António de Oliveira Salazar

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Antonio de Oliveira Salazar
António de Oliveira Salazar
Biografija
Datum rođenja 28. april 1889.
Mesto rođenja Vimiero (Portugalija)
Datum smrti 27. jul 1970.
Mesto smrti Lisabon (Portugalija)
Državljanstvo Portugalsko
Veroispovest Rimokatolik
Politička partija Nacionalni savez
Profesija Profesor, ekonomista, političar
Mandat(i)
Premijer Portugalije
5. jul 193225. septembar 1968.
Prethodnik Domingos Oliveira
Naslednik Marselo Kajetano
Ministar odbrane Portugalije
5. jul 19322. avgust 1950.
Prethodnik funkcija ustanovljena
Naslednik Santos Košta

Antonio de Oliveira Salazar (port. António de Oliveira Salazar; 28. april 188927. jul 1970) bio je portugalski konzervativni političar i premijer od 1932. do 1968. godine. Salazar je 1933. zaveo profašističku diktaturu, okončanu tek Karanfilskom revolucijom 1974, četiri godine posle njegove smrti.

Biografija[uredi - уреди | uredi izvor]

Rodio se 1899. godine u mestu Vimiero, u centralnoj Portugaliji. Porodica mu je bila siromašna sa 11 dece, a on je bio jedini sin. Od 1900. do 1914. godine, boravio je u semeništu, razmišljajući da postane sveštenik, ali se predomislio. Nikad se nije oženio.

Godine 1910, ukinuta je monarhija i proglašena Portugalska republika. Nije se previše zanimao za politiku, iako je vršio neke političke dužnosti. U parlament je ušao 1921. godine, ali ga je napustio nakon godinu dana, nakon samo jedne sednice. Posle toga se vratio predavanju ekonomije na Univerzitetu Koimbra. Nakon državnog udara 1926, ponovno se vratio u političke vode.

Vođa Portugalije[uredi - уреди | uredi izvor]

Nakon konsolidovanja tzv. Nacionalne diktature, Salazar je 1932. postao novi premijer države i 1933. osnovao Novu Državu, autoritarni desničarski (u svojoj ranoj fazi i filofašistički[1]) režim koji je kontrolisao portugalski društveni, politički, i kulturni život od 1933. do 1974. godine.

Tokom Španskog građanskog rata, zvanično neopredeljen, slao je pomoć Frankovim nacionalistima u borbi protiv republikanaca. Tokom Drugog svetskog rata je takođe bio zvanično neutralan, ali je pomagao Saveznike iz straha da Velika Britanija ne okupira portugalske kolonije u Africi.[2]

Bio je i predsednik Portugalije tokom kratkog mandata 1951. godine. Žestoko se protivio dekolonizaciji, pa je Portugalija zadržala svoje kolonije i nakon njegove smrti. Tokom 1960-ih, u portugalskim kolonijama su bili aktivni brojni gerilski pokreti koji su se borili protiv kolonijalne vlasti. Poslednji se portugalske vlasti oslobodio Mozambik 1974. godine. Tokom 1960-ih je dozvolio određenu slobodu štampe, što je uzrokovalo njegovo pogoršanje odnosa s Fransiskom Frankom.

Povukao se s vlasti 1968. godine, nakon moždanog udara kojeg je pretrpeo. S funkcije premijera ga je smenio predsednik Ameriko Tomaz. Neki izvori govore da je Salazar sve do svoje smrti u 81. godini verovao da je još uvek premijer Portugalije.[3] Umro je u Lisabonu, a sahranjen je u rodnom mestu. Na sahrani je učestvovalo nekoliko desetina hiljada ljudi.

Salazarovu politiku nastavio je Marselo Kaitano, sve do tzv. Revolucije karanfila, 25. aprila 1974. godine.

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Raby 1988.
  2. Wilson, Robert (3. 12. 2011.). "The Capital of Intrigue in a World at War". The Wall Street Journal (New York). Pristupljeno 9. 12. 2011.. 
  3. Meneses 2013, str. 608–609.

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

A mocidade e os princípios, 1889–1928 (3. ed. com estudo prévio pelo Joaquim Veríssimo Serrão). 1 (3a ed. izd.). Porto [Portugal]: Civilização Editora. 2000 [1977]. ISBN 972-26-1839-3. 
Os tempos áureos, 1928–1936 (2. ed.). 2. Porto: Livraria Civilização. 1977. ISBN 972-26-1840-7. 
As grandes crises, 1936–1945. 3 (5a ed. izd.). Porto: Livraria Civilização. 1978. ISBN 972-26-1843-1. 
O ataque, 1945–1958. 4 (4a ed. izd.). Porto: Livraria Civilização. 1980. ISBN 972-26-1844-X. 
A resistência, 1958–1964. 5 (4. ed. izd.). Porto: Livraria Civilização. 1984. ISBN 972-26-1841-5. 
O último combate (1964–1970). 6. Porto [Portugal]: Civilização Editora. 1985. 
  • Baklanoff, Eric N. "The Political Economy of Portugal's Later 'Estado Novo': A Critique of the Stagnation Thesis." Luso-Brazilian Review (1992): 1-17. in JSTOR
  • Graham, Lawrence S., and Harry M. Makler. Contemporary Portugal: the revolution and its antecedents (U of Texas Press, 1979)
  • Hamann, Kerstin, and Paul Christopher Manuel. "Regime changes and civil society in twentieth-century Portugal." South European Society and Politics 4.1 (1999): 71-96.
  • Kay, Hugh. Salazar and modern Portugal (1970)
  • de Meneses, Filipe. Salazar: A Political Biography (2009)
  • Payne, Stanley G. A History of Spain and Portugal (2 vol 1973) full text online vol 2 after 1700; standard scholarly history; chapter 27 pp 663-83
  • Pimentel, Irene. "Women's Organizations and Imperial Ideology under the Estado Novo." Portuguese Studies (2002): 121-131. in JSTOR
  • Pitcher, M. Anne. Politics in the Portuguese Empire: the State, industry, and cotton, 1926-1974 ( Oxford University Press, 1993)
  • Stoer, Stephen R., and Roger Dale. "Education, state, and society in Portugal, 1926-1981." Comparative Education Review (1987): 400-418. in JSTOR
  • Weber, Ronald. The Lisbon Route: Entry and Escape in Nazi Europe (2011).
  • West, S. George. 'The Present Situation in Portugal', International Affairs (1938) 17#2 pp. 211–232 in JSTOR.
  • Wright, George (1997). The destruction of a nation: United States' policy towards Angola since 1945. London: Pluto Press. ISBN 0-7453-1029-X. 
  • Ribeiro De Meneses, Filipe. Slander, Ideological Differences, or Academic Debate? The "Verão Quente" of 2012 and the State of Portuguese Historiography, E-Journal of Portuguese History (2012), 10#1 pp 62-77. Online.
  • Salazar, António de Oliveira (1939). Doctrine and action: Internal and foreign policy of the new Portugal, 1928-1939. London: Faber and Faber. ASIN B00086D6V6. 
  • Coelho, Eduardo Coelho; António Macieira (1995). Salazar, o fim e a morte: história de uma mistificação ; inclui os textos inéditos do Prof. Eduardo Coelho 'Salazar e o seu médico' e 'Salazar visto pelo seu médico' (1. ed. izd.). Lisboa: Publ. Dom Quixote. ISBN 972-20-1272-X. 
  • de Melo Rita,, Maria da Conceição; Vieira, Joaquim (2007) (Portuguese). Os meus 35 anos com Salazar (1st izd.). Lisbon: A Esfera dos Livros. ISBN 9789896260743.  - Salazar seen by "Micas", one of his two adopted children.
  • Kian-Harald Karimi: ‚Es wird nicht diskutiert!‘ Die Ordnung des Diskurses im Neuen Staat. In: Henry Thorau (Hrsg.): Portugiesische Literatur. Suhrkamp, Frankfurt am Main 1997, S. 236–258.
  • Antonio Louçã: Nazigold für Portugal: Hitler und Salazar. Wien 2002, ISBN 3-85493-060-7.
  • Paul H. Lewis: Latin fascist elites. The Mussolini, Franco, and Salazar regimes. Westport, Conn. 2002.
  • António Costa Pinto: The Salazar „New State“ and European fascism. EUI working papers in history 12, San Domenico (FI) 1991.
  • Jürgen Zimmerer: Der bestregierte Staat Europas. Salazar und sein „Neues Portugal“ im konservativen Abendland-Diskurs der frühen BRD. In: Portugal – Alemanha – Brasil. Actas do VI Encontro Luso – Alemão = Portugal - Alemanha - Portugal: 6. Deutsch-Portugiesisches Arbeitsgespräch, Band 1 / Org. Orlando Grossegesse. Erwin Koller; Armando Malheiro da Silva. Minho, S. 81–101.

Spoljašnje veze[uredi - уреди | uredi izvor]