1975

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Ovo je članak o godini 1975.
Milenijum: 2. milenijum
Vjekovi: 19. vijek20. vijek21. vijek
Decenija: 1940-e  1950-e  1960-e  – 1970-e –  1980-e  1990-e  2000-e
Godine: 1972 1973 197419751976 1977 1978
1975 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1975
MCMLXXV
Ab urbe condita 2728
Islamski 1394 – 1395
Iranski 1353 – 1354
Hebrejski 5735 – 5736
Bizantski 7483 – 7484
Koptski 1691 – 1692
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 2030 – 2031
 - Shaka Samvat 1897 – 1898
 - Kali Yuga 5076 – 5077
Kineski
 - Kontinualno 4611 – 4612
 - 60 godina Yin Drvo Zec
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11975
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1975 (MCMLXXV) bila je redovna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom kalendaru.

  • Međunarodna godina žena (UN)
  • Godina evropskog arhitekturnog nasleđa (Savet Evrope)

Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 3. 2. - Eli M. Black, šef United Brands Company, izvršio samoubistvo nakon što je otkriveno da je ponudio mito honduraskom predsedniku kako bi bio smanjen porez na izvoz banana.
  • 4. 2. - Zemljotres u Haičengu, kineska provincija Liaoning, odnosi preko 1300 života, a smatra se prvim predviđenim zemljotresom.
  • 5. 2. - Štrajk policije u Limi, Peru, oko 100 mrtvih u neredima - vojska smiruje i policiju i vandale.
  • 5. 2. - Operacija Independencia: akcija argentinske vojske protiv levičarske gerile ERP u provinciji Tucumán, valjda prva velika operacija Prljavog rata, napadnuti su i neki službenici i nastavnici.
  • 11. 2. - Margaret Thatcher na čelu Konzervativne stranke (premijerka 1979-90).
  • 11. 2. - Predsednik Madagaskara puk. Richard Ratsimandrava ubijen posle šest dana na položaju; sledi gen. Gilles Andriamahazo (do juna), smatra se da je sprečio građanski rat.
  • 13. 2. - Kiparski Turci su u severnom delu ostrva, koji je sedam meseci ranije okupirala Turska, proglasili "Tursku Federativnu Državu Kipar" i formirali ustavotvornu skupštinu. Za prvog predsednika skupštine izabran je vođa kiparskih Turaka Rauf Denktaş - nezavisnost proglašena 1983, oba čina je priznala samo Turska.
  • 13. 2. - Jugoslovenske vlasti proterale dve američke operske pevačice (Gloria Lind i Ann Waterman), pod optužbom za "neprijateljsku aktivnost" - poslale 250 ćiriličnih letaka na adrese u Jugoslaviji, koje im je dao neki čikaški emigrant[4].
  • 13. 2. - Španski kaudiljo Franko pomilovao trojicu hrvatskih nacionalista (Rudolf Prskalo, Nikola Lisac i Tomislav Rebrina), osuđenih za otmicu švedskog aviona 1972.
  • 15. 2. - Sporazum o političkom savezu SAD i Severnih Marijanskih Ostrva (odobreno referendumom 17. 6.).
  • 17. 2. - Petnaest osuđenih u Zadru na kazne do 13 godina, optužba je zavera za otcepljenje Hrvatske, stvaranje terorističke organizacije i dr.
  • 17. 2. - AC/DC izdali prvi album High Voltage.
  • 18. 2. - Počinju prvi protesti protiv izgradnje neke nuklearne elektrane, u Wyhl am Kaiserstuhlu na jugozapadu SR Nemačke.
  • c. 21. 2. - Zatvoren časopis "Praxis"; u ovo vreme je zabranjen i broj niškog književnog časopisa "Gradina" zbog priče beogradskog studenta koja navodno favorizuje četnike[5].
  • 24 - 27. 2. - U Kaliforniji održana Asilomarska konferencija o rekombinantnoj DNK, o mogućim hazardima i regulaciji biotehnologije.
  • 26. 2. - Liban: štrajk i demonstracije ribara u Sidonu protiv monopolizacije od strane kompanije Protéine bivšeg predsednika Chamouna, smrtno ranjen bivši gradonačelnik Maarouf Saad (velika sahrana 7. 3.) - levičarski Libanci i Palestinci se udružuju protiv vlade.
  • 27. 2. - Pokret 2. juna kidnapovao Petera Lorenza, kandidata CDU za gradonačelnika Zapadnog Berlina - pušten 4. marta nakon što je ispunjena većina otmičarskih zahteva.
  • 28. 2. - Jugoslovenski disident Mihajlo Mihajlov osuđen na sedam godina zatvora. "Kampanja terorizovanja stvarnih i potencijalnih disidenata je u punom zamahu"[6].
  • 28. 2. - Potpisana Konvencija iz Lomea, sporazum o trgovini i pomoći između Evropske zajednice i Afričke, karipske i pacifičke grupe zemalja (2000. zamenjena Sporazumom iz Cotonoua).
  • 28. 2. - Nesreća na stanici Moorgate Londonskog metroa je najgora u istoriji, poginula 43 putnika.

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Evakuacija iz Sajgona

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 5. - Kambodžansko-vijetnamski rat: konflikt počinje kmerskim zauzećem vijetnamskog ostrva Phu Quoc.
  • 3. 5. - Papa Pavao VI u bazilici sv. Petra primio u audijenciju 10.000 Hrvata na čelu sa 18 nadbiskupa i biskupa i 200 svećenika, kao i 1.000 Hrvata iz dijaspore, povodom Svete godine.
  • 3. 5. - Nosač aviona USS Nimitz ušao u službu (prvi iz svoje klase).
  • 9. 5. - Vojna parada na Dan pobede u Beogradu.
  • 12 - 15. 5. - Mayaguezov incident: Crveni Kmeri zarobili američki trgovački brod, marinci ga povratili tri dana kasnije po cenu 38 mrtvih - to se smatra poslednjim okršajem i poslednjim žrtvama Vijetnamskog rata tj. sukoba u Indokini.
  • 16. 5. - Sikkim se priključio Indiji kao 22. država.
  • 16. 5. - Vladimir Bakarić potpredsednik predsedništva SFRJ nakon Petra Stambolića.
  • 16. 5. - Blizu Vranja se srušio most prilikom prelaska voza, dva vagona pala u reku, najmanje 13 poginulih.
  • maj - Jugoslavija optužuje Austriju da nije ispoštovala ugovorenu zaštitu manjina i da je desničarski jugoslovenski emigranti koriste kao bazu za napade na Jugoslaviju[1].
  • 19. 5. - Slučaj República u Portugalu: prokomunistički radnici zauzeli prostorije socijalističkog lista - sukob dve opcije na levici.
  • 21. 5. - Prikazan The Return of the Pink Panther.
  • 21. 5. - U Stuttgartu počinje Stammheimsko suđenje četvoro članova Crvene armije: Baader, Ensslin, Meinhof i Raspe (do 1977).
  • 23. 5. - Gen. Nureddine Rifai postavljen za libanskog premijera, što izaziva velike proteste i barikade u Bejrutu, daje ostavku već posle tri dana.
  • 28. 5. - Finale Kupa evropskih šampiona u Parizu: Bayern - Leeds 2:0, navijači Leedsa izazvali nerede zbog kojih će klub biti kažnjen isključenjem iz evropskih takmičenja.
  • 28. 5. - Lagoski ugovor: 15 zemalja stvara Ekonomsku zajednicu zapadnoafričkih država ECOWAS.
  • 29. 5. - Nakon povlačenja Ludvíka Svobode, novi predsednik Čehoslovačke je Gustáv Husák (do 1989).
  • 30. 5. - Spajanjem dvije ranije agencije osnovana Evropska svemirska agencija, udruga deset zapadnoevropskih zemalja.

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 6. - New York Times objavio članak o projektu Ibex - prislušni iranski sistem koji se gradi uz pomoć CIA (→ Project Dark Gene).
  • 1. 6. - Nakon što su Kurdi poraženi u Drugom iračko-kurdskom ratu, u Berlinu osnovana Patriotska unija Kurdistana, lider Džalal Talabani (predsednik Iraka 2005-2014).
  • 4. 6. - Rodrigazo: ekonomska šok terapija izaziva ekonomska i politička previranja u Argentini.
  • 5. 6. - Posle osam godina, ponovo otvoren Suecki kanal.
  • 5. 6. - Britanci glasali sa 67% za ostanak u Evropskoj zajednici.
  • 7. 6. - Treća helenska republika: usvojen novi, republikanski, ustav Grčke (glasali samo zastupnici Nove Demokracije, opozicija bojkotirala zbog velih predsjedničkih ovlasti).
  • 10. 6. - Tzv. Rockefellerova komisija objavila izveštaj o zloupotrebama CIA-e; između ostalog, porodica Franka Olsona saznala da je počinio samoubistvo 1953. pod uticajem LSD.
  • 11. 6. - Grčka dobila novi ustav. Sutradan aplicira za članstvo u Evropskoj zajednici (ostvareno 1981).
  • 11. 6. - U Australiji donesen Zakon o rasnoj diskriminaciji koji je zabranjuje u nekim kontekstima.
  • 12. 6. - Visoki sud u Alahabadu proglasio ništavnim izbor premijerke Indire Gandhi u parlament 1971. - dolazi do nereda.
  • 13. 6. - Američki ambasador u Somaliji protestuje zbog postavljanja sovjetske baze u Berberi na severu zemlje (Sovjeti su prisutni samo 1974-77[8]).
  • 15. 6. - Basketball pictogram.svg Finale Evropskog prvenstva u košarci u Beogradu: Jugoslavija pobedila SSSR; u timu prvenstva su Krešimir Ćosić (MVP) i Dražen Dalipagić.
  • 15. 6. - Irinej Gavrilović ustoličen za episkopa niškog (od 2010. patrijarh srpski).
  • 15. 6. - Didier Ratsiraka dolazi na čelo Vrhovnog revolucionarnog veća na Madagaskaru.
  • 19. 6. - Ubijen mafijaški bos Sam Giancana, pet dana pre zakazanog svedočenja pred Kongresom.
  • 20. 6. - Premijera filma Jaws ("Ralje"), koji se smatra prvim blockbusterom.
  • 23. 6. - Eksplodirala manja naprava ispred jugoslovenske Trajne misije pri UN u New Yorku, popucala stakla na zgradi.
  • 24. 6. - Eastern Air Lines Flight 66: avion pao u njujorškom Queensu, 113 mrtvih.
  • 25. 6. -  Mozambik nezavisan od Portugala, na čelu Samora Machel iz partije FRELIMO (do 1986).
  • 26. 6. - Indira Gandhi je proglasila izvanredno stanje u Indiji (traje do ožujka '77).
  • 26. 6. - Pucnjava u indijanskom rezervatu Pine Ridge u Južnoj Dakoti, poginula dva agenta FBI i jedan pripadnik Američkog indijanskog pokreta.
  • 27. 6. - "Karlos Šakal" ubio dvojicu francuskih policajaca koji su došli u stan da ga ispitaju, kao i doušnika (uhvaćen 1994. i osuđen na doživotnu kaznu).
  • 30. 6. - Aleksandar Solženjicin u Washingtonu DC: "Reči upozorenja zapadnom svetu", kritikuje politiku detanta.
  • 30. 6. - Paul Biya postavljen za premijera Kameruna (predsednik od 1982).

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 7. - ARPANET je operativan.
  • 1. 7. - Stupio na snagu Washingtonski sporazum o zaštiti vrsta.
  • 4. 7. - Eksplozija na Trgu Sion u Jerusalimu, poginulo 13 osoba.
  • 5. 7.. -  Zelenortska Republika je dobila nezavisnost nakon više od 500 godina portugalske vlasti.
  • 5. 7. - Američki teniser Arthur Ashe postao je prvi crnac pobednik turnira u Wimbledonu.
  • 5. 7. - Fatah podučava šiitsku miliciju Amal u Libanu kada dolazi do eksplozije u kojoj ginu 42 osobe.
  • 6. 7. -  Komori proglasili nezavisnost od Francuske (Mayotte ostaje uz Francusku).
  • 8. 7. - Baganski zemljotres u zapadno-centralnoj Burmi, razorene mnoge stupe i hramovi.
  • 9. 7. - Predigra Angolskog građanskog rata: Netov marksistički MPLA izbacio FNLA iz glavnog grada Luande; UNITA ima uporište na jugu zemlje. Kasnije tokom meseca odobrena CIA-ina operacija IA Feature pomoći FNLA i UNITA.
  • 12. 7. -  Sao Tome i Principe dobio nezavisnost od Portugala.
  • 13. 7. - Mali i Gornja Volta potpisali mir nakon graničnog sukoba (ponoviće se 1985).
  • 13. 7. - Dirk Fisher, sin Mela Fishera, pronalazi dokaz da se u određenom području nalazi olupina španskog broda sa blagom Nuestra Señora de Atocha (gine u brodolomu sedam dana kasnije).
  • jul - Slabe šanse za prodaju američkog oružja Jugoslaviji, i za kontakte koje bi to podrazumevalo, a što je nagovešteno prošlog novembra pri Kissingerovoj poseti[9].
  • jul - Operacija Colombo: čileanske režimske novine tvrde da se disidenti međusobno ubijaju - u stvari, tajna policija DINA je ubila 119 protivnika režima ove godine.

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Markica povodom Konferencije u Helsinkiju
  • 1. 8. - Helsinški dogovor: Deklaracija o principima država-učesnica u međusobnim odnosima (nemešanje u unutrašnje poslove, nepovredivost granica, poštovanje ljudskih prava), zasnovan KEBS (kasniji OEBS).
  • 1. 8. - Američki državljanin jugoslovenskog porekla Laszlo Toth uhapšen pod optužbom za ekonomsku špijunažu jer je navodno slikao vrbasku šećeranu - u novembru osuđen na sedam godina zatvora, pušten u julu sledeće godine.
  • 1. 8. - República de Cabinda bandeira.gif Republika Cabinda, eksklava Angole, jednostrano proglasila nezavisnost - u novembru uspostavljena angolska kontrola, slede godine gerilske aktivnosti.
  • 3. 8. - Tokom evropske turneje, predsednik SAD Džerald Ford stigao u posetu Jugoslaviji.
  • 3. 8. - Agadirska avionska katastrofa: avion udario u planinu na prilazu Agadiru, Maroko, stradalo 188 osoba.
  • 3. 8. - Komorski predsednik Ahmed Abdallah već zbačen u državnom udaru (vratiće se 1978-89), sledi Said Mohamed Jaffar do sledećeg januara, zatim Ali Soilih.
  • 8. 8. - Od neuobičajeno velike poplave se ruši brana Banqiao u Kini, uz ogromnu štetu i ljudske žrtve.
  • 9. 8. - Južnoafrički granični rat, Operacija Zulu ili Savannah: južnoafrička patrola zauzima hidrocentralu Ruacana-Calueque u Angoli - početak prisustva u toj zemlji.
  • 9. 8. - Lansiran evropski satelit Cos-B, istražuje gama zrake do 1982.
  • 10. 8. - TV intervju Prve dame SAD Betty Ford u kome iskreno govori o predbračnom seksu, marihuani i dr. izaziva ljutnju konzervativaca.
  • 14. 8. - Prikazan The Rocky Horror Picture Show.
  • 15. 8.. - U vojnom udaru ubijen predsednik Bangladeša Sheikh Mujibur Rahman, kao i većina njegove porodice i osoblja; slede dve godine previranja.
  • avgust - Vladimir Dapčević, antititoistički komunista, kidnapovan u Bukureštu od strane jugoslovenskih organa[12] (vlada je 26. decembra priznala da drži Dapčevića, nagađa se da je bio veza između SSSR i prosovjetskih komunista u SFRJ[13]).
  • avgust-septembar - Na portugalskom Istočnom Timoru izbija kratak građanski rat u kome levičarski FRETILIN odnosi pobedu - gubitnici iz UDT navodno traže priključenje Indoneziji, koja ubrzo napada zapadni deo I.T.
  • 18. 8. - Portugalski premijer Vasco Gonçalves žestoko napada u govoru svoje političke protivnike, predsednik da Costa Gomes ga smenjuje 29. 8. usled straha od građanskog rata.
  • 19/20. 8. - Let ČSA 540: avion na liniji Prag-Damask-Bagdad-Teheran se srušio kod Damaska, poginulo 126 od 128 ljudi u letelici, među kojima i mađarski kompozitor Tihomir Vujičić.
  • 20. 8. - Lansiran Viking 1, dogodine prva sonda koja je uspešno sletela na Mars.
  • 21. 8. - Kubanski instruktori osnovali kampove za obuku u Angoli, pomoć Narodnom pokretu za oslobođenje Angole (MPLA).
  • 22. 8. - Levičarski Montonerosi potopili u brodogradilištu argentinski razarač ARA Santísima Trinidad (u službi 1981-89).
  • 23. 8. - Snage Pathet Laoa ulaze bez otpora u Vientiane, glavni grad Kraljevine Laos - i treća zemlja Indokine pod komunističkom kontrolom.
  • 24. 8. - Grčka: trojica pukovnika iz vojne hunte dobila smrtne kazne, preinačene u doživotnu.
  • 25. 8. - Springsteenov album Born to Run ga čini zvezdom.
  • 28. 8. - Etiopski radio objavio da je bivši car Haile Selassie umro, smatra se da je ubijen.
  • 29. 8. - Tacnazo: peruanski predsednik gen. Juan Velasco Alvarado zbačen u vojnom udaru, sledi gen. Francisco Morales Bermúdez (do 1980, zemlja prolazi kroz veliku ekonomsku krizu).
  • 29. 8. - Venezuela donela zakon o nacionalizovanju naftne industrije, za naftne i gasne operacije osnovana državna kompanija PDVSA.
  • 31. 8. - Krvavi pokušaj vojnog udara u Ekvadoru.

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 3. 9. - Nastanak Frikoma: potpisan ugovor o zajedničkom ulaganju za izgradnju fabrike smrznute hrane, strani kapital iz Unilevera ima učešće 48%.
  • 4. 9. - U Ženevi potpisan Sinajski prelazni sporazum između Egipta i Izraela: mirno rešavanje konflikata i povlačenje sa Sinaja - ovim je omogućen nastavak američke pomoći Izraelu.
  • 5. i 22. 9. - Dva pokušaja ubistva američkog predsednika Forda, oba puta su to bile žene.
  • 6. 9. - Potres na istoku Turske, preko 2.300 mrtvih.
  • 7. 9. - Potres izaziva manju materijalnu štetu u hrvatskom Zagorju.
  • c. 10. 9. - Nacrt zakona koji po prvi put omogućuje otpuštanje loših radnika u SFRJ - sastanci samoupravnih jedinica odnose mnogo vremena, Mika Špiljak smatra da je niska produktivnost u osnovi ekonomskih problema[14].
  • 11. 9. - Sarajevo ratifikuje zajam od 83 miliona dolara od Međunarodne banke za rekonstrukciju i razvoj za gradnju gasovoda od Zvornika i za vodovod i kanalizaciju - vazduh i voda su veoma zagađeni, Miljacka je većim delom otpad[15].
  • 11. 9. - Flag of Bougainville.svg Na papuanskom ostrvu Bougainville jednostrano proglašena Republika Severni Solomoni - vraća se Papui sledeće godine.
  • 12. 9. - Pink Floyd izdao album Wish You Were Here, uključujući numeru Shine On You Crazy Diamond.
  • 14. 9. - Poremećena osoba oštetila nožem Rembrandtovu sliku "Noćna straža", restaurirana posle četiri godine.
  • 16. 9. -  Papua Nova Gvineja dobila nezavisnost od australske administracije, prvi premijer Michael Somare (1975-80, 1982-85, 2002-2010. i 2011).
  • 16. 9. - Gradu Zagrebu uručen Orden narodnog heroja povodom 30-godišnjice oslobođenja.
  • 16. 9. - Churchov komitet počinje TV saslušanja o CIA-inim zloupotrebama.
  • 16. 9. - Prvi let sovjetskog lovca MiG-31 (u službi od 1981).
  • 18. 9. - Za vrijeme Titova boravka u Zagrebu, eksplodirala bomba u Paromlinskoj ulici.
  • 18. 9. - Uhapšena Patty Hearst, oteta naslednica pa odmetnica.
  • 19. 9. - U Kampučiji ukinuti novac i formalno školovanje.
  • 23. 9. - U Albaniji se od stanovnika zahteva da religijska imena zamene "ilirskim".
  • 27. 9. - OPEC-ovi ministri u Beču objavili povećanje cene nafte od 10 procenata.
  • 27. 9. - U Španiji poslednji put izvršena smrtna kazna, streljana dvojica pripadnka ETA-e i trojica komunističkih revolucionara.
  • 28. 9. - Priština dobila Orden narodnog heroja.
  • 28. 9. - Safeguard Program: jedini američki antibalistički lokalitet, u Severnoj Dakoti, postaje operativan, ali već je odlučeno da bude ukinut.
  • 29. 9. - Čileanska valuta je ponovo peso umesto eskuda, stopa razmene 1:1000. "Čikaški momci" sprovode politiku privatizacije i deregulacije (→ Čileansko čudo).
  • 30. 9. - Prvi let helikoptera Boeing AH-64 Apache (u službi od 1986).

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 10. - U Manili održan Thrilla in Manila, boks meč u kome je svjetski prvak u teškoj kategoriji Muhammad Ali obranio titulu od Joea Fraziera - jedna od najvećih i najspektakularnijih borbi u historiji boksa.
  • 1. 10. - U zasebne krunske kolonije Velike Britanije razdvojeni Gilbertovi otoci (Kiribati) i Elisovi otoci (Tuvalu).
  • oktobar - Kongres Saveza književnika Jugoslavije; referat Staneta Dolanca, sekretara Izvršnog komiteta CK SKJ, praktično poziva pisce i druge na autocenzuru. Neki najpoznatiji pisci nisu ni došli[16].
  • 5. 10. - Američko istražno povjerenstvo ustvrdilo je da je američka tajna služba CIA '60-tih godina nekoliko puta pokušala ubiti kubanskog predsjednika Fidela Castra.
  • 6. 10. - Prljavi rat u Argentini: v.d. predsednika Italo Luder izdaje Dekret 2772 kojim ovlašćuje oružane snage da vrše operacije neophodne za "uništenje aktivnosti subverzivnih elemenata", dan nakon montoneroske operacija Primicia, napada na kasarne u Formosi.
  • 8. 10. - Indonežanske trupe zauzele istočnotimorsko mesto Batugade (Istočni Timor je još uvek portugalska teritorija), do 16. 10. zauzimaju okruge Bobonaro i Cova Lima.
  • 9. 10. - Nobelova nagrada za mir dodeljena Andreju Saharovu, nije mu dozvoljeno da otputuje na dodelu.
  • 10. 10. - Na Novom Zelandu osnovan Tribunal Waitangi koji razmatra maorske pritužbe na prekršena obećanja iz Sporazuma iz Waitangija 1840.
  • 10. 10. - Elizabeth Taylor i Richard Burton se ponovo venčali, ali definitivno se razvode sledećeg jula.
  • 11. 10. - Emitirana prva epizoda Saturday Night Live, jedne od najpopularnijih, najdugovječnijih i najuticajnijih zabavno-humorističkih TV-serija na svijetu; glume Dan Aykroyd, John Belushi, Chevy Chase i dr.
  • 11. 10. - Venčali se Bill Clinton i Hillary Rodham.
  • 15. 10. - 14. sednica predsedništva CK SKJ - treba pokazati veću strogost protiv spoljnjeg i unutrašnjeg neprijatelja; takođe prva verzija Zakona o udruženom radu.[17].
  • 15. 10. - Francisco Franco doživeo prvi u nizu infarkta i drugih fatalnih zdravstvenih problema.
  • 16. 10. - Balibo Five: indonežanski specijalci ubili petoricu australskih novinara u istočnotimorskom mjestu Balibo.
  • oktobar? - U Sevojnu proradila valjaonica aluminijuma.
  • oktobar-novembar - Devojčica Rahima Banu u Bangladešu je poslednja osoba zaražena virusom Variola maior.
  • 17. 10. - Grad New York izbegao bankrot u zadnjem trenutku, nakon što je učiteljski penzioni fond ipak odlučio uložiti novac u gradske obveznice. Prošlog meseca je osnovan Hitni finansijski kontrolni odbor koji će sledećih godina sprovesti mnoge rezove u budžetu.
  • 17. 10. - Stane Dolanc u Novom Sadu: pristalice centralizma u sovjetskom stilu su "izdajnici"[18][19].
  • 17. 10. - Panamskom konvencijom osnovan Latinoamerički ekonomski sistem (SELA).
  • 18. 10. - Otvoren most Saint-Nazaire preko rijeke Loire, kablovski most od 720 metara, tada najduži na svijetu.
Markica posvećena Veneri 9
  • 20. 10. - Sovjetska sonda Venera 9 je prva koja je ušla u orbitu te planete, dva dana kasnije se spušta lender koji šalje prve fotografije sa površine, a 23-ćeg stiže i Venera 10.
  • 21. 10. - Otvoren rekreativni centar "Zvezdani gaj" u Beogradu.
  • 21. 10. - Vladimir Bakarić tvrdi da "kominformisti" pojačavaju svoju aktivnost i pokušavaju da osnuju svoje organizacije, milicija pojačala kontrolu na granici[20].
  • 24. 10. - U Bejrutu počinje Hotelska bitka za nebodere u centru grada - traje do sledećeg marta, muslimansko-levičarske snage imaju punu kontrolu nad zapadnim delom grada.
  • 24. 10. - Štrajk žena na Islandu blokira zemlju i vodi novim zakonima i poboljšanju položaja žena u zemlji.
  • 26. 10. - Objavljen "Jubilarni proglas katoličkih biskupa hrvatskog jezičnog područja", čime počinje jubilejski pokret "Trinaest stoljeća kršćanstva u Hrvata".
  • 29. 10. - Predsednik Ford ne želi dati federalnu pomoć za grad Njujork - sutradan čuvena naslovnica Daily Newsa: FORD TO CITY: DROP DEAD (u decembru ipak odobreni federalni zajmovi).
  • 30. 10. - Francisco Franco u komi, v. d. šefa države postaje princ Huan Karlos.
  • 30. 10. - Jugoslovenski avion DC-9-30 YU-AJO se srušio prilikom sletanja po magli u Pragu - 68 poginulih[1]. [1]

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 2. 12. - Flag of Laos.svg Komunistički Pathet Lao ukinuo monarhiju u Laosu, proglašena Narodna Demokratska Republika, prvi predsednik je princ Souphanouvong (do 1991).
  • 6. 12. - Crna subota u Bejrutu: nakon ubistva četvorice falangista, kreće nekontrolisana odmazda protiv muslimana, koje ubijaju na kontrolnim punktovima nakon provere dokumenata - između 200 i 600 ubijenih, počinju velike borbe između milicija.
  • 7. 12. - Indonežanska invazija Istočnog Timora.
  • 12. 12. - Terazijska česma ponovo na beogradskim Terazijama[22].
  • 13. 12. - Savezni izbori u Australiji, veliki uspeh liberalnog premijera Frasera.
  • decembar - Atari predstavlja kućnu verziju video-igre Pong.
  • 17. 12. - Stupila na snagu Konvencija o zaštiti svetskog kulturnog i prirodnog nasleđa - do maja 2017. na popisu Svjetske baštine našle su se 1052 lokacije.
  • 18. 12. - Otvorena prva pešačka zona u Beogradu.
  • 18. 12. - Porodica Lutz se uselila u kuću u Amityville, New York, odakle će pobeći mesec dana kasnije zbog navodnih duhova - knjiga The Amityville Horror je izdata 1977, nakon čega slede i filmovi (ranije tokom meseca Ronald DeFeo Jr. je osuđen za ubistvo šest članova svoje porodice u toj kući).
  • 18. 12. - Prikazan Kubrickov film Barry Lyndon.
  • decembar - Crkve se u SFRJ opisuju kao "opasan domaći neprijatelj", očekuje se donošenje zakona kojima će se ograničiti njihova aktivnost, naročite katoličke crkve[23].
  • 21. 12. - Carlosov napad na OPEC: šestočlana grupa Karlosa Šakala napala sastanak OPEC u Beču i uzela taoce, planirano ubistvo Ahmed Zaki Yamanija (ministar za naftu Saudi Arabije) i Jamshida Amouzegara (ministar unutr. poslova Irana).
  • 21. 12. - Didier Ratsiraka izabran na referendumu za predsednika novoustanovljene Demokratske Republike Madagaskar - socijalistički režim traje do 1992. (Ratsiraka je šef države 1975-93. i 1997-2002).
  • 21. 12. - Ramsarska konvencija stupila na snagu - do marta 2016. označeno 2266 ramsarskih područja.
  • 23. 12. - U Atini ubijen šef CIA-ine stanice Richard Welch.
  • 23. 12. - U SAD potpisan Zakon o metričkoj konverziji, po kojem se daje prednost metričkom sistemu mera i tegova.
  • 25. 12. - Proizvedeno milionito "Zastavino" vozilo (Zastava 101).
  • 25. 12. - Miljenko Hrkač osuđen po treći put na smrt zbog bombi podmetnutih 1968 (streljan 1978).
  • 25. 12. - Osnovan bend Iron Maiden.
  • 26. 12. - Prvi komercijalni let sovjetskog supersoničnog aviona Tupoljev Tu-144, nosi poštu i teret između Moskve i Alma-Ate.
  • 27. 12. - Eksplozija u rudniku uglja u Časnali, tada u indijskoj državi Bihar, stradala 372 rudara.
  • 29. 12. - Eksplozija bombe u zračnoj luci LaGuardia u New Yorku odnosi 11 života - najgori napad između 1920. i 2011. u gradu. Iako za napad nitko nije preuzeo odgovornost, među osumnjičenima su i hrvatski nacionalisti.

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Izgrađena prva dva agregata HE Varaždin [2] od po 47 MW; dva plinskoturbinska agregata KTE Jertovec (Konjščina) od po 31,5 MW.
  • Završena brana Mratinje na reci Piva u Crnoj Gori (zbog koje se Pivski manastir preseljava na novu lokaciju).
  • Spomen muzej "21. oktobar" u Kragujevcu.
  • Inflacija u Jugoslaviji 22%[17]. Ili 32% prema NY Times, nezaposlenost 10% i milion na radu u inostranstvu, što sa nacionalnim problemima, percipiranim pritiscima spolja i poodmaklom Titovom starošću vodi pooštravanju režima[24].
  • Izgubljeno rekordnih 24.700.675 radnih dana zbog bolovanja[17].
  • Jake kiše i poplave Dunava umanjile rod u podunavskim zemljama[1].
  • Izgrađen stari Most kod Beške na autoputu Beograd-Novi Sad.
  • Predstave "Don Kihot" Žila Masnea i "Faust" Šarla Gunoa u izvođenju Beogradske opere sa Miroslavom Čangalovićem u naslovnim ulogama proglašene za vrhunac operske sezone u pariskom Teatru nacija[25].
  • Za brži razvoj nerazvijenih republika i Kosova 1971-75. izdvojeno 44,3 milijarde dinara, tj. 3,2 odstvo društvenog proizvoda[26].
  • U Jugoslaviji prvi put proizvedeno više od tri miliona tona čelika[27].
  • Matematičar Benoit Mandelbrot prvi put upotrebio pojam fraktal.
  • U Konektikatu prvi put identifikovana lajmska bolest.
  • Prvi put preko milion razvoda u SAD.
  • Stanovništvo svijeta iznosi 4.068.109.000.
  • Evropski kamioni: nastao je tzv. Klub četvorke za zajednični razvoj; IVECO je ove godine preuzeo Magirus-Deutz.

1975. u temama[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Neka vozila uvedena 1975:

Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj – Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak – April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1975.

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Nobelova nagrada za 1975. godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Collier's Year Book za 1975 (Microsoft Encarta 2004)
  2. YUGOSLAV PRESS CONDEMNING U.S.. nytimes.com JAN. 26, 1975
  3. YUGOSLAV ASSAILS BRITISH WAR ROLE. nytimes.com JAN. 26, 1975
  4. Expulsion of 2 Americans Explained by Yugoslavia. nytimes.com FEB. 14, 1975
  5. Yugoslavia Closes Magazine Critical of Regime. nytimes.com FEB. 22, 1975
  6. Belgrade Stalinism. nytimes.com FEB. 25, 1975
  7. Tragedija u riječkom rodilištu, poginulo 25 novorođenčadi (Večernji)
  8. Rasul Bux Rais (1987). The Indian Ocean and the Superpowers. Rowman & Littlefield. str. 145–. ISBN 978-0-389-20695-8. https://books.google.com/books?id=4DUUrDAiqcIC&pg=PA145. 
  9. Hope Dim for Arms Sales to Belgrade. nytimes.com
  10. 22. Pulski filmski festival. arhiv.pulafilmfestival.hr
  11. ["http://www.nytimes.com/1975/07/27/archives/life-in-east-europe-better-but-confined.html Life in East Europe Better But Confined]. nytimes.com JULY 27, 1975
  12. Belgrade pardons..., Slobodan Stanković, OSA - RFE
  13. BELGRADE HOLDING AN EX‐PARTY AIDE. nytimes.com DEC. 27, 1975
  14. Yugoslavia, Output Off, Cracking Down on Loafers. nytimes.com SEPT. 11, 1975
  15. World Bank Helping Sarajevo to Combat Polluted Air and Water. nytimes.com SEPT. 14, 1975
  16. Ideological Struggle in Yugoslav Cultural Life, p. 8 i dalje, Zdenko Antić, OSA - RFE
  17. 17,0 17,1 17,2 Osa archivum, Yugoslavia in 1976
  18. World News Briefs. nytimes.com OCT. 19, 1975
  19. Swaying Left, and Right, Nation's Troubles Are Political and Economic. nytimes.com DEC. 21, 1975
  20. Yugoslav Leaders Denounce ‘Stalinist’. nytimes.com OCT. 23, 1975
  21. SOVIET DENIES LINKS TO YUGOSLAV GROUP. nytimes.com NOV. 28, 1975
  22. Otkud Terazijska česma na Terazijama.... beogard.com
  23. Yugoslavia's Leaders Are Stepping Up Campaign Against Religious Activity. nytimes.com DEC. 22, 1975
  24. Tito, Preparing For the Succession, Tightens His Reins. nytimes.com MARCH 4, 1975
  25. Prvi uspesi naše opere u inostranstvu. secanja.com (Iz Milan Bajec, Ivan Dolničar (1981). Jugoslavija 1941-1981, Beograd: Eksport pres.)
  26. Bajec, Dolničar, 1981, str. 259
  27. Bajec, Dolničar, 1981, str. 299
  28. Liders of SFRY
Literatura
  • Milan Bajec, Ivan Dolničar (1981). Jugoslavija 1941-1981, Beograd: Eksport pres.

Spoljne veze[uredi - уреди | uredi izvor]