1912

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 19. vijek20. vijek21. vijek
Decenija: 1880-e  1890-e  1900-e  – 1910-e –  1920-e  1930-e  1940-e
Godine: 1909 1910 191119121913 1914 1915
1912 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1912
MCMXII
Ab urbe condita 2665
Islamski 1330 – 1331
Iranski 1290 – 1291
Hebrejski 5672 – 5673
Bizantski 7420 – 7421
Koptski 1628 – 1629
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1967 – 1968
 - Shaka Samvat 1834 – 1835
 - Kali Yuga 5013 – 5014
Kineski
 - Kontinualno 4548 – 4549
 - 60 godina Yang Voda Miš
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11912
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1912 (MCMXII) bila je prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom, odn. prijestupna godina koja počinje u nedjelju po 13 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

1912:
123456789101112
RođenjaSmrti

Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Zastava SAD, jul 1912 - jul 1959.

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 3. - Emmeline Pankhurst i još 147 sifražetkinja uhapšeno u Londonu nakon što su razbijale prozore i izloge u centru Londona da privuku pažnju.
  • 3. 3. - Meksički general Pascual Orozco se pobunio protiv vlade Madera - ima početne uspehe, ali vladine snage, na čelu sa Huertom su ga ubrzo porazili.
  • 5. 3. - Anonimni donator, za koga se kasnije saznalo da je George Eastman daje 2,5 miliona dolara za Massachusetts Institute of Technology, tj. ukupno 20 miliona do 1920, što vodi razvoju institucije.
  • 6. 3. - Sastanak predstavnika Srba i mladoturaka u Skoplju - Srbi će glasati za "Jedinstvo i napredak" na aprilskim izborima u zamenu za poslanička mesta u sjeničkom i prištinskom sandžaku (ali izborno telo nije zainteresovano).
  • 6. 3. - U SAD predstavljen čokoladni sendvič keks Oreo (kopija Hydrox-a).
  • 7. 3. - Ugarski premijer Károly Khuen-Héderváry dao ostavku nakon duge opstrukcije u saboru.
  • 7. 3. - Roald Amundsen stigao u Hobart, odakle je telegrafisao vest o osvajanju Južnog pola.

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • april - Prevremeni izbori u Otomanskom Carstvu.
  • 4. 4. - Suspendiran hrvatski ustav, Slavko Cuvaj sutradan postavljen za komesara.
  • 8. 4. - Štrajk rudara u Britaniji završen posle tri sedmice - garantovan je minimalac.
  • 10. 4. - Titanic krenuo iz Southamptona, uveče je pokupio još putnika u Cherbourgu i sutradan iz Queenstowna u Irskoj.
  • 13. 4. - Osnovan Royal Flying Corps, ogranak britanske vojske, koji će s mornaričkim letačima formirati Royal Air Force 1918.
  • 14. 4. - Izbori u Srbiji: radikali zadržavaju većinu, ali slabiju nego što su očekivali - sledeći izbori tek 1920. (lokalni i za Konstituantu Kraljevine SHS).
  • 14 - 15. 4. - Na svome prvom putovanju, britanski prekooceanski putnički brod Titanic udario je u ledeni brijeg i potonuo je rano ujutru sljedećeg dana.
  • 16. 4. - U Splitu osnovan anarhistički nogometni klub HRŠD Anarh (današnji RNK Split).
  • 16. 4. - Harriet Quimby je prva žena koja je preletela La Manš.
  • 17. 4. - Lenski masakr: ruska vojska ubila najmanje 150 štrajkača u rudniku zlata firme "Lenzoloto". Događaj izaziva talast protesta i štrajkova u Rusiji.
  • 17. 4. - Pobuna u Fezu: marokanski askari se pobunili protiv Francuza i napali jevrejski i evropski deo grada - Francuzi guše pobunu dva dana kasnije pomoću artiljerije.
  • 18. 4. - Italijanska flota ušla u Dardanele.
  • 20. 4. - Prvo putovanje luksuznog putničkog broda SS France.
  • 22. 4. - László Lukács novi ugarski premijer (do 1913).
  • 30. 4. - Carl Laemmle i dr. osnovali Universal Pictures.
  • april - Gavrilo Dožić drugi put izabr. za raško-prizrenskog mitropolita (Porta opet ne potvrđuje na traženje Srbije, jer je G. D. crnogorski kandidat).

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 3. 5. - Ahmed al-Hiba se proglasio za sultana u južnom Maroku.
  • 5. 5. - Prvi broj ruskih boljševičkih novina "Pravda".
  • 5. 5. - Dragutin Novak, prvi hrvatski pilot, pobjeđuje na aeromitingu u Grazu gdje doživljava pad.
  • 5. 5. - Službeno otvoren stadion Maksimir.
  • 8. 5. - Osnovana Famous Players Film Company Adolpha Zukora - udružuje se sa Laskyjevom firmom 1916, kasnije postaju Paramount Pictures.
  • 12. 5. - Vojni sporazum Srbije i Bugarske.
  • 14. 5. - Srpski ministar finansija Stojan Protić podnosi ostavku, smatra da vladu treba da formira Pašić.
  • 14. 5. - Francuska policija likvidira znamenitu anarhističku Bonnotovu bandu.
  • 14. 5. - Saved from the Titanic - prvi film o katastrofi tog broda, sa glumicom koja je zaista spašena sa "Titanika".
  • 14. 5. - Tokom boravka u Nemačkoj umro danski kralj Frederik VIII, nasleđuje ga sin Kristijan X (do 1947).
  • 14. 5. - Nemački Rajhstag odobrava novo uvećanje flote.
  • 16. 5. - Bitka za Rodos se završava italijanskom okupacijom celog ostrva, kao i Dodekaneza (do 1947).
  • 18. 5. - Porinuti američki bojni brod USS Texas i japanski bojni krstaš Kongō.
  • 20. 5. - Nezavisna partija obojenih je započela pobunu crnaca na Kubi - ugušena sledećeg meseca uz pomoć američkih marinaca.
  • 21 - 25. 5. - Sastanak albanskih lidera u Juniku: primirje u krvnim osvetama, zakletva za zbacivanje Mladoturskog režima (prisutni su Hasan Priština, Isa Boljetinac, Bajram Curi, Nedžip Draga...).
  • 22. 5. - István Tisza na čelu ugarskog sabora nakon tuče među poslanicima - socijalisti sutradan organizovali "Krvavocrveni četvrtak": generalni štrajk, neredi i intervencija policije i vojske uz ljudske žrtve.
  • 23. 5. - Porinut nemački SS Imperator, nakratko najveći putnički brod.
  • 24. 5. - Prvi javni boks meč u Srbiji, u dvorani beogradskog bioskopa "Kolarac".
  • 25. 5. - U mestu Tyler, Texas, rulja spalila crnca koji je silovao i zaklao belkinju.
  • 29. 5. - Bugarsko-grčki savez.
  • 29. 5. - Vaclav Nižinski izazvao skandal u Parizu svojim baletom "Popodne jednog fauna".

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

"Zdenac života" u Zagrebu
  • 2. 6. - Izbori u Belgiji: Katolička partija neočekivano povećala većinu, Charles de Broqueville ostaje premijer - u zemlji dolazi do protesta.
  • 3. 6. - Prvi voz u Užicu, nakon završetka pruge iz Čačka.
  • 5. 6. - Meksički predsednik Madero dao koncesiju Standard Oilu: deset godina oslobođenja od poreza i pravo na eksproprijaciju zemljišta[2]
  • 6. 6. - Erupcija novog vulkana Novarupta na Aljasci snage VEI-6.
  • 7. 6. - Opozicioni poslanik pucao na predsednika ugarskog sabora Ištvana Tisu.
  • 8. 6. - Neuspio atentat na hrvatskog komesara Cuvaja.
  • 9/10. 6. - Ubistva sekirom u Villisca, Iowa: ubijena šestočlana porodica i dve gošće.
  • 13. 6. - Osnovan Hrvatski nogometni savez.
  • 15. 6. - U odsustvu opozicije usvojen vojni zakon u Ugarskoj.
  • 16. 6. (3. 6. po j.k.) - Otvorena pruga uskog koloseka Čačak-Užice.
  • 19. 6. - Crnogorski predsednik vlade Lazar Tomanović dao ostavku, nasleđuje ga divizijar Mitar Martinović.
  • 19. 6. - Ruska Duma glasala za program izgradnje mornarice.
  • 22. 6. - Završena republikanska nacionalna konvencija u Čikagu: konzervtivci su uspeli ponovo nominovati predsednika Tafta, dok će se bivši predsednik Roosevelt kandidovati na čelu nove Progresivne partije.
  • 24. 6. - Na Olimpijske igre u Stokholmu otišla prva olimpijska ekipa iz Srbije - atletičari Dušan Milošević i Dragutin Tomašević.
  • 27. 6. - Novi nemački flotni zakon predviđa 41 bojni brod do 1920, tri više nego ranije. Tirpitz zagovara "teoriju rizika" - Britanci bi radije pustili Nemačku da postane svetska sila nego da rizikuju velike gubitke flote.
  • 27. 6. - Pogibijom Evarista Estenoza okončana crnačka pobuna na Kubi - stradalo je najmanje 3.000 crnaca.

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 7. (18. 6. po j.k.) - Umro Milovan Milovanović, srpski predsednik vlade i ministar ino. poslova; privremeno ga nasleđuje Marko Trifković.
  • 2. 7. (19. 6. po j.k.) - Srpsko-bugarska vojna konvencija.
  • 2. 7. - Završena demokratska nacionalna konvencija u Baltimoru: guverner New Jerseya Woodrow Wilson je izabran na 46. glasanju, nakon što je predsednik donjeg doma Champ Clark izgubio podršku zbog bliskosti sa mašinom Tammany Halla.
  • 4. 7. - Olimpijske igre 1916. dodeljene Berlinu.
  • 6 - 22. 7. - Olimpijske igre u Stokholmu (takmičenja traju od 5. 5.). Prvo učešće Srbije (sledeće 2008).
  • 7. 7. - Harry Houdini, s okovanim nogama i rukama, oslobađa se iz zakucanog potopljenog sanduka u newyorškom East Riveru.
  • 8. 7. - Portugal: monarhisti pod Henrique Mitchell de Paiva Couceirom napali Chaves ali poraženi.
  • 8. 7. - Tajna rusko-japanska konvencija: razgraničenje zona u uticaja u Mandžuriji i Unutrašnjoj Mongoliji, po pekinškom meridijanu.
  • 11. 7. (28. 6. po j.k.) - Na predlog ugarskog premijera Lasla Lukača, car Franjo Josif ukinuo srpsku narodno-crkvenu autonomiju u Hrvatskoj.
  • 12. 7. - U Njujorku prikazan dugometražni film "Ljubavi kraljice Elizabete" sa Sarom Bernhardt.
  • 17. 7. - Flag of the Free State of Ikaria.svg Grčko ostrvo Ikarija se otcepilo od Turske (deo Grčke od novembra).
  • 17. 7. - Vojni udar Spasilačkih oficira u Osmanskom carstvu protiv mladoturaka. Nakon pobune turske vojske u Makedoniji, veliki vezir Mehmed Said-paša dao ostavku, sledi Ahmet Muhtar-paša (do oktobra).
  • 19. 7. - Albanski pobunjenici pristali na primirje sa osmanskom vladom.
  • 24. 7. - U Londonu otvoren prvi međunarodni eugenički kongres.
  • 28. 7. - Turska parlamentarna komisija stigla u Prištinu da ispita albanske žalbe.
  • 28. 7. - Mol u mestu Binz na ostrvu Rügen popustio pod teretom 1.000 ljudi koji su čekali brod Kronprinz Wilhelm - 16 ljudi se udavilo što vodi osnivanju spasilačke organizacije DLRG.
  • 29. 7. - Isa Boljetinac ulazio u Prištinu.
  • 30. 7. - Isa Boljetinac ušao u Mitrovicu a Idris Sefer u Gnjilane.
  • 30. 7. - Umro japanski car Mucuhito (Meiđi), nasleđuje ga sin Jošihito (Taišo, vl. do 1926).

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Balkan do jeseni 1912

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 12. - Gandi počeo nositi tradicionalnu indijsku odeću.
  • 4. 12. - Primirje u Balkanskom ratu, osim za Grčku koja traži Janjinu.
  • 5. 12. - SMS Viribus Unitis ušao u službu.
  • 6. 12. - Ludwig Borchardt otkrio Nefertitinu bistu u Amarni.
  • 8. 12. - Nemačko ratno veće od 8. decembra 1912.: razgovor o međunarodnoj situaciji (naročito jačanju Srbije) i predstojećem ratu - bolje da rat sa Rusijom izbije što ranije, pre modernizacije njihove železnice, mornarica misli da prvo treba dovršiti gradnju podmorničke baze u Helgolandu i proširivanje Kilskog kanala (otvoren 23. juna 1914.).
  • 8. 12. - Produžen Trojni savez Nemačke, Austrougarske i Italije.
  • 10. 12. - Turska pešadija napustila Tripoli (dovršena predaja teritorije Italijanima).
  • 12. 12. - Conrad von Hötzendorf ponovo na čelu austrougarske armije, pre tri dana za ministra rata je postavljen Alexander von Krobatin - obojica su pripadnici "ratne stranke", Austro-Ugarska je alarmirana izlaskom Srba na Jadran u Albaniji.
  • 16. 12. - Počela Balkanska mirovna konferencija u Londonu.
  • 17. 12. - Londonska konferencija ambasadora de fakto priznala Albaniju.
  • 18. 12. - Turci iz Skadra privremeno odbacili srpske snage od sela Dajči (turski guverner Skadra odbio poštovati primirje).
  • 22. 12. - Komesar Cuvaj poslat na dopust, uprava Hrvatske povjerena dr. Dragutinu Unkelhäuseru.
  • 23. 12. - Vicekralj Indije, Lord Harding, povređen od bombe koja je bačena na njega.
  • 23. 12. - Švedska, Danska i Norveška se sporazumeli o neutralnosti u vojnim konfliktima.
  • 24. 12. - Osnovana Vazduhoplovna komanda srpske vojske u Nišu (danas Dan vazduhoplovstva i PVO Vojske Srbije).
  • 25. 12. - Odlazeći američki predsednik Taft u poseti Panami, u jednoj ulici eksplodirao dinamit 15 minuta nakon njegovog prolaska.
  • prosinac - Počinje izlaziti katolički dnevnik "Riječke novine", koji se zalaže za narodno jedinstvo Hrvata, Slovenaca i Srba.

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

U toku/tijeku[uredi - уреди | uredi izvor]

Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1912.

Januar/Siječanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Gimnazija Vladimira Nazora, Zadar Gimnazija s hrvatskim nastavnim jezikom 1897. – 1921
  2. John Mason Hart, Revolutionary Mexico: The Coming and Process of the Mexican Revolution (University of California Press, 1987) p246
  3. Istorija srpskog naroda, knj. 6, tom 1, str. 548
  4. Robert Elsie, A Biographical Dictionary of Albanian History, p. 373

Nobelova nagrada za 1912. godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Takođe pogledati[uredi - уреди | uredi izvor]