • 21. 6. - Italijani započeli kopnenu ofanzivu protiv Francuske, slabo napredovanje.
Podela Francuske
Promene sovjetskih granica 1939-40

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Evropa, ljeto 1940.
Bitka za Britaniju: tragovi aviona
  • 13. 8. - Bitka za Britaniju: Adlertag, početak glavne faze nemačkih vazdušnih udara na Britaniju, pokušaj uništenja RAF, zatim napadi na luke i industriju.
  • 13. 8. - Zabranjene masonske lože u Banovini Hrvatskoj (pre svega u Zagrebu).
  • 13. 8. - U padu aviona kod Canberre gine 10 osoba, od toga tri australska ministra i načelnik generalštaba.
  • 15. 8. - Bitka za Britaniju: Crni četvrtak za Nemce, izgubili 76 aviona prema britanskih 34.
  • 15. 8. - Italijanska podmornica potopila grčku zaštićenu krstaricu Elli usidrenu kod Tinosa.
  • 18. 8. - The Hardest Day: opšti napad na RAF, obe strane imaju velike gubitke.
  • 20. 8. - Čerčil o RAF-u: "nikada se na polju ljudskog sukoba nije toliko dugovalo od takvog mnoštva tolikoj nekolicini".
  • 20. 8. - Kineski komunisti pokreću Ofanzivu sto pukova protiv Japanaca.
  • 21. 8. - Rumunija zaključila sporazum sa Bugarskom o vraćanju južne Dobrudže (formalizovano 7. 9.).
  • 21. 8. - Lav Trocki umro u Meksiku od rana koje mu je prethodnog dana naneo agent NKVD-a.

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Gubici Rumunjske, juni - septembar 1940.
London Blitz
  • 2. 9. - Sporazum SAD i V. Britanije: SAD daje 50 razarača za pratnju u zamenu za 99-godišnji najam britanskih baza u severnom Atlantiku, Karibima i Bermudi.
  • 5. 9. - Uz pomoć sovjetskih ledolomaca nemačka pomoćna krstarica Komet prešla u Tihi okean.
  • 6. 9. - Posle nereda u zemlji, rumunski kralj Karol II abdicira u korist sina Mihaila I i beži iz zemlje; premijer sa diktatorskim ovlašćenjima je Ion Antonescu (od 14. 9. sa titulom Conducător); potpredsednik vlade je šef Gvozdene garde Horia Sima, proglašena Nacionalna legionarska država.
  • 6. 9. - Otkriven asteroid 1554 Jugoslavija (astronom Milorad B. Protić).
  • 7. 9. - Krajovski sporazum: Rumunija vraća Bugarskoj južnu Dobrudžu.
  • 7. 9. - Bitka za Britaniju: nemački dnevni napadi usmereni na gradove umesto RAF-ovih poletišta, u Londonu prva od 57 uzastopnih noći pod bombama (→ The Blitz).
  • 8. 9. - Antiratne demonstracije u beogradskom Košutnjaku, ima i mrtvih.
  • 8. 9. - Na Venecijanskom festivalu prikazan izuzetno popularni nemački antisemitski film Jud Süß.
  • 8 - 9. 9. - Šesta zemaljska konferencija SKOJ-a u Zagrebu - nastavlja se politika učešća komunističkih omladinaca u masovnim organizacijama (nasuprot "sektaštvu").
  • 9. 9. - Italijansko bombardovanje Palestine: 137 poginulih u Tel Avivu.
  • 9. 9. - Masakr u Trezni: mađarska vojska pucala na seljane u mestu Treznea u severnoj Transilvaniji, 93 mrtvih; pet dana kasnije u Ipu ubijeno 158 Rumuna.
Istok Libije i zapad Egipta - bojište 1940-42.
  • 9 - 16. 9. - Italijanska invazija Egipta: napredovali su stotinak kilometara, zauzeli su Sidi Barrani (nisu napali britansku glavninu).
  • 12. 9. - Otkriveni crteži u francuskoj pećini Lascaux.
  • 12. 9. - Britanska Tizardova misija stigla u SAD: nadaju se pomoći američkih industrijskih potencijala za istraživanje, zauzvrat donose kavitacioni magnetron (deo radara) i neke druge pronalaske.
  • 15. 9. - Battle of Britain Day: Luftwaffe izvodi najveći napad na London ne bi li namamila RAF u uništenje, ali Britanci odnose prevagu.
  • septembar - Gomilanje italijanske vojske na jugoslovenskoj granici, ali Hitler nije za upotrebu sile[3].
  • 16. 9. - U SAD potpisan Zakon o selektivnoj obuci i službi - prva mirnodopska regrutacija u istoriji nacije (obuhvata oko 16 miliona ljudi).
  • 17. 9. - Hitler odlaže Operaciju Morski lav, plan invazije Velike Britanije.
  • 18. 9. - Britanski putnički brod SS City of Benares potopljen na Atlantiku, stradalo 260 osoba, od čega 80 evakuisane dece.
Balkan, jesen 1940.
  • 21/22. 9. - Nemački podmornički "vučji čopor" potopio 11 od 43 broda konvoja HX 72 na Zapadnim prilazima Britanskim ostrvima.
  • 22. 9. - U Beogradu počela prodaja jednoobraznog "narodnog hleba"[4].
  • 22 - 26. 9. - Japanska invazija Francuske Indokine: kako bi se zatvorile kineske rute snabdevanja, Japanci zauzimaju sever teritorije; Višijevska Francuska je dozvolila stacioniranje japanskih snaga ali ovi prekoračuju sporazum pa dolazi do borbi.
  • 23 - 25. 9. - Dakarska bitka: neuspešni saveznički pokušaj da od Višijevske Francuske oduzmu Dakar u Senegalu.
  • 24. 9. - U Velikoj Britaniji uvedena odlikovanja George Cross i George Medal.
  • 26. 9. - SAD uvodi embargo na izvoz otpadnog metala u Japan.
  • 27. 9. - Trojni pakt Sila osovine: Rim-Berlin-Tokio.
  • 29. 9. - Rumunija istupila iz Balkanskog pakta.
  • 29. 9. - Dva aviona Avro Anson se sudarila iznad Brocklesbyja u Novom Južnom Velsu, zaglavila se zajedno nakon čega je pilot jednog uspeo da ih spusti.

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Zemljotres u Bukureštu
  • 10. 11. - Rano ujutru, glavni, katastrofalni, zemljotres u zoni rumunske Vranče (M 7.4, int. IX), poginulo 1000 ljudi, jak i u Srbiji, osetio se od Grčke do Poljske.
  • 11. 11. - Na beogradskoj Slaviji počela gradnja Mitićevog magazina, predviđene ukupne visine 70 metara[5] - ostaje samo "Mitićeva rupa".
  • 11. 11. - Armistice Day Blizzard: mećava na Srednjem zapadu SAD odnosi 145 života.
  • 11/12. 11. - Napad na Taranto: prvim napadom sa nosača aviona na flotu, Britanci uništavaju jedan italijanski brod i oštetili još pet. Istovremeno i Bitka u Otrantskim vratima, saveznički uspeh.
  • 12 - 13. 11. - Nemačko-sovjetski razgovori o Osovini: Molotov u poseti Berlinu, nema sporazuma.
  • 13. 11. - Bitka na Pindu okončana grčkom pobedom.
  • 13. 11. - Diznijeva Fantasia.
  • 14. 11. - Morova-Ivanska bitka: grčki protivnapad na albanskom frontu protiv Italijana; u narednih mesec dana im uzimaju sve veće gradove u južnoj Albaniji.
  • 14. 11. - Operacija Mesečeva sonata: teško razaranje engleskog grada Coventry, procenjeno 568 mrtvih (tokom meseca veliki broj žrtava i u Birminghamu, Southamptonu, Liverpoolu...).
  • 15. 11. - Varšavski geto zatvoren za ostatak sveta.
  • 16. 11. - Armijski general Dušan Simović postavljen za komandanta Vazduhoplovstva vojske (po drugi put).
  • 18. 11. - Britanski bombarder "Bristol Blenheim" udario u Veliki Garač kod Danilovgrada, poginula sva četiri avijatičara (u decembru će na Volujku biti pronađen još jedan britanski bombarder).
  • 18. 11. - Hitler razgovara sa Cianom na Berghofu, uzbuđen je zbog ideje saveza sa Jugoslavijom[6].
  • 20 - 24. 11. - Proširenje Trojnog pakta: Mađarska (20.), Rumunija (23.), Slovačka (24.).
  • 22. 11. - Grci zauzeli Korču.
  • 25. 11. - Turska proglašava ratno stanje u zoni koja obuhvata Istanbul, Jedrene i još neke gradove (zamračenje u Istanbulu od 30. 11.).
  • 25. 11. - Eksplozija potopila u luci Haifa francuski brod SS Patria sa 1.800 jevrejskih izbeglica određenih za deportaciju, gine 267 ljudi - kasnije se ispostavilo da je Hagana postavila prejaku bombu.
  • 25. 11. - Avioni de Havilland Mosquito i Martin B-26 Marauder imaju prve letove.
  • 26. 11. - Osnovan Varšavski geto.
  • 26/27. 11. - Žilavski masakr - pripadnici rumunske Gvozdene garde ubili 64-icu svojih političkih protivnika, pomoćnika bivšeg kralja Karola, u zatvoru Žilava; istog dana ubijen istoričar i bivši premijer Nicolae Iorga i bivši ministar Virgil Madgearu.
  • 27. 11. - Britansko-italijanska pomorska bitka kod rta Spartivento, južno od Sardinije - bez pobednika.
  • 27 - 28. 11. - Tajni sastanak ministra inostranih poslova Cincar-Markovića sa Hitlerom i Ribbentropom u Berlinu (početak nemačkog pritiska za pristupanje Trojnom paktu).
  • 29. 11. - U Berlinu prikazan propagandni antisemitski film Der ewige Jude.
  • 25 - 30. 11. - Centralnohubejska operacija, japanska ofanziva završena porazom.

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Grčka protivofanziva

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj – Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak – April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1940.

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Nobelova nagrada za 1940. godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1.0 1.1 Prestint, Danilo. Sudbina sušačkih brodova. klub-susacana.hr/revija (pristup. 6.4.2016.)
  2. Paul N. Hehn (26 September 2005). A Low, Dishonest Decade: The Great Powers, Eastern Europe and the Economic Origins of World War II. A&C Black. str. 113–. ISBN 978-0-8264-1761-9. http://books.google.com/books?id=nOALhEZkYDkC&pg=PA113. 
  3. Njemačko napredovanje u jugoistočnoj Evropi, Jozo Tomašević, Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941-1945 (znaci.net)
  4. Politika, 24. septembar 1940, str. 7. digitalna.nb.rs (pristup. 10.4.2016.)
  5. Politika, 11. novembar 1940, str. 12. digitalna.nb.rs (pristup. 11.4.2016.)
  6. J.C. Boone (27 September 2008). HITLER AT THE OBERSALZBERG: With Perceptions. Xlibris Corporation. str. 122. ISBN 978-1-4628-1353-7. http://books.google.com/books?id=U03SRBquJbEC. 
  7. Politika, 2. decembar 1940, str. 11. digitalna.nb.rs (pristup. 12.4.2016.)
  8. Politika, 2. decembar 1940, str. 12
  9. Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije...