Nobelova nagrada za ekonomiju

Izvor: Wikipedia
Nobelova nagrada za ekonomiju 2008.

Nagrada Švedske banke za ekonomske nauke u znak sećanja na Alfreda Nobela (na švedskom Sveriges Riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne) je nagrada koja se dodjeljuje svake godine za vanserijske intelektualne doprinose u oblasti ekonomije. Nagrada je osnovana od strane Švedske banke (najstarije centralne banke na svijetu) na 300. godišnjicu njenog osnivanja 1968. godine. Iako ta nagrada nije utemeljena na testamentu Alfreda Nobela, laureati iz ekonomije primaju diplomu i zlatnu medalju od švedskog kralja 10. 12. u Stokholmu na istoj ceremoniji na kojoj i dobitnici Nobelove nagrade iz fizike, hemije, fiziologije ili medicine i književnosti. Iznos novčane nagrade za ekonomiju jednak je drugim nagradama.

Prestiž ove nagrade delimično proističe iz njenog povezivanja sa nagradama stvorenim na osnovu testamenta Alfreda Nobela, što je često bilo izvor kontroverzi. Nagrada se obično naziva Nobelova nagrada za ekonomiju ili preciznije, Nobelova memorijalna nagrada za ekomomiju.

U februaru 1995. godine je odlučeno da nagrada za ekonomiju bude definisana kao nagrada za društvene nauke, otvarajući tako Nobelovu nagradu velikim doprinosima iz drugih oblasti, kao što su političke nauke, psihologija i sociologija. Takođe, struktura Komiteta za nagradu za ekonomiju je izmjenjena, budući da sada dva člana nisu ekonomisti, dok se ranije komitet ove nagrade sastojao od pet ekonomista.

Postupak dobijanja nagrade[uredi - уреди]

Laureate iz ekonomije, kao i laureate iz hemije i fizike, bira Kraljevska švedska akademija nauka. Svake godine oko sto živih osoba bude nominovano od strane kvalifikovanih predlagača, koje se prosleđuju odboru od pet do osam članova, a koji zatim podnosi svoj izbor dobitnika Švedskoj akademiji na finalno odobrenje. Nagradu može podeliti najviše troje dobitnika. Nagrada se dodeljuje u Stokholmu i praćena je novčanom nagradom od 10,000.000 kruna, ili otprilike 1,000.000 eura.

Dobitnici nagrade[uredi - уреди]

1960-te[uredi - уреди]

Godina Ime Područje
1969. Ragnar Friš (Norveška), Jan Tinbergen (Holandija) za razvijanje i primjenu dinamičkih modela za analizu ekonomskih procesa

1970-te[uredi - уреди]

Godina Ime Područje
1970. Pol Samjuelson (SAD) za naučni rad preko kojeg je razvio statičku i dinamičku ekonomsku teoriju i za aktivni doprinos u podizanju nivoa analize u ekonomiji
1971. Sajmon Kuznjec (SAD) za svoju empirijski zasnovanu interpretaciju ekonomskog rasta, koja je dovela do novog i produbljenog uvida u ekonomsku i socijalnu strukturu i proces razvoja
1972. Džon Hiks (Ujedinjeno Kraljevstvo), Kenet Erou (SAD) za njihov pionirski doprinos u teoriji opšte ekonomske ravnoteže i teorije blagostanja
1973. Vasilij Leontijev (SAD) za razvoj input-autput metoda i za njegovu primjenu na važne ekonomske probleme
1974. Gunar Mirdal (Švedska), Fridrih Hajek (Ujedinjeno Kraljevstvo) za njihov pionirski rad u teoriji novca i ekonomskih fluktuacija i za njihovu prodornu analizu međuzavisnosti ekonomskih, društvenih i institucionalnih fenomena
1975. Leonid Kantorovič (SSSR), Tjaling Kupmans (SAD) za njihov doprinos teoriji optimalne alokacije resursa
1976. Milton Fridman (SAD) za njegov doprinos napretku na područjima analize potrošnje, monetarne istorije i teorije i za demonstraciju složenosti stabilizacione politike
1977. Bertil Olin (Švedska), Džejms Mid (Ujedinjeno Kraljevstvo) za njihov veliki doprinos teoriji spoljne trgovine i međunarodnih tokova kapitala
1978. Herbert Sajmon (SAD) za njegovo pionirsko istraživanje postupaka donošenja odluka unutar ekonomskih organizacija
1979. Teodor Šulc (SAD), Artur Luis (Ujedinjeno Kraljevstvo) za njihovo pionirsko istraživanje u istraživanju ekonomskog razvoja sa posebnim doprinosom u rješavanju problema zemalja u razvoju.

1980-te[uredi - уреди]

Godina Ime Područje
1980. Lorens Klajn (SAD) za stvaranje ekonometrijskih modela i njihovu primenu na analizu ekonomskih fluktuacija i ekonomskih politika
1981. Džejms Tobin (SAD) za njegovu analizu finansijskih tržišta i njihovih odnosa sa odlukama o potrošnji, zaposlenošću, proizvodnjom i cenama
1982. Džordž Stigler (SAD) za njegove važne studije o industrijskim strukturama, funkcionisanju tržišta i uzrocima i efektima državne regulacije
1983. Žerar Debre (SAD) za ukčučivanje novih analitičkih metoda u ekonomsku teoriju i za temeljnu reformulaciju teorije opšte ravnoteže
1984. Ričard Stoun (Ujedinjeno Kraljevstvo) za fundamentalne doprinose razvoju sistema nacionalnih računa i, stoga, za bitno unapređenje osnove za empirijske ekonomske analize
1985. Franko Modiljani (SAD) za njegovu pionirsku analizu štednje i finansijskih tržišta
1986. Džejms Bjukenen (SAD) za njegov razvoj ugovorne i konstitucionalne osnove za teoriju donošenja ekonomskih i političkih odluka
1987. Robert Solou (SAD) za njegov doprinos teoriji ekonomskog rasta
1988. Moris Ale (Francuska) za njegov pionirski doprinos teoriji tržišta i efikasnog korišćenja resursa
1989. Trygve Haavelmo (Norveška) za njegovo razjašnjenje teorije verovatnoće kao osnove ekonometrije i za analizu simultanih ekonomskih struktura

1990-te[uredi - уреди]

Godina Ime Područje
1990 Hari Markovic (SAD), Merton Miler (SAD), Vilijem Šarp (SAD) za njihov pionirski rad u teoriji finanijske ekonomije
1991. Ronald Kouz (Ujedinjeno Kraljevstvo) za njegovo otkriće i razjašnjenje značenja transakcionih troškova i vlasničkih prava za institucionalne strukture i funkcionisanje ekonomije
1992. Geri Beker (SAD) za proširenje domena mikroekonomske analize na široki spektar ljudskih ponašanja i interakcija, uključujući i ponašanja nevezana za tržište
1993. Robert Fogel (USA), Daglas Nort (SAD) za obnavljanje istraživanja ekonomske istorije primenom ekonomske teorije i kvantitativnih metoda radi objašnjenja ekonomskih i institucionalnih promena
1994. Džon Haršanji (SAD), Džon Neš (SAD), Rajnhard Zelten (Nemačka) za njihovu pionirsku analizu ravnoteže u teoriji nekooperativnih igara
1995. Robert Lukas (SAD) za razvoj i primenu hipoteze o racionalnim očekivanjima, što je transformisalo makroekonomsku analizu i produbilo naše razumevanje ekonomske politike
1996. Džejms Mirlis (Ujedinjeno Kraljevstvo), Vilijem Vikri (SAD) za njihov fundamentalne doprinose ekonomskoj teoriji podsticaja u uslovima asimetričnih informacija
1997. Robert Merton (SAD), Majron Šouls (SAD) za novi metod određivanja cena derivata
1998. Amartja Sen (Indija) za njegov doprinos ekonomici blagostanja
1999. Robert Mandel (Kanada) za njegovu analizu monetarne i fiskalne politike u uslovima različitih režima deviznog kursa i analizu optimalnih valutnih područja

2000-te[uredi - уреди]

Godina Ime Područje
2000. Džejms Hekman (SAD),
Danijel MekFaden (SAD)
za njegovu analizu teorije i metoda analize selektivnih uzoraka
za njegov razvoj teorije i metoda analize diskretnog izbora
2001. Džordž Akerlof (SAD), Majkl Spens (SAD), Džozef Stiglic (SAD) za njihovu analizu tržišta sa asimetričnim informacijama
2002. Danijel Kaneman (Izrael/SAD),
Vernon Smit (SAD)
za integrisanje uvida iz psiholoških istraživanja u ekonomskunauku, posebno onih koja s eodnose na njudsko prosuđivanje i donošenje odluka u uslovima neizvesnosti
za uspostavljanje laboratorijskih eksperimenata kao oruđa u emprijskoj ekonomskoj analizi, posebno u studijama alternativnih tržišnih mehanizama
2003. Robert Ingl (SAD), Klajv Grendžer (Ujedinjeno Kraljevstvo) za metode analize ekonomskih vremenskih serija sa varijabilnošću vremena ili zajedničkim trendovima
2004. Fin Kidland (Norveška), Edvard Preskot (SAD) za njihove doprinose dinamičnoj makroekonomiji: vremenska konzistentnost ekonomske politike i pokretačke snage iza privrednih ciklusa
2005. Robert Auman (Izrael/SAD), Tomas Šeling (SAD) za bolje razumevanje konflikta i saradnje kroz analizu teorije igara
2006. Edmund S. Felps (SAD) za doprinos boljem razumevanju odnosa između inflacije i posledica po nezaposlenost
2007. Leonid Hervic (SAD), Erik Maskin (SAD) i Rodžer Majerson (SAD) za postavljanje temelja teorije konstruktivnog mehanizma
2008. Pol Krugman (SAD) za analizu trgovinskih obrazaca i lokacije ekonomske aktivnosti
2009. Elinor Ostrom (SAD),
Oliver Vilijamson (SAD)
za analizu ekonomskog upravljanja, naročito zajedničkih dobara
za analizu ekonomskog upravljanja, naročito granice čvrstine

2010-te[uredi - уреди]

Godina Ime Područje
2010. Piter Dajmond (SAD), Dejl Mortensen (SAD) i Kristofer Pisarides (Kipar) za analize trgovine sa traženjem neslaganja
2011. Tomas Sardžent (SAD) i Kristofer Sims (SAD) za empirijsko istraživanje uzroka i posledica u makroekonomiji
2012. Elvin Rot (SAD) i Lojd Šepli (SAD) za teoriju stabilnih raspodela i praksi tržišnog dizajna
2013. Judžin Fama (SAD), Lars Piter Hansen (SAD) i Robert Šiler (SAD) za empirijsku analizu cena aktiva.

Eksterni linkovi[uredi - уреди]