Alexandru Ioan Cuza

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Alexandru Ioan Cuza
Carol Popp de Szathmary - Alexandru Ioan Cuza.jpg
Portret Alexandru Ioana Cuza
domnitor Ujedinjenih kneževina Moldavije i Vlaške
Vladavina 5. februar 1862. do 22. februar 1866.
Nasljednik Carol I
knez Kneževine Moldavije
Vladavina 24. januar 1859. - 5. februar 1862
Prethodnik Grigore Alexandru Ghica
knez Kneževine Vlaške
Vladavina 22. januar 1859. - 5. februar 1862.
Prethodnik Barbu Știrbei
Supruga Elena Cuza
Djeca Sașa Cuza, Dimitrie Cuza
Otac Ioan Cuza
Majka Sultana Cuza
Rođenje 20. mart 1820.
Huşi (Kneževina Moldavija)
Smrt 15. maj 1873.
Heidelberg (Njemačko Carstvo)

Alexandru Ioan Cuza ili samo Alexandru Ioan I (Huşi, 20. mart 1820. - Heidelberg, 15. maj 1873.), bio je prvi knez (domnitor) Ujedinjenih kneževina Moldavije i Vlaške, arhitekt agrarne reforme i emancipacije seljaka.[1]

Biografija[uredi - уреди | uredi izvor]

Alexandru Ioan Cuza rođen je u staroj moldavskoj bojarskoj porodici. Školovao se u Paviji, Bologni i Parizu.[1]

Nakon studija vratio u rodnu Kneževinu Moldaviju, koja je tad bila formalno osmanski vazal, ali de facto ruska marioneta. Cuza se pridružio protestima protiv takvog stanja za nemirne 1948. i stekao ugled borca za nacionalnu stvar. Ubrzo je stekao čin pukovnika, i postao zastupnik u moldavskoj skupštini.[1] Pobjedio je na izborima za novoga moldavskog kneza održanim u u januaru 1859., a odmah nakon toga i na izborima za novog kneza Kneževine Vlaške. Na taj način je Cuza ujedinio te dvije kneževine, na opće iznenađenje tadašnjih velesila, koje su smatrale da Kneževina Moldavija i Kneževina Vlaška, trebaju dobiti veću autonomiju, ali da trebaju ostati odvojene.[1]

Cuzi je na ruku mu je išao i poraz Carske Rusije u Krimskom ratu od strane alianse u kojoj su bili Velika Britanija, Francuska i Osmansko Carstvo, jer su se nakon njega kneževine oslobodile ruskog utjecaja. Ioan Cuza je 1861. najavio i formalno ujedinjenje tih dviju kneževina, koje je proglašeno 5. februara 1862.

Tokom svoje vladavine oslanjao se na seljaštvo, koje je u to vrijeme činilo većinu stanovnika zemlje. Zbog tog je 1863. proveo djelomičnu agrarnu reformu, oduzevši manastirima velike posjede, a sljedeće godine u augustu 1864. tu zemlju podjelio seljacima. Nijih je i oslobodio radne obaveze i plaćanja crkvene desetine.[1] Time je smanjio ulogu pravoslavnog klera u životu zemlje i doprinio sekularizaciji društva.

Cuza je želio i unaprijediti školstvo, uvođenjem besplatnog obaveznog osnovnog školovanja, i osnivanjem većeg broja škola svih razina i osigurati stipendije za siromašnu nadarenu djecu. Proveo je reformu izbornog zakona i pravosuđa, izradio novi ustav 1864. koji mu je trebao osigurati veći autoritet.[1] Sve promjene izveo je na svoju ruku - ne zatraživši dopuštenje od svog nominalnog suverena osmanskog sultana, ali i bez konzultacija sa ostalim političkim moćnicima, pa mu takva autoritativna politika donijela i dosta neprijatelja naročito iz tabora konzervativaca i liberala koji su ga 1866. natjerali na abdikaciju, nakon koje je otišao u emigraciju.[1]

Nakon njega su Habsburgovci su uspjeli inastalirati za njegovog nasljednika svog favorita - princa Karla iz dinastije Hohenzollern-Sigmaringen - kasnijeg kralja Carola I.

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 "Alexandru Ioan Cuza" (engleski). Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/147668/Alexandru-Ioan-Cuza. pristupljeno 14. 02. 2015. 

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]

Prethodnik: domnitor Nasljednik:
' Carol I