1875

Izvor: Wikipedia
Ovo je članak o godini 1875.
Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 18. vijek19. vijek20. vijek
Decenija: 1840-e  1850-e  1860-e  – 1870-e –  1880-e  1890-e  1900-e
Godine: 1872 1873 187418751876 1877 1878
1875 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1875
MDCCCLXXV
Ab urbe condita 2628
Islamski 1291 – 1292
Iranski 1253 – 1254
Hebrejski 5635 – 5636
Bizantski 7383 – 7384
Koptski 1591 – 1592
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1930 – 1931
 - Shaka Samvat 1797 – 1798
 - Kali Yuga 4976 – 4977
Kineski
 - Kontinualno 4511 – 4512
 - 60 godina Yin Drvo Svinja
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11875
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1875 (MDCCCLXXV) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u srijedu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.


Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Otvaranje Palais Garnier
  • 5. 1. - Posle 13 godina gradnje otvorena pariska zgrada opere Palais Garnier.
  • 12. 1. - Četvorogodišnji Guangxu ("Slavno Nasledstvo") postaje qingovski car Kine (do 1908), umesto njega vlada njegova tetka Cixi.
  • 14. 1. - Zakonom u Hrvatskoj zajamčena sloboda sastajanja, sloboda tiska i druge demokratske slobode.
  • 14. 1. - Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg Burbonska restauracija u Španiji: Alfonso XII stiže u Španiju, čime je monarhija obnovljena (Alfonso vlada do 1885, predsednik vlade je uglavnom Antonio Cánovas del Castillo). U zemlji traje Treći karlistički rat, pobuna pristalica "Carlosa VII".
  • 17. 1. - U Istambulu otvoren Tünel, podzemna žičara dužine 573 m, prva podzemna železnica u kontinentalnoj Evropi.
  • 29. 1. - Sednica austrijskog visokog generaliteta pod carevim predsedavanjem - dobiti Bosnu i Hercegovinu posrednim putem, podsticanjem lokalnog nezadovoljstva[1].
  • januar, krajem - U Srbiji nastavljena skupštinska zasedanja, odmah dolazi do sukoba sa predsednikom vlade Čumićem, koji ubrzo podnosi ostavku; pred skupštinom su bila dva predloga za promenu ustava, Garašaninov konzervativni i liberalni grupe poslanika[2].

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Franjo Josip I oko 1875.
  • 4. 4. - Praizvedba Smetanine simfonijske poeme "Vltava", dela ciklusa "Moja domovina".
  • 6. 4. - Mađarizacija: ugarske vlasti ukinule Maticu slovačku i konfiskovale joj imovinu.
  • 8. 4. - Kriza Krieg-in-Sicht: novine bliske nemačkoj vladi počinju objavljivanje članaka u kojima se Francuskoj preti preventivnim ratom ako nastavi naoružavanje.
  • 10. 4. - Car i kralj Franjo Josip stigao u Zadar, glavni grad Dalmacije.
  • 13. 4. - Miletić i Polit se protive povećanju sredstava za mađarsko Narodno pozorište u Budimpešti, s obzirom na ograničavanje i ukidanje nemađarskih institucija - m.u.p. Kalman Tisa odgovara da "mađarska država ima... dovoljno snage da smrvi svoje neprijatelje"[5].
  • 15. 4. - Joseph Crocé-Spinelli i Théodore Sivel se ugušili prilikom uspona balonom na 7.300 m, Gaston Tissandier preživeo ali izgubio sluh.
  • 19. 4. - Britansko-portugalski spor o zalivu Maputo u južnom Mozambiku: francuski predsednik Mac Mahon arbitrira u korist Portugala.
  • 22. 4. - U Pruskoj donesen "zakon hlebne košare" kojim se oduzimaju državne subvencije katoličkoj crkvi, kako bi ova priznala državne zakone.
  • 24. 4. - Car Franjo Josip u Imotskom, pozdravlja ga kustos hercegovačkih franjevaca Paškal Buconjić i naglašava habzburško pravo na Bosnu i Hercegovinu[6] - carev put po Dalmaciji je indikacija austrougarskih pretenzija[1].
  • 25. 4. - Umro Dalaj Lama XII (Trinley Gyatso), sledeći lama, Thubten Gyatso, pronađen 1878.

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • jun - U Negotinskoj krajini izbila manja seljačka pobuna - prva buna radikala, zbog nezakonitog hapšenja narodnog vođe Adama Bogosavljevića[4].
  • jun - Sastanak srpskih prvaka Narodne stranke u Iloku - zaključeno da Srbi formiraju posebnu stranku levog centra (odustalo se pod Miletićevim uticajem), insistira se na srpskom imenu jezika i službenoj upotrebi ćirilice (reakcija na prošlogodišnji zakon o školama u Hrvatskoj)[7].
  • 16. 6. - Postavljen kamen-temeljac Bazilike Sacré-Cœur de Montmartre u Parizu (gradnja do 1914, posvećena 1919.).
  • 19. 6. - "Gabelski ustanak" na čelu sa don Ivanom Musićem, okršaj između katolika i muslimana kod Dračeva, tri dana kasnije fra Stipan Naletelić se obraća za pomoć austrijskom namesniku u Zadru[1].
  • sredina godine - Porta konačno dala pristanak da Srbija i Rumunija mogu zaključivati samostalne trgovinske ugovore sa inostranstvom, nakon pritiska velikih sila[8].

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

"Hercegovci u zasedi"
  • 1. 7. - Stupanjem na snagu Bernskog ugovora, nastaje Generalna poštanska unija, među 20 članica je i Srbija.
  • 1. 7. - 18. 8. - Izbori u Ugarskoj, nova Liberalna partija dobija 333 od 413 mandata.
  • 5. 7. (23. 6. po j.k.) - Napad hajduka Pere Tunguza na turski karavan u Bišini, ubio sedam kiridžija - početak Bosansko-hercegovačkog ustanka i Velike istočne krize (1875–78).
  • 7. 7. (25. 6. po j.k.) - U Kifinom selu odlučeno da se ustanak proširi na ostatak Hercegovine[1].
  • 7. 7. - Ofanziva španske vlade u Baskiji, karlističke snage ubedljivo poražene kod Treviña, nakon čega pada Vitoria; karlisti odgovaraju taktikom spržene zemlje.
  • 9. 7. (27. 6. po j.k.) - Nevesinjska puška: kod Krekova je došlo do prve prave borbe[1]. Ustanak izbija na brdu Grebenac, selo Krekovi kod Nevesinja, u približno isto vreme sukob hajduka sa turskim karavanom na obližnjoj Ćetnoj poljani[9].
  • jul? - Ustanici razorili tursku tvrđavu Sutorina.
  • jul - U Beogradu osnovan Glavni odbor za pomaganje ustanka na čelu sa Đokom Vlajkovićem (slični odbori su i na Cetinju i u Austrougarskoj, blizu granice)[9], srpska vlada pomaže dobrovoljcima kako bi ih što pre udaljila iz prestonice (knez Milan je u Beču do polovine avgusta)[10].
  • jul - Ustanak izbija mestimično u Vasojevićima[9], takođe je zahvatio Potarje i Zatarje (u Zatarju slomljen krajem godine)[11].
  • 20. 7. - U Žiroviću kod Livna ubijen franjevac Lovro Karaula.
  • 27. 7. - Štrajk na gradilištu železničkog tunela Gotthard, švajcarska vojska puca, ginu četvorica.

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

"Dobrovoljci u Ivanjici"
  • 3. 8. - Osnovan Crveni krst Crne Gore.
  • 3. 8. - U Bavarskoj osnovana centralna banka (Bayerische Notenbank, do 1934.).
  • 3 - 4. 8. - Izbori za hrvatski sabor: pobeda vladajuće Narodne stranke (15 srpskih poslanika, osam narodnjaka)[12].
  • 6. 8. (25. 7. po j.k.) - Knez Milan Obrenović se verio sa Natalijom Petrovom Keško.
  • 6. 8. - Ubijen ekvadorski predsednik Gabriel García Moreno.
  • 7. 8. (26. 7. po j.k.) - Tajni sastanak knjaza Nikole sa hercegovačkim vođama na Cetinju: izjavljuje da će Crna Gora ući u rat ako ustanak ne bi imao uspeha (ranije je pokušavao da zadrži ustanak)[1].
  • 13. 8. (1. 8. po j.k.) - Ustanak u Pivi: presretnuti Turci u Dolinama u Seljkovcu, zapaljen čardak u Boričju i kula Lješovića u Pišču[13].
  • 15. 8. (3. 8. po j.k.) - Skupštinski izbori u Srbiji: liberalna većina uprkos pritisku na glasače.
  • avgust - Ustanici Peka Pavlovića i Bogdana Zimonjića razorili utvrdu Krstac, čime je ugrožena turska komunikacija kroz klanac Dugu prema Nikšiću[14].
  • avgust - Treći karlistički rat: španska vlada zauzima Seo de Urgel nakon opsade, borbe u Kataloniji traju do novembra.
  • avgust - Hristo Botev dolazi na čelo Bugarskog revolucionarnog centralnog komiteta umesto Ljubena Karavelova; odlučeno da se što pre podigne ustanak.
  • 15/16. 8. - Izbija ustanak i u Bosanskoj krajini, pobunili se težaci između Dubice i Kostajnice, prvi napad na Kulu u selu Dvorištu; glavni vođa Ostoja Kormanoš, kasnije dolaze Petar Popović Pecija i Golub Babić[1].
  • 16. 8. (4. 8. po j.k.) - Ustanak i u Vasojevićima, prva borba na Seocima, u isto vreme se digli i Kuči[1].
  • 16. 8. - Nakon 37 godina gradnje, u Teutoburškoj šumi otkriven Hermannsdenkmal, spomenik Arminiju.
  • 1. 7. - 18. 8. - Izbori za ugarski sabor - ubedljiva pobeda vladajućih liberala; poraz srpskih liberala, Svetozar Miletić izgubio mesto u Bašaidu u korist vladinog kandidata, ali Laza Kostić mu prepustio mandat iz Titela[15].
  • 18. 8. (Preobraženje) - Izbija ustanak u Bosanskoj krajini - Knešpolje u Kozari[9].
  • 21. 8. - Milutin Garašanin i Ante Orešković kod biskupa Štrosmajera: nude Hrvatskoj "tursku Hrvatsku" ako se uključe u borbu - Mađari su protiv, car kaže banu da mora ostati neutralan[6].
  • 25. 8. - Matthew Webb je prvi čovjek koji je bez tehničke podrške preplivao La Manche.
  • 31. 8. (19. 8. po j.k.) - Svetoandrejski liberal Stevča Mihailović je novi predsednik ministarskog saveta u Srbiji, Jovan Ristić dobio inostrane poslove - vlada je prozvana "akciono ministarstvo"; nastavlja se organizovanje i slanje dobrovoljaca u Bosnu ali diskretnije[16].
  • avgust-septembar? - Dve formacije dobrovoljaca ulaze u istočnu Bosnu: jedna je (Žarko Lješević) spalila Kratovo i napala Priboj, u septembru razbijeni kod Nove Varoši; druga (Jovan Panić, Risto Jeić) razbijena kod manastira Tavne (koji su Turci zapalili) pa se sklonila na Majevicu.[17]

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 7. 9. - Etiopsko-egipatski rat: egipatska invazija, Bitka kod Agurdata je etiopska pobeda.
  • 9. 9. - U Kragujevcu se sastala srpska skupština - usvojene "tajne odluke": pomaganje ustanka i ratne pripreme na osnovu inostranog zajma - strana diplomatija uznemirena[18].
  • 10. 9. (29. 9. po j.k.) - Bitka kod Gašnice na Savi, Turci razbili bosanske ustanike, poginuli Pecija i Kormanoš[1]; ustanici su pokušali da sa lađa prenesu 1.500 pušaka dobijenih od srpske vlade[14].
  • septembar? - U prijepoljskom kraju izbila Babinska buna.
  • 20. 9. - Incident Ganghwa: razmenjena paljba između korejskog ostrva Ganghwado i japanskog broda, Japanci se nakratko iskrcali.
  • 28. 9. - Pokušaj Starozagorskog ustanka u osmanskoj Bugarskoj, odmah suzbijen.
  • jesen - Petar Karađorđević ratuje pod imenom Petar Mrkonjić u Bosni, ometaju ga srpska i austrijska vlada, zbog čega su i ostale ustaničke vođe na distanci[1].
  • jesen - Otvorene Srpska viša devojačka škola u Somboru i Srpska učiteljska konfesionalna škola u Gornjem Karlovcu.

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 4. 10. (22. 9. po j.k.) - Knez Milan se obratio direktno skupštini i poslanicima, odvraćajući ih od rata sa Turskom, oborio je vladu, podržan od strane diplomatije.
  • 6. 10. - Osmansko Carstvo proglasilo delimično bankrotstvo (isplata 50% obaveza), finansije će doći pod međunarodnu kontrolu; sindikat posednika obveznica preuzima prihode od carina, poreza na duvan, so, stoku, i tribut od Egipta[19].
  • 6. 10. - Premijera Šekspirovog "Kralja Lira" u Beogradu.
  • 8. 10. (26. 9. po j.k.) - Liberal Ljubomir Kaljević je novi predsednik srpske vlade koja okuplja mlade liberale i konzervativce - glavna pažnja na unutrašnju politiku, relaksirana policijska stega[20].
  • 11. 10. - Egipćani zauzimaju Emirat Harar, istočno od Etiopije, istog meseca su zauzeli region Hamasien u današnjoj Eritreji.
  • 17. 10. (5. 10. po j.k.) - U Beogradu se venčali srpski knez Milan i Natalija Keško, iz moldavske bojarske porodice.
"Smrt vojvode Trifka"

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Kálmán Tisza, ugarski premijer 1878-90.

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 11. 12. - Alexander Keith, Jr. postavio tempiranu bombu u brod Mosel u nemačkoj luci Bremerhaven - prerano je eksplodirala, poginulo je 83 ljudi.
  • 12. 12. - Sultan izdaje iradu kojom obećava reforme u carevini[1].
  • 16 - 17. 12. (4 - 5. 12. po j.k.) - Skupština u Jamnici, za vođu bosanskog ustanka izabran Slovenac Miroslav Hubmajer[1].
  • 18. 12. - Blackburn Rovers F.C. odigrao prvu utakmicu.
  • 27. 12. (15. 12. po j.k.) - Izmenjen srpski Zakon o štampi - ukinut čl. 6 koji je omogućavao preventivnu policijsku cenzuru.
  • 30. 12. - Andrássyjeva nota: kako bi se sprečio opšti požar u Turskoj, potrebno je da sile zajednički pritisnu Portu kako bi ispunila obećanja, dat nacrt potrebnih reformi.

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Gedeon Dunđerski, vojvođanski zemljoposednik († 1939)

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1875.

Januar/Siječanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 Ćorović, Vladimir. Istorija srpskog naroda, Put na Berlinski kongres. rastko.rs
  2. Istorija s. n. V-1, 342-3
  3. Istorija s. n. V-2, 261-2
  4. 4.0 4.1 Istorija s. n. V-1, 343
  5. 5.0 5.1 Istorija s. n. V-2, 183
  6. 6.0 6.1 Ćorović, Vladimir (1939). Političke prilike u Bosni i Hercegovini. rastko.rs
  7. Istorija s. n. V-2, 253
  8. Istorija s. n. V-1, 368
  9. 9.0 9.1 9.2 9.3 Istorija s. n. V-1, 511
  10. Istorija s. n. V-1, 370
  11. Istorija s. n. V-1, 444
  12. Istorija s. n. V-2, 243
  13. Tomić, Svetozar (1946). Piva i Pivljani. rastko.rs
  14. 14.0 14.1 Istorija s. n. V-1, 513
  15. Istorija s. n. V-2, 222-3
  16. Istorija s. n. V-1, 372
  17. Istorija s. n. V-1, 514
  18. Istorija s. n. V-1, 372-3
  19. Istorija s. n. V-1, 459
  20. Istorija s. n. V-1, 373
  21. Istorija s. n. V-1, 374
  22. Istorija s. n. V-1, 376
  23. Dedijer, Dr. Jevto (1912). Stara Srbija Geografska i etnografska slika. rastko.rs
Literatura
  • Istorija srpskog naroda, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
    • Peta knjiga prvi tom (V-1)
    • Peta knjiga drugi tom (V-2)

V. također[uredi - уреди | uredi izvor]