1933

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Ovo je članak o godini 1933.
Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 19. vijek20. vijek21. vijek
Decenija: 1900-e  1910-e  1920-e  – 1930-e –  1940-e  1950-e  1960-e
Godine: 1930 1931 193219331934 1935 1936
1933 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1933
MCMXXXIII
Ab urbe condita 2686
Islamski 1351 – 1352
Iranski 1311 – 1312
Hebrejski 5693 – 5694
Bizantski 7441 – 7442
Koptski 1649 – 1650
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1988 – 1989
 - Shaka Samvat 1855 – 1856
 - Kali Yuga 5034 – 5035
Kineski
 - Kontinualno 4569 – 4570
 - 60 godina Yin Voda P(ij)etao
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11933
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1933 (MCMXXXIII) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju po gregorijanskom kalendaru.

Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Adolf Hitler došao na vlast

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 2. - Prošle godine izabrani gen. Tiburcio Carías Andino postaje predsednik Hondurasa (do 1949), nakon što je morao suzbiti pobunu dela liberala.
  • 1. 2. - U Nemačkoj raspušten Rajhstag i pruski Landtag, izbori u martu.
  • 2. 2. - Mirovni sporazum između nikaragvanskog predsednika Sacase i lidera pobunjenika Augusta Sandina - Sandino se protivi Nacionalnoj gardi i Somozi, što će ga dogodine koštati glave.
  • 4. 2. - Rumunska vlada proglasila ratno stanje zbog železničarskih štrajkova.
  • 5. 2. - Pobuna mornara na holandskom brodu De Zeven Provinciën pored Sumatre, okončana šest dana kasnije kada je od avionske bombe poginulo 23 mornara.
  • 6. 2. - U sibirskom mestu Ojmjakon izmereno -67,7 °C, rekord za severnu hemisferu.
  • 7. 2. - Brod USS Ramapo zabeležio na severozapadu Pacifika najveći abnormalni talas - 34 metra.
  • 9. 2. - Debata o kralju i otadžbini na Oxfordu: sa 275 prema 153 pobedio stav da se "ovaj dom neće ni pod kakvim okolnostima boriti za Kralja i Zemlju".
  • 9. 2. - Britanci i Holanđani postižu sporazum (Tea Agreement) o ograničenju izvoza čaja.

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 2. 3. - U "Politici" se pojavila prva ukrštenica u nas (prva za odrasle, u "Politici za decu" je prva objavljena 10. marta 1932.[2]).
  • 2. 3. - Premijera originalnog filma "King Kong" u Njujorku.
  • 2. 3. - Jak zemljotres i cunami pogodio obalu Sanriku u Japanu.
Franklin Delano Roosevelt, predsednik SAD 1933-45
Hitler traži i dobija od Rajhstaga diktatorska ovlašćenja

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 4. - U Njemačkoj počeo progon Jevreja bojkotom njihovih poslova i blokiranjem bankovnih računa (Julius Streicher organizovao jednodnevni bojkot jevrejskih radnji).
  • 3. 4. - Lord Clydesdale na čelu prvog leta preko Mount Everesta.
  • 4. 4. - Vazdušni brod USS Akron stradao u oluji kod New Jerseya, poginulo 73 od 76 članova posade.
  • 5. 4. - Međunarodni sud pravde presudio da Grenland pripada Danskoj i osuđuje norveška zauzeća na istočnoj obali.
  • 7. 4. - U SAD stupio na snagu Cullen–Harrisonov zakon koji dozvoljava prodaju piva i vina s niskim sadržajem alkohola (nezvanični Nacionalni dan piva u SAD).
  • 7. 4. - Zakon o obnovi državne službe u Nemačkoj uskraćuje državne pozicije (npr. učitelja, profesora, sudija) Jevrejima i političkim protivnicima nacista - prvi antisemitski zakon u Trećem rajhu; kasnije tokom meseca jevrejski lekari su isključeni iz zvaničnog osiguranja što će mnoge izbaciti iz posla.
  • 8. 4. - Referendum u Zapadnoj Australiji u korist otcepljenja od Australije.

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 6. - Načela Hrvatskog ustaškog pokreta: svim sredstvima za nezavisnu Hrvatsku, u kojoj "ne smije odlučivati nitko ko nije po koljenima i po krvi član Hrvatskog naroda". Ove godine "Ustaša - Hrvatska revolucionarna organizacija" menja ime u "Ustaša - Hrvatski oslobodilački pokret".
  • 4. 6. - Radio Luksemburg počeo emitovanje, usmeren je ka Britanskim ostrvima.
  • 6. 6. - U Nju Džersiju otvoren prvi autokino (Drive-in theater).
  • 8. 6. - Max Baer, polujevrejin, nokautirao Nemca Maxa Schmelinga u Njujorku.
  • 10. 6. - Osnovan Reichskolonialbund, krovna organizacija nemačkih kolonijalnih društava (centralizovana 1936).
  • 12. 6. - Početak Londonske ekonomske konferencije: nije uspela jer je predsednik Ruzvelt odbacio valutnu stabilizaciju; nemački ministar Alfred Hugenberg izazvao buru predlogom da se Depresija okonča nemačkom ekspanzijom u Africi i istočnoj Evropi.
  • jun - Režimska stranka Jugoslovenska radikalno-seljačka demokratija promenila ime u Jugoslovenska nacionalna stranka.
  • 16. 6. - U SAD formirana Administracija nacionalnog oporavka (NRA) za eliminaciju "destruktivne konkurencije" (1935. presuđeno da je neustavna).
  • 16. 6. - U Tel Avivu ubijen Haim Arlosoroff, šef političkog odeljenja Jevrejske agencije - bio je kritikovan zbog pomirljivosti prema Arapima.
  • 17. 6. - Masakr u Kanzas Sitiju: Pretty Boy Floyd pokušao da oslobodi Frenka Neša, ubio i njega i četvoricu agenata FBI.
  • 20. 6. - Tajlandski general Phraya Phahonphonphayuhasena izveo vojni udar protiv sve autoritarnijeg premijera Nititade.
  • 21. 6. - U Nemačkoj zabranjene sve partije osim nacističke.
  • 25. 6. - U Bugarskoj uvedeno opsadno stanje, objašnjeno zaverom komunista i VMRO-ovaca.
  • 29. 6. - Britanska južnoafrička kompanija prodala svoja prava na minerale u Južnoj Rodeziji tamošnjoj vladi (u Severnoj Rodeziji ih zadržava do 1964).

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 4. 7. - Sovjetski Savez potpisao "Konvenciju o definiciji agresije" sa Čehoslovačkom, Rumunijom, Turskom i Kraljevinom Jugoslavijom , koja je trebalo da omogući efikasnije otkrivanje agresorskih postupaka radi preduzimanja mera posredstvom Društva naroda. Bio je to prvi diplomatski sporazum između Kraljevine Jugoslavije i Sovjetskog Saveza (KJ priznaje SSSR tek 1940).
  • 4 - 9. 7. - Rat za Čako: Druga Bitka za Nanawu je jedna od najkrvavijih u Južnoj Americi 20. veka, Bolivijci ne uspevaju zauzeti paragvajsko utvrđenje Nanawa, gube strategijsku inicijativu.
  • 9. 7. - Otvoren muzej Matice srpske u Novom Sadu.
  • 13. 7. - Hitlerov pozdrav postaje obavezan za službenike u Nemačkoj.
  • 14. 7. - Ubijen Josip Predavec, potpredsednik Hrvatske seljačke stranke.
  • 14. 7. - U Nemačkoj donesen Zakon za sprečavanje nasledno obolelog potomstva koji legalizuje eugeničku sterilizaciju - stupa na snagu sledećeg januara.
  • 15. 7. - U Rimu potpisan tzv. Četvorni pakt Italije, Francuske, V. Britanije i Nemačke - želi se održanje mira kroz Društvo naroda.
  • 20. 7. - Potpisan Reichskonkordat između Vatikana i Nemačke - garantovana prava crkve u zamenu za nemešanje u politiku.
  • 22. 7. - Wiley Post je prvi sam obleteo svet, za 7 dana, 18 sati i 49 minuta.
  • 29. 7. - 14. 8. - Četvrti Congrès Internationaux d'Architecture Moderne (CIAM) održan na brodu između Marseja i Atene, razgovara se o principima "Funkcionalnog grada" (Le Corbusier objavio "Atensku povelju" 1943).

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 8. - Srpski aeroklub (1921) obnovljen pod imenom "Naša krila".
  • 1. 8. - Sukarno, aktivista za nezavisnost Indonezije, uhapšen od holandskih vlasti - biće u unutrašnjem progonstvu sve do japanske invazije 1942.
  • 2. 8. - U SSSR otvoren Belomorsko-baltički kanal, građen prinudnim radom.
  • 7. 8. - Pokolj u Simelu - u severnom Iraku ovih dana ubijeno oko 3.000 asirskih hrišćana.
  • 12. 8. - Predsednik Kube Gerardo Machado pobegao iz zemlje usled nereda i pobuna u vojsci.
  • avgust - Italijanski manevri na granici sa Jugoslavijom, izgrađena nova vojna postrojenja, u toku kolonizacija iz Kalabrije[5].
  • avgust - Osnovan Svetski komitet protiv rata i fašizma.
  • 17. 8. - Prikazan The Private Life of Henry VIII, prvi britanski film nagrađen oskarom, za najboljeg glumca.
  • 19. 8. - Školski brod "Jadran" upisan u flotnu listu KRM.
  • 19. 8. - Austrijski kancelar Dollfuss posetio Mussolinija u Riccioneu, dobija garancije protiv nemačke pretnje.
  • 23. 8. - Diplomirala Danica Tomić, prva Jugoslovenka vazduhoplovni pilot.
  • 25. 8. - Zemljotres u Sečuanu, oko 9.000 mrtvih.
  • 25. 8. - Sporazum Haavara između Hitlerove vlade i cionista za olakšanje iseljavanja Jevreja u Palestinu.
  • 28. 8. - Na vašaru u Varvarinu razjarena masa linčovala troje Cigana, misleći da su ukrali i oslepeli jednu devojčicu[6] (zapravo siroče jedne Rumunke koju je uzela ubijena Živana Marinković[7]).
  • 28. 8. - Francuske trupe okupirale Andoru usled tamošnjih nereda.
  • 30. 8. - Jevrejski filozof Theodor Lessing ubijen u Češkoj od strane pronacističkih sudetskih Nemaca.

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 10. - U Čehoslovačkoj je Konrad Henlein objavio osnivanje "Zavičajne fronte sudetskih Nijemaca".
  • 3. 10. - Jugoslovenski kraljevski par u poseti Bugarskoj (Evksinograd kod Varne), sutradan su u Carigradu, razgovor sa predsednikom Ataturkom.
  • 3. 10. - Nacista pucao na austrijskog kancelara Dolfussa u zgradi Parlamenta.
  • 4. 10. - Schriftleitergesetz ("Urednički zakon"): od Nove godine u Nemačkoj zabranjen rad nearijevcima u novinarstvu.
  • 7. 10. - Kralj Aleksandar posetio Krf.
  • 7. 10. - Osnovan Air France.
  • 10. 10. - Putnički avion Boeing 247 oboren eksplozijom bombe u Indijani, sedam mrtvih - prvi dokazani slučaj sabotaže komercijalnog aviona.
  • 11 - 25. 10. - Boworadetova pobuna: tajlandski princ pokreće pobunu, rojalističku kontrarevoluciju, protiv vlade (apsolutna monarhija je ukinuta tek prošle godine), ali rezultat je slabljenje autoriteta kralja Prajadhipoka.
  • 14. 10. - Nemačka vlada odlučila da napusti Konferenciju za razoružanje i Društvo naroda.
  • 17. 10. - Albert Einstein stiže u SAD, kao izbeglica iz Nemačke.
  • 26. 10. - Objavljena Gelöbnis treuester Gefolgschaft ("Zakletva najvernijeg sledbeništva"), 88 nemačkih književnika izražava lojalnost Hitleru.
  • 27. 10. - Vrhunac nereda u Palestini, sa 27 mrtvih u Jafi: Arapi su se tokom meseca bunili protiv jevrejskog useljavanja i Britanskog mandata koji im navodno pomaže u kupovini zemlje.
  • 29. 10. - José Antonio Primo de Rivera osnovao Falangu u Španiji.

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 5. 12. - XXI amandman na Ustav SAD ukida Prohibiciju (stupa na snagu 15. 12.).
  • 8. 12. - U Španiji, u Saragosi, izbija treći i poslednji anarhistički ustanak. (es Wiki).
  • 9. 12. - Ekspresni voz Barselona-Sevilja iskočio iz šina usled sabotaže, najmanje 24 mrtvih.
  • 10. 12. - Bugarski kraljevski par u uzvratnoj poseti Jugoslaviji.
  • 10. 12. - Rumunjska vlada zabranila Željeznu gardu prije izbora kasnije tijekom mjeseca.
  • 11. 12. - Rat za Čako: dve bolivijske divizije u džepu Campo Vía se predaju Paragvajcima, stradalo oko 2.000 Bolivijaca, predalo se 7.000.
  • 16. 12. - Kralj Aleksandar stigao sa kraljicom u Zagreb, na proslavu svog rođendana; ustaše planirale atentat, ali izvršilac odustao; uhapšena trojica "sumnjivih lica", pri čemu je poginuo jedan policajac.
  • 17. 12. - Umro 13. Dalaj Lama, Thubten Gyatso - naslednik, Tenzin Gjatso, biće pronađen 1937.
  • 18. 12. - Alejandro Lerroux ponovo španski premijer (do 1935), u koaliciji sa Španskom konfederacijom autonomnih desničara.
  • 21. 12. - Odlučeno da se Dominion Newfoundland privremeno vrati u status britanske krunske kolonije, usled finansijskih problema.
  • 24. 12. - Železnička nesreća kod mesta Lagny u Francuskoj, 217 mrtvih.
  • 26. 12. - Osnovan Nissan Motors.
  • 26. 12. - Na Sedmoj Panameričkoj konferenciji potpisana Montevideoska konvencija kojom se definiše državnost. Državni sekretar SAD Cordell Hull na konferenciji afirmisao Politiku dobrog suseda, protivljenje intervencijama u drugim zemljama.
  • 26. 12. - Prikazan film Queen Christina, veliki kritički i komercijalni uspeh..
  • 29. 12. - Rumunjski premijer Ion G. Duca postao je u Sinaji žrtvom atentata fašističke tajne organizacije "Željezna garda", kratica trojke ubojica bila je Nicadori.

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj – Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak – April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1933.

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Nobelove nagrade[uredi - уреди | uredi izvor]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

Spoljne veze[uredi - уреди | uredi izvor]