1876

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Ovo je članak o godini 1876.
Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 18. vijek19. vijek20. vijek
Decenija: 1840-e  1850-e  1860-e  – 1870-e –  1880-e  1890-e  1900-e
Godine: 1873 1874 187518761877 1878 1879
1876 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1876
MDCCCLXXVI
Ab urbe condita 2629
Islamski 1292 – 1293
Iranski 1254 – 1255
Hebrejski 5636 – 5637
Bizantski 7384 – 7385
Koptski 1592 – 1593
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1931 – 1932
 - Shaka Samvat 1798 – 1799
 - Kali Yuga 4977 – 4978
Kineski
 - Kontinualno 4512 – 4513
 - 60 godina Yang Vatra Miš
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11876
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1876 (MDCCCLXXVI) bila je prijestupna godina koja počinje u subotu po gregorijanskom, odn. prijestupna godina koja počinje u četvrtak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).


Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 1. - Počinje s radom nemačka centralna banka Reichsbank, marka je jedino zakonito sredstvo plaćanja.
  • 5. 1. (24. 12. 1875. po j.k.) - Tiligulska katastrofa: u železničkoj nesreći blizu Odese poginulo 140 regruta.
  • 10. 1. - Tuxtepečki plan: general Porfirio Díaz počinje pobunu na jugu Meksika.
  • 22. 1. (10. 1. po j.k.) - U Srbiji donet Zakon o ličnoj bezbednosti, namenjen zaštiti od policijske samovolje u kazneno-sudskom postupku, sprečavanje policije da samovoljno zatvara građane[1].
  • 31. 1. - Srpska skupština ovlastila prinudni zajam od 18 miliona dinara ("Srpski narodni zajam").

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 2. - Vlada SAD proglasila neprijateljskim bande Sijuksa koji su još uvek van rezervata.
  • 5. 2. - Knez Milan Obrenović potpisao "Ustrojstvo đeneralštaba" kojim je postavljen temelj nacionalne vojnogeodetske službe.
  • 6. 2. (25. 1. po j.k.) - Osnovano Srpsko društvo Crvenog krsta, na inicijativu dr Vladana Đorđevića.
  • 14. 2. - Trka za patentiranje telefona: Elisha Gray prijavio najavu patenta (patent caveat) a Bellov advokat patent.
  • 19. 2. - Treći karlistički rat u Španiji: vladine snage uspevaju, nakon ogorčenog karlističkog otpora, zauzeti na juriš njihovo poslednje uporište Estellu u Baskiji - u narednim danima karlisti napuštaju Španiju, rat je završen.
  • 24. 2. - Praizvedba Ibsenovog komada Peer Gynt u Kristijaniji (Oslu), muzika Edvard Grieg.
  • 24. 2. - Peko Pavlović porazio tursku kolonu kod Muratovice - poginulo 800 Turaka, zarobljeno 1.300 pušaka i dva topa[2].
  • 26. 2. - Zvaničan demarš Austrougarske kod kneza Milana zbog naoružavanja Srbije, i drugi strani konzuli vrše pritisak[3].
  • 26. 2. - Japansko-korejski "ugovor o prijateljstvu": pod pritiskom Japana okončan status Koreje kao vazala Kine, tri luke otvorene za Japance, koji takođe imaju pravo ekstrateritorijalnosti.
  • 27. 2. (15. 2. po j.k.) - "Afera sa crvenim barjakom" u Kragujevcu - slavljenička radikalska povorka izazvala nemire u gradu, nakon što protivnici nisu uspeli da ih smene u opštinskom odboru. Posle nekoliko dana otpušteno dvadesetak radnika Topolivnice, trideset građana uhapšeno, u junu su četvorica osuđena na zatvorske kazne[4].
  • februar - Proglas bosansko-hercegovačkih ustanika napada Srbiju (tj. kneza Milana) zbog nepomaganja ustanka.

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

Bellov patent za telefon
  • proleće - Razgaranje borbi u Bosni i Hercegovini, ustanak u Bugarskoj, nemiri i nasilja u Makedoniji, Epiru, Tesaliji i samom Carigradu, Albanija u vrenju[3].
  • proleće - Indijanci se okupljaju u logoru Bika Koji Sedi u regionu reke Little Bighorn u Montani.

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 7. 4. - Bankrot Egipta, sledećeg meseca osnovana Caisse de la Dette, međunarodna komisija za nadzor nad egipatskim isplatama duga.
  • 8. 4. (27. 3. po j.k.) - Hercegovačke ustaničke vođe traže u Sutorini povlačenje turske vojske[6].
  • 13. 4. - Osmansko carstvo proglašava bankrot (od prošlog oktobra je isplaćivala samo polovinu kamate).
  • 30. 4. - U beogradskom Narodnom pozorištu prvi put izvedena Šekspirova tragedija "Romeo i Julija".

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 6. (20. 5. po j.k.) - Hristo Botev poginuo u Bugarskoj tri dana nakon što se iskrcao sa četom.
  • 4. 6. - Transcontinental Express stigao iz Njujorka u San Fransisko posle 83 sata i 39 minuta putovanja Prvom transkontinentalnom železnicom (završenom 1869) - ranije bi za takvo putovanje bilo potrebno nekoliko meseci, kopnom ili morem oko Južne Amerike.
  • c. 5. 6. - Indijanski Sunčev ples na potoku Rosebud u Montani, poglavica Bik Koji Sedi navodno ima viziju predstojećeg sukoba.
  • 13. 6. - Slikarka Katarina Ivanović postala prva žena akademik u Srbiji (članica Srpskog učenog društva).
  • jun - U Engleskoj objavljen Twainov roman The Adventures of Tom Sawyer (u SAD u decembru).
  • 15. 6. - U Veneciji potpisan srpsko-crnogorski ugovor - ratni savez za "oslobođenje srpskog naroda u evropskoj Turskoj"[8].
  • jun - Jovan Ristić planirao diplomatsku misiju u Carigrad, kako bi BiH bile predate knezu Milanu na upravu, pod sultanovom vrhovnom vlašću; iz Rusije stižu dvosmislene poruke; na srpskoj granici prikupljene velike turske snage na čelu sa Abdul Kerim-pašom[9].
Bitka na Little Bighornu, Custerov posljednji položaj
  • 17. 6. - Indijanski ratovi: Bitka na Rosebudu je pobeda Ludog Konja nad američkim snagama i njihovim saveznicima.
  • 18 - 24. 6. - Mobilizacija, grupisanje i raspoređivanje srpske vojske; podeljena je na četiri vojske (Moravska, Timočka, Drinska i Ibarska), Vrhovna komanda je u Paraćinu[10].
  • 25 - 26. 6. - Bitka na Little Bighornu je najpoznatiji okršaj Indijanskih ratova: koalicija indijanskih plemena na čelu sa Bikom Koji Sedi i Ludim Konjem razbila 7. konjaničku regimentu, poginuo general George Armstrong Custer sa 250 vojnika.
  • 26. 6.? - Sa Beogradske tvrđave skinuta turska zastava, poslednji znak sizerenstva nad Srbijom.
  • 30. 6. (18. 6. po j.k.) - Srbija i Crna Gora objavljuju rat Turskoj (prelazak granice dva dana kasnije).
  • 30. 6. - Novi ustav Španije: dvodomni parlament (Senat i Kortes), prilagođeno kralju i eliti.

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

"Srbske vojskovodje"
  • 2. 7. (20. 6. po j.k.) - Početak borbi u Srpsko-turskom ratu (državni praznik u Srbiji od 1879.).
    • Bosanski ustanici (Krajina i Posavina) istog dana proglašavaju ujedinjenje sa Srbijom, dok su hercegovački za Crnu Goru; Austrougarski konzuli deluju protiv takvog ujedinjenja, u saradnji sa lokalnim katolicima (fra Grgo Martić) - razdor između Srba i Hrvata po pitanju Bosne[6].
    • Narednih dana:
    • Drinska vojska zauzela Mali Zvornik, Sakar i Bosansku Raču, neuspešan napad na Bijeljinu[11].
    • Ibarska vojska pokušala napad na Sjenicu, zaustavljena kod Kalipolja, potisnuta uz velike gubitke, general Franjo Zah smenjen i postavljen Lazar Čolak-Antić[11].
    • Timočka vojska ne uspeva zauzeti Kulu, gubi Veliki Izvor kod Zaječara [12].
    • Crna Gora ima glavna dejstva prema Hercegovini, sa ustanicima prodire do Nevesinja ali se mora povući zbog nadmoćnijih Turaka i austrougarskih pritisaka[13].
  • 3. 7. - Papa Pio XI. odobrio kanonsku krunidbu kipa Naše Gospe od Lourdesa. Istog dana, Gospa se navodno ukazala u nemačkom selu Marpingenu u Sarlandu, i još nekoliko puta do septembra 1877. (→ de Wiki).
  • jun/jul - Petar Karađorđević ("Petar Mrkonjić") napušta bosanski ustanak, nakon ulaska Srbije u rat[6].
  • 5. 7. (23. 6.) - U Ugarskoj uhapšen Svetozar Miletić, pred sud izveden tek posle 18 meseci istražnog zatvora[14].
  • 6. 7. (24. 6. po j.k., Ivanjdan) - Kalipoljska bitka, deo Javorskog rata - prvi veći okršaj i neuspeh srpske Ibarske vojske, poginuo kapetan Milovan Rašković.
  • 8. 7. - Rajhštatska konvencija - Rusija navodno prepustila Bosnu i Hercegovinu Austrougarskoj (neformalnost skupa i usmenost zaključaka izaziva različita tumačenja).
  • 9. 7. - U Kolumbiji izbija građanski rat (1876-77), svađa je počela oko toga trebaju li škole biti državne ili pod nadzorom crkve.
  • 18. 7. - Srpski poraz kod Velikog Izvora - Turci zadržali položaje, to je prekretnica rata, srpske snage prelaze u defanzivu[12].
  • ljeto - Hrvatski ban Ivan Mažuranić dobio naređenje iz Beča i Pešte da stane na put "veleizdajničkoj" akciji Srba u Hrvatskoj i Slavoniji; zatvoreni istaknuti Srbi u Pakracu, Bjelovaru, Karlovcu, Daruvaru i Osijeku; neki poslanici vladine stranke u Saboru izjavili da u Hrvatskoj "nema Srba" već samo "pravoslavnih Hrvata"[15].

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 10. 10. - Porta nudi šestomesečno primirje Srbiji i Crnoj Gori, do 31. marta 1877. - prihvataju sve sile sem Rusije, i Srbija odbija pod uticajem Černjajeva[19].
  • 17. 10. - Japan anektirao Otoke Ogasawara (Boninski otoci).
  • 19 - 21. 10. - Turska ofanziva, zauzimaju Veliki Šiljegovac.
  • 29. 10. (17. 10. po j.k.) - Bitka kod Đunisa - težak srpski poraz, poginula većina ruskih dobrovoljaca, srpska narodna vojska pobegla, zapaljen ruski logor u Deligradu - Turcima otvoren put ka Aleksincu i Kruševcu, pa i Beogradu.
  • 31. 10. - Ruski ultimatum Porti, podržan delimičnom mobilizacijom.
  • 31. 10. - Katastrofalni ciklon pogađa obalu današnjeg Bangladeša, 200.000 mrtvih.
  • oktobar-novembar - U Japanu izbijaju Shinpūrenska i još tri pobune bivših samuraja - lako je poražena ali će služiti za ugled tajnim društvima do 1945.

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 2. 11. - Turci proglasili primirje, posle ruskog ultimatuma. Srbija je u prvom Srpsko-turskom ratu imala 6.000 poginulih i nestalih, 9.500 "osakaćenih", jedna šestina stanovništva ostala bez krova nad glavom, veliki broj izbeglica[20].
  • 7. 11. - Održani Predsjednički izbori u Sjedinjenim Američkim Državama, jedni od najkontroverznijih u povijesti: republikanac Rutherford B. Hayes pobijedio za jedan elektorski glas demokratu Samuela J. Tildena, usprkos manjem broju narodnih glasova (→ Kompromis iz 1877.).
  • 16. 11. - Bitka kod Tecoaca u Tlaxcali: pobunjenici generala Díaza porazili snage predsednika Lerdo de Tejade, kasnije tokom meseca Díaz ulazi u grad Meksiko.
  • 18. 11. - Uspostavljen britansko-francuski kondominijum nad Egiptom (do 1882).
  • 25. 11. - Bitka Tupog Noža: američka vojska uništila kamp Čejena u Vajomingu.
  • 27. 11. - Memorandum generala Černjajeva tvrdi da su društvene institucije Srbije "korumpirane zapadnim uticajem" i da je Narodna skupština "nepotreban model uvezen sa dekadentnog evropskog Zapada"; slavjanofili stavljaju bugarsko pitanje u centar ruske politike[21].

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 5. 12. - Požar u Brooklyn Theateru odnosi najmanje 278 života.
  • 6. 12. - Doktor Francis Julius LeMoyne izveo prvu kremaciju u SAD.
  • 18. 12. (6. 12. po j.k.) - Kazanska demonstracija: oko 400 ljudi se okupilo u organizaciji Zemlje i volje ispred Kazanske katedrale u St. Peterburgu, sukob sa policijom, nekoliko učesnika osuđeno na robiju.
  • 19. 12. (7. 12. po j.k.) - Incident ispred Beograda, austrougarski monitor "Moroš" i srpski vojnici sa tvrđave razmenili vatru, srpska vlada dala ostavku pa je povukla.
  • 23. 12. - Proglašen prvi Osmanski ustav čime se završava doba Tanzimata i počinje Prva ustavna era (do 1878).
  • 23. 12. - Počinje Carigradska konferencija velikih sila (do 20. januara): biće predloženi autonomna Bosna, sem dela (stare) Hercegovine koji bi pripao Crnoj Gori; dva autonomna bugarska vilajeta, zapadnom bi pripala današnja južna Srbija i veći deo Makedonije (bez uspeha).
  • 29. 12. - Železnička nesreća kod mesta Ashtabula, Ohio: zbog rušenja mosta poginula 92 putnika.

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1876.

Januar/Siječanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Istorija s. n. V-1, 374
  2. Istorija s. n. V-1, 515
  3. 3.0 3.1 Istorija s. n. V-1, 377
  4. Istorija s. n. V-1, 375
  5. Istorija s. n. V-1, 376
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 Ćorović, Vladimir. Istorija srpskog naroda, Put na Berlinski kongres. rastko.rs
  7. Istorija s. n. V-1, 378
  8. Istorija s. n. V-1, 379
  9. Istorija s. n. V-1, 380
  10. Istorija s. n. V-1, 383
  11. 11.0 11.1 Istorija s. n. V-1, 384
  12. 12.0 12.1 12.2 Istorija s. n. V-1, 385
  13. Istorija s. n. V-1, 443
  14. Istorija s. n. V-2, 228
  15. Šišić, Povijest 1526-1918, 474-5
  16. Istorija s. n. V-1, 444
  17. Victor Hugo Pour la Serbie. 1876. rastko.rs
  18. Istorija s. n. V-1, 388
  19. Istorija s. n. V-1, 389
  20. Istorija s. n. V-1, 390
  21. Istorija s. n. V-1, 517
  22. Jakovljević, Ranko (2007). Јевреји на североисточним границама Србије. rastko.rs
Literatura

V. također[uredi - уреди | uredi izvor]