Joanikije Lipovac

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Joanikije
Rođen/a 16. februar 1890. (1890-02-16), Stoliv, Austro-Ugarska (danas Crna Gora)
Umro/la 18. jun 1945. (dob: 65), okolica Aranđelovca, DFJ
Štuje se u Srpska pravoslavna crkva
Kanoniziran/a 1999

Joanikije Lipovac (Stoliv, 16. februar 1890Aranđelovac, jun 1945) je bio mitropolit crnogorsko-primorski SPC od 1940. do 1945. godine.

Tokom rata je sarađivao sa italijanskim i njemačkim okupatorom, aktivno podržavao četnički pokret i borio se protiv partizana u Crnoj Gori.[1] Po završetku rata je uhvaćen i ubijen od strane jedinica NOVJ.

Srpska pravoslavna crkva ga slavi kao sveca i sveštenomučenika.

Biografija[uredi - уреди | uredi izvor]

Rođen je 16. februara 1890. godine u Stolivu u Boki kotorskoj od roditelja Špira Lipovca i Marije Damjanović. Osnovnu školu završio je u Prčnju, klasičnu gimnaziju sa maturom u Kotoru, Pravoslavni bogoslovski zavod u Zadru i Filozofski fakultet u Beogradu.

Rukopoložen je u čin đakona i čin prezvitera dana 8. i 10. novembra 1912. godine od episkopa bokokotorskog i dubrovačkog Vladimira Boberića. Od 1912. do 1918. godine bio je protski kapelan u Kotoru, a potom paroh u Lastvi. Od februara 1916. do novembra 1918. služio je kao rezervni vojni sveštenik.

Od 1919. do 1925. godine bio je suplent gimnazije na Cetinju, nižoj ženskoj školi, ženskoj učiteljskoj školi i Cetinjskoj bogosloviji. Od 1925. do 1940. godine bio je profesor Prve muške gimnazije u Beogradu. Kao udov protojerej izabran je za vikarnog episkopa budimljanskog dana 8. decembra 1939. godine. Zamonašen je u manastiru Rakovici od mitropolita skopskog Josifa i proizveden u čin igumana. Hirotonisan je za episkopa u beogradskoj Sabornoj crkvi dana 11. februara 1940. godine od patrijarha srpskog Gavrila, mitropolita skopskog Josifa i episkopa zvorničko-tuzlanskog Nektarija. Iste godine 10. decembra na vanrednom zasjedanju Svetog arhijerejskog sabora, izabran je za mitropolita crnogorsko-primorskog.[2]

Drugi svjetski rat[uredi - уреди | uredi izvor]

Četnički pukovnik Bajo Stanišić, italijanski komandant Crne Gore Pirzio Biroli i episkop Joanikije Lipovac.

Mitropolit Joanikije je upravljao Crnogorsko-primorskom eparhijom za vrijeme Drugog svjetskog rata. Istorijske prilike bile su veoma složene gdje se sa jedne strane nalazio okupator, u prvom redu Njemci, koji je SPC smatrao za antiosovinski faktor;[3] režim Sekule Drljevića koji je Mitropoliju doživljavao kao prosrpski element s druge strane, kao i partizani koji su, u zavisnosti od perioda, bili u manjem ili većem sukobu sa Mitropolijom, tj. SPC, najprije zbog njenog antikomunizma, privrženosti monarhiji, te ideološke bliskosti sa četnicima.

Lipovac je bio blizak Italijanima, naročito nakon posete italijanskog kralja Emanuela Vitorija Trećeg (oženjenog ćerkom kralja Nikole I Petrovića) u maju 1941. godine kada je posetio i Cetinjski manastir. Kralj je izrazio želju da prisustvuje liturgiji, pa je bio dočekan od strane Joanikija zajedno sa sveštenstvom. Tada je protojerej-stavrofor Nikola Marković odbio da se obuče u odežde, što je bio jasan znak da se on protivi dočeku italijanskog kralja. Nakon toga je i protojerej-stavrofor Ilija Popović, podstaknut ovim činom u oltaru pred svima skinuo odeždu i otkazao poslušnost mitropolitu. Nakon posete, mitropolit je pokrenuo protiv obojice disciplinski postupak, a kasnije i kaznio ukorom i opomenom.[4] Mitropolit Joanikije je, kao počasni gost, prisustvovao i Petrovdanskom saboru na Cetinju 12. jula 1941. godine, kada je proglašena marionetska nezavisna država Crna Gora pod italijanskim protektoratom.

Godine 1942. izdao je proglas u kome je zabranio rad sveštenicima koji su bili u partizanima.[5] U dopisima se delovanje partizana karakterisalo kao „komunistički teror“,[6] a komunizam kao pošast kojoj se treba odupreti.[7] Za vreme Joanikija, Cetinjska bogoslovija je jedina radila od svih pet bogoslovija SPC u okupiranoj Jugoslaviji.

Pred kraj rata, Lipovac je, sa nekoliko desetina sveštenika i brojnim crnogorskim četnicima i civilima, pokušao da izbjegne zajedno sa njemačkim snagama s Balkana, koje su odstupale iz pravca Grčka - Albanija - Podgorica ka sjeveroistoku.[8] Koncem 1944. oko 8700 crnogorskih četnika, pod zapovjedništvom Pavla Đurišića, te približno oko 3000 članova njihovih obitelji i drugih civila, evakuirali su se s postrojbama Wehrmachta preko teritorija NDH u teškim uvjetima hladnoće, gladi i tifusa. Oni su se povlačili preko Bosne ka Sloveniji i Austriji. Početkom decembra su pošli preko Sandžaka za Bosnu.[9] Njihova kolona je desetkovana nakon Bitke na Lijevča polju, a mitropolit Joanikije je zarobljen zajedno sa grupom četnika i sveštenika 9. maja 1945. godine u blizni Celja. Njegova dalja sudbina je nepoznata, a prema nekim izvorima, Joanikije Lipovac i Savo Vuletić odvedeni su iz Celja za Beograd i poslije saslušanja u Beogradu „posljednji put su viđeni na željezničkoj stanici u Mladenovcu".[10]

Ubijen je, najvjerovatnije u Aranđelovcu, juna 1945. godine. Grob mu je do danas ostao nepoznat.

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Velibor Džomić: Golgota mitropolita crnogorsko-primorskog Joanikija, Svetigora, Cetinje 1996.
  • Jovan Markuš u Pravoslavlje u Crnoj Gori, Mitropolija Crnogorsko primorska, Cetinje 2006.
  • Istorijski leksikon Crne Gore, tom 4, K - Per, grupa autora, Podgorica 2006.

Vidi još[uredi - уреди | uredi izvor]