Selo

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Disambig.svg Za ostale upotrebe, pogledajte Selo (razvrstavanje).

Selo (ponekad i seosko naselje ili ruralno naselje) jedno je od tri vrste ljudskih naselja. To je osnovni oblik teritorijalne, socijalne i ekonomske organizacije stanovništva koje se bavi poljoprivredom.

Definicija sela[uredi - уреди | uredi izvor]

Postoji nekoliko različitih definicija seoskog naselja:

  • Pored grada i mešovitog naselja kao polifunkcijskih naselja, selo se može definisati kao monofunkcijsko naselje, tj. naselje u kome je prevashodno zastupljeno samo jedno zanimanje, i to prvenstveno poljoprivreda. Neka sela mogu, pored poljoprivrede kao glavnog zanimanja, imati i nekoliko sekundarnih.
  • Selo je naziv za svako naselje s manjim brojem stanovnika.

Stanovnici sela nazivaju se seljacima ili seljanima. Riječ seljak ipak najčešće označava osobu koja se bavi poljoprivrednom proizvodnjom.

  • Savremena definicija precizira da je selo naselje u kome se najveći dio stanovništva bavi poljoprivredom, gustina naseljenosti nije veća od 10-20 stanovnika po hektaru, slabo je komunalno opremljeno, u dvorištima se nalazi barem jedan privredni objekat, a spoljne funkcije su slabo razvijene. (B. Kojić)

Udio seoskog stanovništva po državama (2004.)

  • 90-100%: Butan, Istočni Timor, Burundi, Ruanda
  • 80-89%: Kambodža, Nepal, Vijetnam, Papuanska Nova Gvineja, Solomonski Otoci, Vanuatu, Burkina Faso, Eritreja, Etiopija, Uganda
  • 70-79%: Lihtenštajn, Afganistan, Bangladeš, Indija, Jemen, Laos, Maldivi, Mjanmar, Šri Lanka, Tadžikistan, Tajska, Mikronezija, Samoa, Čad, DR Kongo, Gvineja Bisau, Lesoto, Madagaskar, Malavi, Mali, Niger, Somalija, Svazi
  • 60-69%: Antigva i Barbuda, Grenada, Gvatemala, Haiti, Sveta Lucija, Sveti Kristofor i Nevis, Gvajana, Kina, Kirgistan, Pakistan, Uzbekistan, Kiribati, Angola, Gambija, Gana, Gvineja, Kenija, Komori, Mozambik, Namibija, Lavlja Gora, Sudan, Južni Sudan, Tanzanija, Togo, Zimbabve
  • 50-59%: Albanija, BiH, Moldova, Slovenija, Barbados, Salvador, Indonezija, Turkmenistan, Fidži, Tonga, Tuvalu, Benin, Bjelokosna Obala, Bocvana, Egipat, Ekvatorska Gvineja, Kamerun, Liberija, Mauricijus, Nigerija, Senegal, SAR, Sveti Toma i Princip, Zambija
  • 40-49%: Cipar, Grčka, Hrvatska, Irska, Rumunjska, Slovačka, Srbija, Crna Gora, Kosovo, Belize, Honduras, Jamajka, Kostarika, Panama, Sveti Vincent i Grenadini, Paragvaj, Azerbajdžan, Filipini, Kazahstan, Malezija, Sirija, Sjeverna Koreja, Alžir, JAR, Maroko, Maurtanija
  • 30-39%: Andora, Austrija, Bugarska, Estonija, Finska, Italija, Latvija, Litva, Mađarska, Makedonija, Poljska, Portugal, Švicarska, Ukrajina, Dominikanska Republika, Nikaragva, Bolivija, Ekvador, Armenija, Gruzija, Iran, Mongolija, Tajvan, Maršalovi Otoci, Palau, Kongo, Sejšeli, Tunis, Zelenortska Republika
  • 20-29%: Bjelorusija, Češka, Francuska, Norveška, Rusija, Španjolska, Turska, Kanada, SAD, Dominika, Kuba, Meksiko, Trinidad i Tobago, Kolumbija, Peru, Surinam, Brunej, Irak, Japan, Jordan
  • 10-19%: Danska, Nizozemska, Njemačka, Švedska, UK, Bahami, Argentina, Brazil, Čile, Venezuela, Južna Koreja, Libanon, Saudijska Arabija, UAE, Australija, Aotearoa, Džibuti, Gabon, Libija
  • 0-9%: Belgija, Island, Luksemburg, Malta, Monako, Sveti Marin, Vatikan, Urugvaj, Bahrein, Izrael, Katar, Kuvajt, Oman, Singapur, Nauru

Seoska teritorija[uredi - уреди | uredi izvor]

Seoska teritorija obuhvata određenu površinu koja je iskorištena za potrebe poljoprivredne proizvodnje, kao i za biološku i ekonomsku egzistenciju čovjeka.

U pogledu naseobinsko-proizvodnog sadržaja može se izdvojiti:

  • homogena teritorija (pravi seoski tip, s izrazitim seljaštvom, udaljena od gradova)
  • nehomogena teritorija (osim agrarnih, ima i urbano-industrijskih svojstava)

Osnovna podjela seoskih teritorija je na:

  • primarno ruralno područje (više susjednih naselja i njihovih atara)
  • drugostepeno ruralno područje (ruralna teritorija koja obuhvata više povezanih seoskih područja)

U administrativnom pogledu seoska teritorija se dijeli na:

  • seoski atar (teritorija koja pripada nekom selu - naselje s okolnim zemljištem, koje se dijeli na potese; službeno se naziva katastarska opština)
  • katastarski srez (najveća organizaciona jedinica seoske teritorije koja obuhvata više katastarskih opština)

Tipologija seoskih naselja[uredi - уреди | uredi izvor]

Seoska naselja klasifikuju se prema brojnim mjerilima, od kojih treba izdvojiti sljedeće:

  • genetska tipologija
    • spontano nastala (heterogena, šarenolika, nepravilna)
    • nastala pod nekom intervencijom (čitluci, ušorena sela)
    • nastala pod intervencijom vlasti (sela u Vojvodini)
    • divlja naselja (u predgrađima većih gradova)
  • demografska tipologija
    • najmanja sela (patuljasta — do 100 stanovnika i mala — 101-500 stanovnika)
    • srednja sela (501-1000 stanovnika i 1001-2000 stanovnika)
    • velika sela (veća — 2001-3000 stanovnika i najveća — preko 3000 stanovnika)

Fizionomska tipologija sela[uredi - уреди | uredi izvor]

Prema fizionomskoj strukturi sela se mogu podeliti na više načina, ali u našoj literaturi najkarakterističnija je sljedeća:

  • zbijena sela (gusto koncentrisani stambeni objekti)
  • razbijena sela (raštrkani stambeni objekti)
  • prelazna (mješovita)

Prema obliku izdvojaju se tri tipa sela:

  • okruglasta
  • izdužena (uz put ili rijeku)
  • zrakasta

Vidi još[uredi - уреди | uredi izvor]

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Mastilo, Natalija (2005): Rečnik savremene srpske geografske terminologije, Geografski fakultet, Beograd
  • Stamenković, Srboljub i Bačević, Milan (1992): Geografija naselja, Geografski fakultet, Beograd
  • Cvijić, Jovan (1987): Balkansko poluostrvo, SANU, Beograd