1939

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Ovo je članak o godini 1939.
Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 19. vijek20. vijek21. vijek
Decenija: 1900-e  1910-e  1920-e  – 1930-e –  1940-e  1950-e  1960-e
Godine: 1936 1937 193819391940 1941 1942
1939 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1939
MCMXXXIX
Ab urbe condita 2692
Islamski 1357 – 1358
Iranski 1317 – 1318
Hebrejski 5699 – 5700
Bizantski 7447 – 7448
Koptski 1655 – 1656
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1994 – 1995
 - Shaka Samvat 1861 – 1862
 - Kali Yuga 5040 – 5041
Kineski
 - Kontinualno 4575 – 4576
 - 60 godina Yin Zemlja Zec
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11939
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1939 (MCMXXXIX) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju po gregorijanskom kalendaru.

Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

Papa Pio XII (1939-1958)
  • 2. 3. - Kardinal i papin državni sekretar Eugenio Pacelli izabran na trećem glasanju za papu; uzima ime Pio XII., služiće do 1958.
  • 3. 3. - Mahatma Gandi počinje post protiv britanske vlasti u Indiji.
  • 4 - 7. 3. - Španska republika: pobuna nekomunističkih republikanaca u Kartaheni kojoj se pridružuje i nacionalistička peta kolona - ugušena je ali republikanska flota beži u Bizertu u Tunisu.
  • 5. 3. - Republikanski general Segismundo Casado izvodi antikoministički puč protiv premijera Negrína, vlast preuzima Nacionalni savet odbrane, dolazi do sukoba sa komunistima 7 - 12. 3. u Madridu.
  • 7. 3. - Armand Călinescu je novi rumunski premijer, protivnik je Gvozdene garde i pristalica zapadnih demokratija.
  • 10. 3. - Izjava premijera Cvetkovića povodom hrvatskog pitanja: treba računati sa posebnim narodnim individualiteom "izvesnih krajeva naše domovine".
  • 10. 3. - Češko-slovački predsednik Haha smenio slovačkog premijera Tisa - tri dana kasnije Tiso stiže u Berlin.
  • 10 - 21. 3. - XVIII kongres SKP(b), prvi posle Velike čistke, potvrđena Treća petoletka, izraženo razočaranje u zapadne demokratije i njihovo neprihvatanje kolektivne sigurnosti (sledeći kongres tek 1952).
  • mart - Okončana Arapska pobuna u Palestini (1936–1939).
Komadanje Čehoslovačke
Nemačke akvizicije, mart 1938 - mart 1939.
  • 23. 3. - Trgovački sporazum Rumunije i Nemačke - dominacija nad rumunskom privredom, rumunska pšenica i nafta za oružje.
  • 23-31. 3. - Slovačko-mađarski rat ("Mali rat").
  • 25. 3. - Italijanski ultimatum Albaniji.
  • 26. 3. - Frankove snage počinju Poslednju ofanzivu građanskog rata.
  • 26. 3. - Nakon ostatka Bohemije-Moravske i Prag prelazi na vožnju desnom stranom.
  • 28. 3. - Francisco Franco zauzima Madrid, ostaje na vlasti do smrti 1975.
  • 28. 3. - Američki avanturista Richard Halliburton se poslednji put javlja sa kineske džunke kojom je želeo preploviti Pacifik.
  • 31. 3. - Anglo-francuske garancije Poljskoj.
  • mart - Vlatko Maček održava veze sa Italijom (posrednici grof Bombelles i član HSS Amedeo Carnelutti), pominju se mogućnost ustanka i državnog saveza sa Italijom.
  • 31. 3. - Nacionalisti zauzimaju Almeriju, Mursiju i Kartahenu, čime stavljaju pod kontrol čitavu Španiju.
  • 31. 3. - Britanija i Francuska daju garancije Poljskoj.

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Pozorišni trg u Beogradu
  • 1. 5. - Batman se prvi put pojavljuje u stripu.
  • 3. 5. - Vjačeslav Molotov sovjetski inostrani komesar umesto Litvinova (1939-49 i 1953-56).
  • 8. 5. - Hrvatsko narodno zastupstvo preti internacionalizacijom Hrvatskog pitanja.
  • 10 - 15. 5. - Knez Pavle i kneginja Olga u poseti Italiji (kao gosti italijanskog kraljevskog para); 11-og prisustvuju mornaričkim manevrima u Napuljskom zalivu.
  • 10. 5. - Osvećenje temelja Hrama Svetog Save u Beogradu.
  • 11. 5. - 15. 9. - Bitke kod Halkin Gola između Sovjeta i Japanaca na granici Mandžurije i Mongolije.
  • 13. 5. - "Putovanje prokletih": brod St. Louis kreće iz Hamburga sa 937 jevrejskih izbeglica prema Kubi - neće ih primiti ni tu ni u SAD i Kanadi.
  • 14. 5. - Petogodišnja Peruanka Lina Medina rodila dete.
  • 15. 5. - U Brandenburgu otvoren ženski koncentracioni logor Ravensbrück.
  • 15. 5. - U Velikoj Britaniji prikazan film Goodbye, Mr. Chips.
  • 17. 5. - Britanska vlada izdaje MacDonaldovu Belu knjigu - napuštena ideja podele Palestine, znatno ograničeno jevrejsko useljavanje.
  • 22. 5. - U Berlinu potpisan 10-godišnji "Čelični pakt", vojni savez Nemačke i Italije - Italijanima je obećano da rata neće biti još tri godine.
  • 23. 5. - Hitler saopštio vojnom vrhu da je odlučio da napadne Poljsku.
  • 23. 5. - Britanski parlament usvojio plan za nezavisnu Palestinu do 1949, zajedničku za Jevreje i Arape.
  • 26. 5. - Dogovor Ćano - Karneluti (Mačekov izaslanik) - hrvatska pobuna pračena Mačekovim zahtevom za italijanskom intervencijom bi dovela do nezavisne Hrvatske, sa zajedničkim ministarstvima odbrane i spoljnih poslova sa Italijom i mogućom personalnom unijom (Maček nije potpisao tekst ovog sporazuma).
  • 28. 5. - Pojavio se jugoslovenski strip "Zigomar".
  • 28. 5. - Otvoren jugoslovenski paviljon na njujorškoj izložbi, gradonačelnik La Guardia drži govor na srpskohrvatskom[1].
  • 29. 5. - Na izborima u Mađarskoj ubedljivo pobedila vladajuća krajnje desna Partija mađarskog života, druga je Partija strelastog krsta.

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 6. - Britanska podmornica HMS Thetis potonula tokom testa sa 99 ljudi (biće izvučena i na kraju potopljena 1943. kao HMS Thunderbolt).
  • 1 - 5. 6. - Knez namesnik Pavle Karađorđević u zvaničnoj poseti Berlinu; 2. 6. priređena velika vojna parada.
  • 7. 6. - Nakon Kanade, britanski kraljevski par stigao u posetu SAD.
  • 9. 6. - Olimpijske igre 1944. dodeljene Londonu (biće održane 1948.).
  • 9-10. 6. - Zemaljsko savetovanje KPJ u Tacenu kod Ljubljane.
  • 11. 6. - Papa primio u Vatikanu španske falangiste, pozdravio ih kao "drage sinove crkve i branioce civilizacije", podario je blagoslov generalisimu Franku.
  • 14. 6. - Tjencinski incident - Japanci blokirali britansku koncesiju u kineskom Tianjinu povodom spora oko izručenja osumnjičenih ubica, tokom leta dolazi do opasne krize.
  • 17. 6. - Eugen Weidmann je poslednja osoba javno pogubljena u Francuskoj.
  • 20. 6. - Osnovan SS-Heimwehr Danzig.
  • 23. 6. - Sijam (/Sajam/) prvi put menja ime u Tajland (Ratcha Anachak Thai - "Kraljevina Tajland").
  • 29. 6. - Umro Mehmed Spaho, najistaknutiji muslimanski političar u Jugoslaviji.
  • 29. 6. - Turska anektirala Državu Hataj (Aleksandreta), ranije deo Sirije.
  • 29. 6. - Predstavljen traktor Ford 9N sa Fergusonovim sistemom kačenja u tri tačke, budući standard.
  • 30. 6. - Stefan Kraft, stari lider nemačke manjine u Jugoslaviji ("Kulturbund"), smenjen s čela Saveza nemačkih kreditnih i gospodarskih zadruga (pobeda pronacističkih "Obnovitelja").

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Vlada Cvetković-Maček
  • 24. 8. - Na Brdu kod Kranja izdato zvanično saopštenje o sporazumu Cvetković-Maček (nakon čega Cvetković daje ostavku i odmah dobija mandat za sastav nove vlade).
  • 24. 8. - Vanredno zasedanje britanskog parlamenta: donesen Akt o ratnim ovlašćenjima, Mornarica u ratnoj gotovosti. Istog dana britanskim i francuskim građanima u Nemačkoj rečeno da se vrate kući.
  • 25. 8. - Hitler odlaže napad na Poljsku za pet dana nakon što su Britanci i Poljaci potpisali ugovor o uzajamnoj pomoći i Musolini poručio da Italija ne može ući u evropski rat (neobaveštene jedinice nakratko počele napad sutradan ujutru, → Jabłonkówski incident).
  • 26. 8. - Sporazum Cvetković-Maček - formirana Banovina Hrvatska, od Savske i Primorske banovine i još nekoliko srezova. Na Bledu formirana nova vlada čiji je predsednik opet Dragiša Cvetković a potpredsednik Vlatko Maček (i još 4 ministra iz HSS) Milan Nedić ministar vojske i mornarice. Raspušteni su Narodna skupština i Senat i ukinut izborni zakon - povratak demokratije. (protiv Sporazuma su ustaše, desnica HSS, većina srpskih političara, vojska, SPC i muslimani).
  • 27. 8. - Prvi let Heinkel He 178, prvog turbomlaznog aviona.
  • 28. 8. - Bombaški napad na Tarnówskom kolodvoru u Poljskoj: od bombe nemačkog agenta gine 20 ljudi.
  • 29. 8. - Vlatko Maček na sednici Hrvatskog narodnog zastupstva: granice i kompetencije Banovine Hrvatske nisu definitivne.
  • 31. 8. - Nemci lažiraju incident u Glajvicu, što im služi kao povod da napadnu Poljsku.

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Evropa, jesen 1939.
  • 17. 9. - Sovjetska invazija Poljske; poljsko vođstvo prelazi rumunsku granicu.
  • 17. 9. - Britanci izgubili prvi ratni brod: torpedovan HMS Courageous, 519 mrtvih.
  • 17. 9. - Bitka za Changsha: prvi japanski pokušaj da zauzmu ovaj grad u Hunanu.
  • 21. 9. - Članovi Gvozdene garde ubili rumunskog premijera Kalineskua - sledi progon gardista.
  • 22. 9. - Lavov se predao Sovjetima, NKVD odmah počinje hapšenje poljskih oficira, protivno uslovima predaje. Istog dana u Brest-Litovsku na demarkacionoj liniji održana zajednička parada Wehrmachta i Crvene armije.
  • 24. 9. - Nakon Orzełovog incidenta (bekstvo poljske podmornice iz talinske luke 18. 9.), SSSR daje ultimatum Estoniji da dopusti sovjetske baze na svojoj teritoriji, što ova prihvata 28. 9. (ugovori potpisani i sa Letonijom 5. 10. i Litvanijom 10. 10.).
  • 24. 9. - Jako bombardovanje Varšave.
  • 28. 9. - Pad Varšave (Hitler doleteo 5. 10. i održao paradu).
  • 28. 9. - Potpisan Nemačko-sovjetski ugovor o prijateljstvu, saradnji i demarkaciji: Nemcima ostaje deo Poljske koji su osvojili preko crte, Litvanija zauzvrat prebačena u sovjetsku sferu.

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

"Lažni rat" na zapadu
  • 1. 11. - Kinezi pokreću Zimsku ofanzivu na više frontova - traje do kraja marta, uglavnom ne uspevaju da postignu ciljeve, ali Japanci uzdrmani.
  • 1-2. 11. - SSSR odgovorio pozitivno na zahtev novoizabranih skupština u bivšoj istočnoj Poljskoj za prijem u savez.
  • 5. 11. - Kod Siska ubijen Ivan Radić, narodni poslanik 1931-35, rođak Stjepana i Pavla.
  • 5. 11. - SAD usvojile politiku Cash and carry: zemlje u ratu mogu kupovati ratni materijal pod uslovom da same organizuju prevoz i odmah plate.
  • 6. 11. - Ministar Džafer Kulenović izjavio da bi BiH trebala biti četvrta banovina (pored hrvatske i pretpostavljene slovenačke i srpske).
  • 6. 11. - Sonderaktion Krakau, deo Intelligenzaktion: uhapšena 184 profesora Jagelonskog univerziteta u Krakovu, uglavnom poslati u konc-logor Sachsenhausen.
  • 6. 11. - Holivudska trač-novinarka Hedda Hopper započela svoju radio emisiju (konkurencija Louelli Parsons).
  • 8. 11. - Bezuspješni pokušaj Georga Elsera da bombom ubije Hitlera u minhenskoj pivnici.
  • 9. 11. - Incident u Venlou: nemački obaveštajci oteli dvojicu britanskih kolega u Holandiji, blizu nemačke granice.
  • 12. 11. - Izbor 47 senatora u Kraljevini Jugoslaviji.
  • 13. 11. - Na zapadu Venecuele izgoreo grad Lagunillas de Agua, preko 200 mrtvih.
  • 17. 11. - Odgovarajući na demonstracije čeških studenata i srednjoškolaca protiv okupacije, Nemci streljali 9 studenata bez suđenja, 1200 poslato u konc-logore, zatvoreni univerziteti (danas Međunarodni dan studenata i srednjoškolaca).

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Novi željeznički most u Zagrebu
Otvaranje mosta

Tokom/tijekom godine[uredi - уреди | uredi izvor]

Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Decembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1939.

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Nobelova nagrada za 1939. godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Nijedna nagrada neće biti dodeljena tri godine, 1940-42.

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

Literatura

Spoljne veze[uredi - уреди | uredi izvor]