1861

Izvor: Wikipedia
Ovo je članak o godini 1861.
Milenijum: 2. milenijum
Vijekovi: 18. vijek19. vijek20. vijek
Decenija: 1830-e  1840-e  1850-e  – 1860-e –  1870-e  1880-e  1890-e
Godine: 1858 1859 186018611862 1863 1864
1861 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1861
MDCCCLXI
Ab urbe condita 2614
Islamski 1277 – 1278
Iranski 1239 – 1240
Hebrejski 5621 – 5622
Bizantski 7369 – 7370
Koptski 1577 – 1578
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1916 – 1917
 - Shaka Samvat 1783 – 1784
 - Kali Yuga 4962 – 4963
Kineski
 - Kontinualno 4497 – 4498
 - 60 godina Yin Metal P(ij)etao
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11861
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1861 (MDCCCLXI) bila je redovna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom odn. redovna godina koja počinje u nedjelju po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju kalendare).


Događaji[uredi - уреди]

Januar/Siječanj[uredi - уреди]

Februar/Veljača[uredi - уреди]

Mart/Ožujak[uredi - уреди]

Abraham Lincoln, predsednik SAD 1861-65

April/Travanj[uredi - уреди]

Blagoveštenski sabor u Sremskim Karlovcima
  • april - Bandit Carmine Crocco hara na jugu Italije u ime Burbona.
  • 2 - 20. 4. - Blagoveštenski sabor, poslednji politički skup Srba u Ugarskoj (bez Vojne granice); osim očuvanja crkveno-školske autonomije traži se i autonomno područje sa izabranim vojvodom i posebnom narodnom upravom, ali protiv toga će biti i Mađari i hrvatski kancelar Mažuranić[4][6]; "najintelektualniji sabor u istoriji Srba iz Ugarske"[7], prvi ozbiljniji sukob konzervativno-klerikalnih i liberalno-demokratskih težnji, konzervativna većina je za oslonac na Beč, liberali za Ugarsku, srednja struja za ujedinjenje sa Trojednicom[8].
  • 3. 4. - Prvi sastanak sabora Austrijske Šleske.
  • 5. 4. (24. 3. po j.k.) - Zakon o činovnicima u Srbiji - malo povećane kazne za nedisciplinovane činovnike, omogućeno proizvoljno penzionisanje u nekim slučajevima.
  • 6. 4. - Sastanak Ugarskog sabora u Pešti, prvi bez hrvatskih predstavnika; izdvajaju se struje Ferenca Deáka i Kálmána Tisze, Franji Josipu se odbija titula kralja[1].
  • 6. 4. - Prvi sastanak Dalmatinskog sabora u kome zbog izbornog zakona većinu imaju autonomaši; Mihovil Pavlinović drži prvi govor na hrvatskom.
  • 8. 4. - Protestantski patent cara Franje Josipa donosi relativnu ravnopravnost protestantima.
  • 12. 4. - Američki građanski rat počinje: Konfederati su počeli bombardiranje utvrde Fort Sumter u Charleston, South Carolina, garnizon na čelu sa Robertom Andersonom se predao dva dana kasnije.
  • 15. 4. - Otvoreno zasjedanje Hrvatskog sabora, nazvanog i "Veliki sabor Hrvatske";
    • nema zastupnika iz Rijeke ("Talijanaši" sprječili izbor), Međumurja (dio Ugarske) i Dalmacije (iskonstruirana talijanska većina u Saboru sprečila slanje poslanika), zastupnici iz Vojne krajine i Srijema naknadno izabrani.
    • Josip Šokčević svečano instaliran za bana
    • Biti će doneseni zaključci o uređenju lokalnih jedinica, o školama, zadrugama itd.
    • Po pitanju odnosa sa Ugarskom se prepoznaju narodna i unionistička stranka a začinje se i Stranka prava[1]; Srbi su za savez Hrvatske i Ugarske jer bi u protivnom bili pocepani (takođe su za federalizam po nacionalnom a ne državno-istorijskom osnovu)[9]..
  • 15. 4. - Predsednik Linkoln traži 75.000 pripadnika milicije na tri meseca radi očuvanja integriteta Unije - države praktično moraju odabrati stranu.
  • april - "Veća bitka" na Krstacu tokom hercegovačkog ustanka.
  • 17. 4. - Flag of Virginia (1861).png Virginia se otcepljuje od SAD, pridružuje se KAD 24. aprila (ratifikovano referendumom 23. maja).
  • 20. 4. - Mada protivnik secesije, pukovnik Robert E. Lee napušta vojsku SAD kako bi preuzeo snage rodne Virdžinije.
  • 24. 4. (12. 4. po j.k.) - Bezdnenski neredi seljaka u ruskoj Kazanskog guberniji se okončavaju krvoprolićem.
  • 26. 4. - Ustav Tunisa je prvi pisani ustav u arapskom i islamskom svetu (ali suspendovan 1864 zbog nereda).
  • proleće - Ilija Garašanin će boraviti nekoliko meseci u Carigradu povodom pitanja iseljenja Turaka iz Srbije, bez uspeha[10].
  • proleće - jesen - Pregovori o savezu Srbije i Grčke, sporazum o podeli Albanije, ali konvencija i ugovor nisu zaključeni[11].

Maj/Svibanj[uredi - уреди]

Sjedinjene Države i secesija
  • 1. 5. - Hrvatski sabor prihvatio predstavku kralju povodom povrede cjelokupnosti hrvatskih zemalja, pominju se Krajina, Senj, Dalmacija, Dubrovnik, Kotor i Kvarnerski otoci, pokrajina Metlika (u Kranjskoj) i dio Štajerske s one strane Sutle (nekada čest županije zagorske), "velik dio" Istre, kao i Bosna i Hercegovina "kad se ondje počne rušiti"[1].
  • 1. 5. - Prvi sastanak Carevinskog vijeća u Beču, bez zastupnika iz Hrvatske, Ugarske, Erdelja i Venecije[1].
  • 6. 5. - Proposed Arkansas flag (1910).svg Arkansas se otcepio od Unije.
  • 7. 5. - Tennessee 1861 proposed.svg Tennessee se otcepio od Unije.
  • 10. 5. - Afera Camp Jackson: unionističke trupe zarobile prosecesionističku jedinicu državne milicije u Missouriju, nakon čega je došlo do krvoprolića u Saint Louisu.
  • 13. 5. - Afera North Star: kineski pirati opljačkali britanski trgovački brod, ubijeno nekoliko ljudi.
  • svibanj, sredinom - Izbori u Vojnoj krajini, 15 zastupnika iz gradova i 40 iz općina - 28. svibnja se priključili Hrvatskom saboru (kralj Franjo Josip neće usvojiti molbu za priključenje Krajine Hrvatskoj)[1].
  • 18. 5. - Richmond, Virginia imenovan za glavni grad KAD.
  • 17. 5. - Thomas Cook organizovao prvi turistički „paket aranžman“ u svetu, šestodnevno putovanje iz Londona u Pariz.
  • 20. 5. - Flag of North Carolina (1861).svg Severna Karolina se otcepila od Unije. Kentucky istog dana proglašava neutralnost.
  • 21. 5. - Cušimski incident: ruski mornari se sukobili sa japanskim seljacima i samurajima na ostrvu Cušima.

Jun/Lipanj[uredi - уреди]

Jul/Srpanj[uredi - уреди]

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди]

  • 5. 8. - Hrvatski sabor glasao protiv nastavka vijećanja o odnošaju prema Austriji, tj. protiv odnošaja s istom (dva dana ranije odlučeno da se ne šalju zastupnici na Carevinsko vijeće)[1].
  • 5. 8. - Vlada SAD prvi put uvodi porez na prihod kako bi finansirala rat.
  • 6. 8. - Britanci anektirali Lagos u današnjoj Nigeriji (→ Kolonija Lagos).
  • 10. 8. - Potkapetan i c. kr. podmaršal Đuro Jelačić u saborskom govoru neizravno osudio germanizaciju, zbog čega će biti umirovljen i zatočen; "Srbima za ljubav" (Srijem je priključen Slavoniji, većina poslanika su Srbi) dopušteno da se službeni narodni jezik nazove "jugoslavenskim" uz ravnopravnost ćirilice i latinice; ali u kraljevskoj potvrdi zakonskog članka 1862. naziv će biti "hrvatski"[1]; srpske poslanike nije zadovoljilo da naziv jezika bude "jugoslovenski", bili su skloniji Kukuljevićevom predlogu da naziv bude "hrvatsko-srpski" ili "hrvatski ili srpski". Izražavaju nadu da će im hrvatski političari priznati "opšte narodne interese"[13].
  • 10. 8. - Bitka na Wilson's Creeku je prva veća bitka Transmisisipijskog teatra Američkog građanskog rata i pobeda južnjaka u Misuriju.
  • 10. 8. - Vlada SAD izdaje Demand Notes, papirne novčanice koje su podržane poverenjem a ne metalom, zbog boje ih nazivaju greenback.
  • 16. 8. - Radama II. je novi kralj Madagaskara (do 1863) - preokreće izolacionističku politiku majke Ranavalone I.
  • 19. 8. (7. 8. po j.k.) - Knez Mihailo prestonom besedom otvara "Preobražensku skupštinu", biće doneseni zakoni ustavnog značaja koji će ojačati Kneževu vlast (faktičko poništavanje "Turskog ustava" iz 1838.).
    • odbačeni predlozi poslanika za odgovornost ministara i za zakon o štampi, prihvaćeni vladini zakoni (o narodnoj skupštini, o savetu, o narodnoj vojsci, o usvojenju prestolonaslednika, o reformi poreskog sistema)[14].
    • Uveden Porez na imućnost (imanja i radnje), ali propao zbog narodnog otpora.
  • 21. 8. - Bečka vlada raspustila Ugarski sabor.
  • 26. 8. - Prvi uspon na alpsku planinu Nordend (4.609 m).
  • 29. 8. (17. 8. po j.k.) - Zakon o Državnom savetu (ranije samo "Savet") u Srbiji - savetnici svedeni na obične činovnike podređene Knezu.
  • 29. 8. - Novi Zakon o Narodnoj skupštini u Srbiji (savetodavno telo pod kneževom kontrolom, okuplja se svake tri godine).
  • 29. 8. - U Srbiji zavedena narodna vojska, obveznici svi muškarci od 20 do 50 godina starosti, podeljeni u dve klase (od ranije postoji i mala stajaća vojska tj. "garnizono voinstvo") - ovo će izazvati zategnutost sa Turskom, koje će dostići vrhunac juna 1862.
  • 29. 8. - Bitka kod Hatteras Inlet Batteries je unionistički amfibijski napad blizu rta Hatteras u Severnoj Karolini i prva veća pobeda Severa.

Septembar/Rujan[uredi - уреди]

Oktobar/Listopad[uredi - уреди]

Novembar/Studeni[uredi - уреди]

  • 1. 11. - George B. McClellan postavljen od predsednika Lincolna za komandanta Armije Unije.
  • 1. 11. - Zakon Offences against the Person Act 1861 ukida smrtnu kaznu za sodomiju, uvedenu 1533 i zamenjuje je zatvorom od 10 godina do doživotnog.
  • 6. 11. - Jefferson Davis izabran za predsjednika Konfederativnih Država Amerike.
  • 7. 11. - Bitka kod Belmonta je privremeni Grantov uspeh u Misuriju.
  • 7. 11. - Unionističke snage zauzele Port Royal, South Carolina, najbolju južnu luku posle Charlestona.
  • 8. 11. - Kralj Franjo Josip raspustio Hrvatski sabor zbog odbijanja odnosa sa austrijskim zemljama.
  • 8. 11. - Afera Trent: američka mornarica presrela britanski poštanski brod RMS Trent i zarobila dvojicu konfederalnih diplomata.
  • 11. 11. - Petogodišnji Zaichun postaje ćingovski vladar Kine pod imenom Qixiang pa Tongzhi ("Zajednička obnova poretka"), vlada do 1875, stvarnu vlast uglavnom vrši njegova majka, udova carica Cixi. Naredni period obeležen Pokretom samoojačavanja.
  • 11. 11. - Luís I postaje novi kralj Portugala (do 1889).
  • 14. 11. (2. 11. po j.k.) - Knezu Mihajlu podnet Zakon o štampi, ali on ga ne usvaja (tokom njegove vladavine će važiti samo Uredba o cenzuri iz 1841).
  • 14. 11. - Bečka vlada poslala hrvatskim županijama naredbe o novačenju i o porezima, iako po ustavu to može dozvoliti samo hrvatski sabor[1].
  • 14. 11. - Pruska korveta SMS Amazone potonula pored holandske obale, stradalo 107 ljudi.
  • 20. 11. - Ivan Mažuranić imenovan hrvatskim kancelarom i tajnim savjetnikom pri bečkoj vladi.
  • 28. 11. - Konfederalni kongres fiktivno prima Misuri kao 12. državu KAD.

Decembar/Prosinac[uredi - уреди]

Kroz godinu[uredi - уреди]

Karte[uredi - уреди]

Rođenja[uredi - уреди]

Januar/Siječanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди]

Jul/Srpanj – Decembar/Prosinac[uredi - уреди]

Smrti[uredi - уреди]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1861.

Reference[uredi - уреди]

  1. 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 Horvat, Ponovni savez s Ugarskom
  2. Istorija s. n. V-1, 437
  3. Istorija s. n. V-1, 480
  4. 4.0 4.1 4.2 Ćorović, Vladimir. Nacionalni i književni romantizam kod Srba. rastko.rs
  5. Istorija s. n. V-2, 126
  6. Ljubivoje Cerović, Srbi u Rumuniji od ranog srednjeg veka do današnjeg vremena, rastko.rs
  7. Istorija s. n. V-2, 127
  8. Istorija s. n. V-2, 127-8
  9. Istorija s. n. V-2, 142-3
  10. Istorija s. n. V-1, 295
  11. Istorija s. n. V-1, 298
  12. Istorija s. n. V-1, 290
  13. Istorija s. n. V-2, 145
  14. Istorija s. n. V-1, 291
  15. Odbor za standardizaciju srpskog jezika (1998). U odbranu dostojanstva srpske jezičke nauke, rastko.rs
Literatura