1968

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa 1968.)
Ovo je članak o godini 1968.
Disambig.svg Za ostala značenja v. 1968 (razvrstavanje).

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1930-e | 1940-e | 1950-e | 1960-e | 1970-e | 1980-e | 1990-e | >
<< | < | 1964. | 1965. | 1966. | 1967. | 1968. | 1969. | 1970. | 1971. | 1972. | > | >>


1968 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1968
MCMLXVIII
Ab urbe condita 2721
Islamski 1387 – 1388
Iranski 1346 – 1347
Hebrejski 5728 – 5729
Bizantski 7476 – 7477
Koptski 1684 – 1685
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 2023 – 2024
 - Shaka Samvat 1890 – 1891
 - Kali Yuga 5069 – 5070
Kineski
 - Kontinualno 4604 – 4605
 - 60 godina Yang Zemlja Majmun
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11968
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1968 (MCMLXVIII) bila je prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak.

1968:
123456789101112
RođenjaSmrti

Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 2. - Vijetkongovac Nguyen Van Lem osumnjičen za ubistvo porodice jednog oficira i pogubljen na ulici po kratkom postupku - TV snimak obilazi svet i podstiče antiratni pokret.
  • 6. 2. - 18. 2. - X. Zimske olimpijske igre u Grenoblu, Francuska.
  • 8. 2. - Protesti oko segregirane kuglane u Orangeburg, South Carolina, kulminiraju pogibijom trojice studenata u intervenciji policije.
  • 8. 2. - Premijera filma "Planeta majmuna".
  • 8 - 10. 2. - Osmi kongres Saveza omladine Jugoslavije, novi predsednik je Janez Kocijančič, nakon Tomislava Badovinca[1].
  • 11. 2. - U New Yorku otvoren četvrti po redu Madison Square Garden.
  • 12. 2. - Počinje štrajk crnih radnika čistoće u Memphisu (slogan "I Am a Man!").
  • februar - Pogoršani odnosi između SFRJ i Bugarske zbog pitanja Makedonije, Jugoslovene ljuti i to što ih Bugari klasifikuju kao zapadnu zemlju[2].
  • februar - XVII sjednica CK SK BiH definira Muslimane kao poseban narod.
  • februar - Rehabilitovani Albanci osuđeni na Prizrenskom procesu 1956.
  • februar - Masakri u Vijetnamu, u mestima Phong Nhi, Phong Nhat i Ha My.
  • februar - Beatles-i stigli u Indiju, na Maharishijev kurs transcendentalne meditacije u Rishikeshu - ostaju različito vreme, napisali su dosta pesama.
  • 18. 2. - Eksplozija naprave u podrumu jugoslovenske ambasade u Parizu, jedna osoba poginula - samo jedan u nizu napada na jugoslovenske diplomatske objekte, kao i u zemlji.
  • 18. 2. - Trucial States: pošto su Britanci najavili odlazak, vladari Abu Dabija i Dubaija dogovorili stvaranje federacije, u koju zovi i ostale emirate (UAE osnovani 1971).
  • 19. 2. - Međunarodna arbitraža daje Pakistanu 10% oblasti Kački ran (Rann of Kutch), u sporu sa Indijom (jedan od trojice članova arbitraže bio sudija Ustavnog suda Jugoslavije, Aleš Bebler, kojeg je nominovala indijska vlada).
  • 21. 2. - Radnici u Kairu se pobunili zbog blagih osuda vinovnika za poraz 1967, ubrzo im se pridružuju studenti.[3]
  • 21. 2. - Belgijski premijer Paul Vanden Boeynants daje ostavku usled Leuvenske jezičke krize, raspisani vanredni izbori.
  • 24. 2. - Huế vraćen u južnovijetnamske ruke.
  • 26. 2. - Čehoslovački general Jan Šejna zatražio azil u SAD konzulatu u Trstu, izgleda bežeći od kriminalne istrage.
  • 27. 2. - TV voditelj Walter Cronkite kaže u specijalnom izveštaju da je američka vojska zaglavljena u pat-poziciji i da su pregovori jedini racionalan put - ovo je navodno uticalo na predsednika Johnsona.
  • 28. 2. - Konferencija komunističkih partija u Budimpešti, Rumunija napušta skup[4].
  • 28. 2. - U Indiji osnovan grad Auroville.
  • 29. 2. - Briselska konvencija o uzajamnom priznanju presuda u građanskim i privrednim slučajevima u Evropskoj zajednici, početak Briselskog režima.
  • 29. 2. - Izveštaj Kernerove komisije o prošlogodišnjim rasnim neredima u SAD: kriv je beli rasizam.

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 3. - Bitka u Valle Giulia: sukob policije i studenata u Rimu.
  • 1. 3. - East L.A. walkouts, protest chicanoskih srednjoškolaca u Los Angelesu.
  • 4. 3. - Martin Luther King, Jr. najavljuje za 22. april Marš siromašnih na Washington.
  • 5. 3. - Praško proljeće: u Čehoslovačkoj smenjen Jiří Hendrych, sekretar za ideološka pitanja, glavni saradnik Antonína Novotnog. Ukinuta je cenzura.
  • 7. 3. - Kraj Prve bitke za Sajgon.
  • 8. 3. - "Martovski događaji" u Poljskoj - studenti demonstriraju u Varšavi, policija ih rastura, ali okupljanja tokom meseca bilo i u drugim gradovima. Antisemitska kampanja vodi emigraciji većine preostalih Jevreja iz zemlje.
  • 8. 3. - Sovjetska podmornica K-129 potonula nedaleko od Havaja sa 98 članova posade.
  • 11. 3. - Severnovijetnamci i Pathet Lao zauzeli američko navigaciono postrojenje Lima Site 85 u Laosu.
  • 12. 3. -  Mauricijus nezavisan od britanske vlasti.
  • 13. 3. - Test nervnog agensa VX izaziva smrt ili eutanaziju preko 6.000 ovaca blizu Dugway, Utah.
  • 14. 3. - Komitet za narodnu odbranu i organizaciono-politička pitanja Savezne skupštine podržao u principu osnivanje skupštinske komisije za kontrolu Službe državne bezbednosti[5], predloženo da vojna obaveštajna služba bude pod kontrolom Veća narodne odbrane (a ne skupštine), o čemu nema saglasnosti[6].
  • 15. 3. - Zatvoreno londonsko tržište zlata usled jučerašnjeg velikog prometa.
  • 16. 3. - Masakr u My Laiu: američka jedinica napala južnovijetnamsko selo My Lai i pobila, prema vijetnamskim podacima, 507 stanovnika, među njima i 246 dojenčadi i djece (javnost u SAD saznala u novembru 1969).
  • 16. 3. - Robert F. Kennedy ulazi u trku za demokratsku nominaciju, četiri dana nakon što je preds. Johnson jedva pobedio Eugenea McCarthyja u New Hamphsiru.
  • 17. 3. - Autobus se prevrnuo kod Lazarevca, 10 mrtvih; drugi pao u Ibar kod Kraljeva, 9 mrtvih.[7]
  • 18. 3. - Zlatni standard: Kongres SAD ukida obavezu da zlatna rezerva podupire dolar.
  • 18. 3. - Slabo objašnjeni Masakr Jabidah, pogubljenje pobunjenih muslimanskih filipinskih vojnika, povod je za početak Muslimanskog pokreta za nezavinost na Mindanau i arhipelagu Sulu.
  • 21. 3. - Rat iscrpljivanja, Bitka u Karameh: sukob izraelskih snaga sa Palestincima i Jordancima.
  • 22. 3. - Daniel Cohn-Bendit i društvo okupiraju administrativne kancelarije Univerziteta Nanterre - začetak majskih događaja.
  • 22. 3. - Antonín Novotný odstupa pod pritiskom s položaja predsednika Čehoslovačke, nasledića ga Ludvík Svoboda (do 1975).
  • 25. 3. - Predsednik Tito otvorio hidroelektranu "Trebinje I" (dva agregata, treći 1975).
  • 27. 3. - Jurij Gagarin poginuo u padu aviona.
  • 27. 3. - Suharto je i zvanično predsednik Indonezije, nakon godinu dana u v.d. stanju (ostaje do 1998).
  • 28. 3. - U Rio de Janeiru ubijen student Edson Luís de Lima Souto tokom protesta zbog skupe hrane u kantini - početak nemirne godine u Brazilu koji je pod vojnom huntom.
  • 31. 3. - Američki predsjednik Lyndon B. Johnson iznenada odustao od kandidature za novi mandat. Obustavljanje bombardovanja Severnog Vijetnama severno od 20. paralele i ograničenje slanja novih vojnika.

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Posledice nereda nakon Kingovog ubistva
  • 4. 4. - Ubijen Martin Luther King, Jr. hicem iz snajpera na balkonu hotelske sobe u Memphisu, u saveznoj državi Tennessee; u većim gradovima SAD izbijaju neredi koji traju nekoliko dana.
  • 4. 4. - Zvižduci na srpski deo programa povodom Dana studenata u Prištini - ilustracija nacionalističkih ekscesa od strane albanskih studenata na Kosmetu i drugde u SFRJ[8].
  • 5. 4. - U Čehoslovačkoj objavljen Akcioni program KPČ.
  • 6. 4. - Pesma Evrovizije: pobedila numera iz Španjolske, jugoslavenski "Dubrovački trubaduri" ("Jedan dan") sedmi.
  • 6. 4. - Studenti protestuju protiv Vijetnamskog rata ispred američke čitaonice u Beogradu, potukli se sa milicijom[9].
  • 6. 4. - Eksplozije gasa i baruta u radnji sportske robe u Richmond, Indiana, 41 žrtva.
  • 6. 4. - U Čikago, gde su naročito jaki neredi, stiže Nacionalna garda Ilinoja, kao i oklopne i pešadijske snage SAD.
  • 6 - 30. 4. - Tito u poseti Japanu, Mongoliji, SSSR i Iranu.
  • 9. 4. - Akcioni program Čehoslovačke KP predviđa slobodu izražavanja i mišljenja, putovanja bez ograničenja, zakonsku prevenciju mešanja državnih organa u privatnost, uvođenje federativnog sistema, pravo na rehabilitaciju itd.[10]
  • 9 - 11. 4. - Konferencija progresivnih pokreta i organizacija mediteranskih zemalja (učestvuju i SKJ i SSRNJ).
  • 10. 4. - 40. dodjela Oscara: više nema tri zasebne kategorije za crno-bele i kolor filmove; najbolji film je In the Heat of the Night, ukupno pet nagrada od sedam nominacija; najbolji strani film je Ostře sledované vlaky, u užoj konkurenciji su bili i "Skupljači perja".
  • 11. 4. - Pokušaj ubistva Rudija Dutschkea, studentskog vođe u Zapadnoj Nemačkoj - studenti će blokirati distribuciju tabloida Bild-Zeitung, kojeg su smatrali neprijateljskim.
  • 11. 4. - U SAD potpisan Zakon o građanskim pravima, uključujući Fair Housing Act, koji predviđa jednake mogućnosti stanovanja, tj. zabranu diskriminacije pri prodaji, iznajmljivanju i finansiranju domova.
  • 12. 4. - Prvi ugovori o stranim kapitalnim investicijama u SFRJ, po zakonu od prošlog jula: "Crvena zastava" sa FIAT-om, vrednosti 10 miliona dolara, a kasnije tokom meseca Celje Cink sa jednom istočnonemačkom firmom[11].
  • 19. 4. - Vojni udar u Sierra Leoneu vodi povratku civilne vlasti (Siaka Stevens, premijer 1968-71, predsednik 1971-85).
  • 20. 4. - Liberal Pierre Trudeau postaje premijer Kanade (1968-79. i 1980-84).
  • 20. 4. - Britanski političar Enoch Powell održao tzv. Govor o rekama krvi, protiv imigracije iz zemalja Komonvelta u V. Britaniju.
  • 20. 4. - South African Airways Flight 228: avion pao u Jugozapadnoj Africi (Namibiji), 123 mrtvih.
  • 21. 4. - U Beogradu održana automobilska trka, gledaoci se šetaju po stazi, jedan je udaren[12].
  • 22. 4. - XIV sednica Predsedništva i Izvršnog komiteta CK SK Srbije - "pokrajina Kosovo i Metohija treba više da bude kategorija federacije i da se jasnije izrazi kao sastavni deo federalizma".
  • 22 - 23. 4. - Na konferenciji u Prištini preporučeno da se za Albance u Jugoslaviji prihvati književni jezik iz Albanije.
  • 23 - 30. 4. - Studenti Univerziteta Columbia se potukli sa policijom i zauzeli neke zgrade univerziteta protestujući protiv gradnje sportske dvorane u Harlemu i Vijetnamskog rata, dok ih policija nije raščistila (→ roman The Strawberry Statement, i labavo povezan film istog imena).
  • 25. 4. - Na plenumu Rumunske KP osuđen Ceaușescuov rival Alexandru Drăghici a rehabilitovana njegova žrtva Lucrețiu Pătrășcanu.
  • 26. 4. - Operacija Crosstie, test Boxcar - u Nevadi detonirana hidrogenska bomba od 1,3 megatone.
  • 27. 4. - Snimanje filma Castle Keep u Novom Sadu: eksplozija izmakla kontroli i uništila set vredan milion dolara (NYT).
  • 27. 4. - U Velikoj Britaniji legalizovan abortus (ne i u Severnoj Irskoj).
  • 29. 4. - Mjuzikl "Kosa" kreće na Broadwayu.
  • 29. 4. - 30. 5. - Majska ofanziva ili Mali Tet: još jedna ofanziva Severnovijetnamske armije i Vijetkonga, krvavo na obe strane (ovaj maj je najgori mesec za Amerikance u celom ratu).
  • proleće - Predloženo da se naziv pokrajine skrati u Kosovo, koristi oznaka "Albanac" a ne "Šiptar", zvanični albanski jezik na Kosovu isti kao u Albaniji, tj. južni dijalekt.
  • april - Mehmet Hoxha na sednici SSRN Srbije: ako 370.000 Crnogoraca može imati republiku, može i 1,2 miliona Albanaca na Kosovu[13].

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 2. 5. - Sastanak Tito-Čaušesku u Beogradu, reafirmisana vera u nemešanje u unutrašnje stvari drugih država (u vezi sovjetskih pritisaka na Čehoslovačku[14]).
  • 3. 5. - Okupljanje studenata na pariskoj Sorbonne-i, protestuju zbog zatvaranja Univerziteta Nanterre prethodnog dana.
  • 6. 5. - Maj 1968. u Francuskoj: Sukob policije i studenata u Parizu koji su protestovali zbog policijskog prisustva na Sorbonne-i.
  • 9. 5. - Čehoslovački radio poziva Sovjete da ne ponavljaju intervenciju, kao u Mađarskoj 1956 (NYT).
  • 10. 5. - Predstavnici SAD i Severnog Vijetnama se prvi put sastali u Parizu, razgovaraju o budućim mirovnim pregovorima.
  • 10. 5. - Studenti i đaci dižu barikade oko Latinske četvrti u Parizu, sledeće noći je okršaj sa policijom.
Maj 1968.: studenti zauzeli pozorište Odeon
  • 12. 5. - Bitka za Kham Duc: severni Vijetnamci zauzeli američki logor i oborili transportni avion sa 156 ljudi, uglavnom južnovijetnamskih izbeglica.
  • 12 - 15. 5. - Jugoslovenski ministar spoljnih poslova Marko Nikezić u Pragu, podržava čehoslovačku politiku.
  • 13. 5. - Francuska: jednodnevni generalni štrajk, milion ljudi maršira Parizom; narednih dana se i radnici pridružuju protestima ("okupacije" fabrika).
  • 16. 5. - Ronan Point: eksplozija plina na 18. spratu nove stambene zgrade u istočnom Londonu izaziva pad čitavog ugla zgrade - promene u propisima, gubitak poverenja u solitere.
  • 19. 5. - Izbori u Italiji: pobedili demohrišćani premijera Alda Mora (+ 9 mandata), uspešni i komunisti (+ 27).
  • 19. 5. - Nigerijski građanski rat: Bijafranci opkoljeni zauzećem Port Harcourta, još veća glad.
  • 20. 5. - Pokušaj obaranja François Duvaliera na Haitiju: stari bombarder B-25 pokušao da bombarduje predsedničku palatu, a grupa emigranata zauzela aerodrom kod Cap-Haïtiena.
  • 22. 5. - U intervjuu za New York Times, predsednik Tito pozdravlja demokratizaciju u Čehoslovačkoj.
  • 22. 5. - Kod Azora potonula američka nuklearna podmornica USS Scorpion, 99 mrtvih.
  • 23. 5. - Eksplozija na železničkoj stanici u Beogradu, 14 povređenih (Ivan Jelić pogubljen 2. novembra).
  • 29. 5. - Francuski predsednik Charles de Gaulle nakratko pobegao u Nemačku, gde se uverio u podršku armije (detalji otkriveni 1982).
  • 29 - 30. 5. - XIV sednica CK SK Srbije. Dobrica Ćosić na sednici CK SK Srbije izjavio da se na Kosovu vrši teror nad Srbima i da kosovske vlasti ništa ne čine da bi to sprečile, kritikuje položaj Srbije u SFRJ; Istoričar Jovan Marjanović kritikuje stvaranje "veštačkih nacija" (Muslimani, Crnogorci)[15]; CK se ogradio od ovih stavova, ovaj događaj označio je početak Ćosićevog disidentstva. On i Marjanović će biti isključeni iz CK.
  • 30. 5. - De Gol raspustio parlament - raspisivanjem novih izbora okončana pretnja revolucije u Francuskoj. Masovni kontramiting De Golovih pristalica u Parizu.
  • 30. 5. - U Nemačkoj doneseni Vanredni zakoni (Notstandgesetze), čime su okončana specijalna ovlašćenja Savezničkih sila iz 1949, a vlada dobila mogućnost da uskrati građanske slobode tokom krize - nemirni studenti se protivili njihovom donošenju.
  • proleće - Jaka prolećna suša u Jugoslaviji i okolnim zemljama - smanjeni prinosi u poljoprivredi[14].

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 6. - Novoizgrađena Tvornica mineralnih gnojiva u Kutini, među deset najvećih u svijetu, udružuje se sa ranijom Tvornicom kemijskih proizvoda (čađara, vapnara, glinara)[16].
  • 2. 6. - Uveče čarka između brigadista i studenata u blizini Studentskog grada u Beogradu, milicija interveniše.
  • 3. 6. - Studentske demonstracije 1968. u Jugoslaviji: Studenti krenuli u stari deo Beograda, milicija ih presreće kod nadvožnjaka i prebija; Rezolucija studentskih demonstracija: protiv socijalne nejednakosti, nezaposlenosti, birokratije i lošeg stanja na univerzitetu.
  • 3. 6. - Radikalna feministkinja Valerie Solanas upucala i ranila Andy Warhola.
  • 4. 6. - Studenti u grupicama dolaze do svojih fakulteta širom Beograda, počinje štrajk, središte je na Filozofskom fakultetu. Među opštim zahtevima su: nezadovoljstvo zbog nejednakosti, nezaposlenosti, ometanja demokratije i samoupravljanja, zahtevaju se demokratizacija i slobode [17]. Univerzitet preimenovan u "Crveni univerzitet Karl Marks". Stevo Žigon igra monolog iz drame "Dantonova smrt".
  • 4. 6. - Predsedništvo konferencije Saveza studenata Jugoslavije podržava većinu zahteva studenata i osuđuje brutalnost milicije i pisanje štampe (studente podržavaju i Predsedništvo i IK CK SK Srbije ali zahtevi "samo demokratskim putem").
  • 5. 6. - Atentat na Roberta Kenedija, američkog senatora i kandidata na stranačkim izborima za predsedničku trku (umro rano sledećeg dana).
  • 7. 6. - Bolest Yushō u Japanu: prvi slučajevi ljudi otrovanih pirinčanim uljem sa dve hemijske supstance - umrlo 500 od 14.000 obolelih, ranije tokom godine stradalo je i 400.000 peradi.
  • 9. 6. - Tito u TV obraćanju daje za pravo studentima, kraj protesta; Donesene "Smernice" Predsedništva i IK CK SKJ o najvažnijim zadacima SK u razvijanju sistema društveno-ekonomskih i političkih odnosa. Studentski protest završen 11. juna.
  • 5 - 10. 6. - Football pictogram.svg U Italiji Evropsko prvenstvo u fudbalu: 1. Italija, 2. Jugoslavija 3. Engleska; finale Italija-Jugoslavija je igrano 8. 6. (1:1) i opet 10. 6. (2:0).
  • 12. 6. - Generalna skupština UN menja ime Jugozapadne Afrike u Namibija - zemlja je pod okupacijom Južne Afrike, a SWAPO se smatra predstavnikom naroda.
  • 12. 6. - Prikazan film Rosemary's Baby.
  • 12 - 14. 6. - Kancelar Willy Brandt u poseti SFRJ.
  • 14. 6. - Dr. Benjamin Spock i još trojica osuđeni u Bostonu jer su pomagali izbegavanje regrutacije (presuda ukinuta 1969).
  • jun - Kardinal Eugène Tisserant u 12-dnevnoj poseti Jugoslaviji.
  • 17. 6. - Komunisti započinju novi ustanak u Maleziji (do 1989).
  • 18. 6. - Operacija Šumava: redovni manevri Varšavskog pakta u Čehoslovačkoj, ali nekoliko sovjetskih divizija se nije povuklo nakon završetka 30. juna (otišli su 22. jula).
  • 20. 6. - Austin Currie i dr. izbačeni iz kuće u Severnoj Irskoj, a koja je bila nepravilno dodeljena protestantkinji - prve skretanje pažnje britanske javnosti na problem nejednakosti u pokrajini.
  • 23. 6. - Na utakmici Boca Juniors – Club Atlético River Plate u stisci stradalo 74 ljudi.
  • 23 i 30. 6. - Parlamentarni izbori u Francuskoj - degolistička Unija demokrata za Republiku odnela ubedljivu pobedu (354 od 487 mandata), socijalisti i komunisti prepolovljeni.
  • 24. 6. - Tokom parade za Ivanjdan, praznik Kvebeka, separatisti izazvali nemire ispred tribine sa premijerom Trudeauom.
  • 25. 6. - Posvećena Koptska pravoslavna katedrala u Kairu. Papa Pavao VI je pre ovoga predao česticu moštiju svetog Marka visokoj delegaciji koptske crkve.
  • 26. 6. - Boninska ostrva, uključujući Iwo Jimu vraćena Japanu nakon američke okupacije.
  • 26. 6. - Šesti kongres Saveza sindikata Jugoslavije u Beogradu.
  • 26. 6. - Atelje 212 gostuje u Njujorku: izvode "Razvojni put Bore Šnajdera" a 28. 6. "Kralja Ibija".
  • 27. 6. - U Čehoslovačkoj objavljen manifest Dvije tisuće riječi koji poziva na akciju u cilju obrane reformi - u Moskvi se nakon ovoga prvi put pominje "kontrarevolucija".
  • 30. 6. - Prvi let Lockheed C-5 Galaxy, dugovekog transportnog aviona.

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 3. 8. - Sastanak u Bratislavi lidera Čehoslovačke i pet zemalja Varšavskog pakta. Bratislavska deklaracija ističe međusobnu solidarnost i očuvanje socijalizma. Petorica konzervativaca iz čs. politbiroa uručila "pozivno pismo" Brežnjevu, izgovor za invaziju (otkriveno 1992).
  • 5. 8. - Mao Ce Dung šalje poruku radnicima na univerzitetu, naziva ih trajnim upravnicima obrazovnog sistema i poklanja im sanduk manga, koji će malo više od godinu dana biti religiozno obožavani u NR Kini[20].
  • 7. 8. - Prekod 2.000 mrtvih od poplave i posledične kolere u indijskoj državi Gudžarat.
  • 8. 8. - Richard Nixon nominovan od republikanaca za predsedničke izbore. Sledi Južnu strategiju koja koristi protivljenje tog regiona rasnoj integraciji i drugim liberalnim politikama Džonsonove administracije.
  • 8. 8. - Prištinska izdavačka kuća "Rilindja" sklopila sporazum sa firmom iz Tirane za uvoz knjiga, obrazovnih pomagala i muzičkih ploča.
  • 9 - 11. 8. - Tito u poseti Pragu (poseta je odlagana od jula).
  • 13. 8. - Neuspeli atentat na vojnog diktatora Grčke Jorgosa Papadopulosa, u organizaciji Aleksandrosa Panagulisa.
  • 14. 8. - SFRJ dogovorila sa Svetskom bankom kredit od 16 miliona dolara za uvoz industrijske opreme - od 1949. SB je obezbedila 350 miliona dolara, prošlog marta dat je grant od 50 miliona dolara za prugu Beograd-Bar. Na svim nivoima (savezni, republički, opštinski, preduzeća) u SFRJ je uloženo dve milijarde dolara stranih zajmova, ne računajući stabilizacione kredite, pomoć posle rat i sl[22].
  • 16. 8. - Prvi test američke rakete UGM-73 Poseidon - prvo lansiranje sa broda.
  • 17. 8. - Vijetnamski rat: pokrenuta i treća faza Tet ofanzive, borbe traju šest sedmica.
  • 20/21. 8. - Invazija Varšavskog pakta na Čehoslovačku: trupe Varšavskog pakta ušle u Čehoslovačku. Jugoslavija i Rumunija, mada članica pakta, osuđuju invaziju (Čaušesku drži govor na masovnom mitingu u Bukureštu).
  • 22. 8. - Vlada SFRJ izražava krajnju zabrinutost zbog nelegalnog ulaska stranih trupa i okupacije Čehoslovačke, koji "predstavlja najgrublji vid gaženja suvereniteta i teritorijalnog integriteta jedne nezavisne zemlje, kao i direktno negiranje opšte-prihvaćenih principa međunarodnog prava i Povelje UN"[23]. Podignuta borbena gotovost[14] (kopanje rovova i pozivi na vojne vežbe narednih nedelja). U Beogradu danas organizovan protestni skup.
  • 24. 8. - Francuska detonirala u Polineziji svoju prvu hidrogensku bombu (sada ih imaju sve stalne članice Saveta bezbednosti).
  • 24. 8. - Severnoirska asocijacija ljudskih prava organizovala prvi protestni marš - policija ga zaustavila pre završetka, ali prošao je mirno.
  • 25. 8. - Demonstracija na Crvenom trgu protiv invazije na Čehoslovačku - osmoro učesnika je odmah uhapšeno.
  • 26. 8. - Objavljen singl Hey Jude, najuspešniji The Beatles-a.
  • 26. 8. - Vođstvo ČSSR potpisalo Moskovski protokol - ideološko odricanje od Praškog proleća.
Antiratni protesti u Čikagu, pre Demokratske konvencije
  • 28. 8. - Demokratska nacionalna konvencija u Čikagu je nominovala potpredsednika Huberta Humphreya. Veliki okršaj policije i antiratnih demonstranata (The whole world is watching!).
  • 28. 8. - John Gordon Mein je prvi američki ambasador ubijen na položaju, u Gvatemali - počinitelji su iz komunističkih Fuerzas Armadas Rebeldes.
  • 29. 8. - U Oslu su se vjenčali prijestolonasljednik Harald od Norveške i Sonja Haraldsen. Kako bi ostvario ženidbu s građankom, princ je zaprijetio odricanjem od prijestolja.
  • 31. 8. - 1. 9. - Dva snažna potresa u istočnom Iranu, više hiljada mrtvih.

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 4. 9. - Predsednik Republike Kongo Alphonse Massamba-Débat prinuđen na ostavku od strane vojske, sledi Marien Ngouabi (1969-77).
  • 6. 9. -  Svazilend nezavisan od V. Britanije.
  • 7. 9. - Drugi talas feminizma: Pokret Radikalne žene New Yorka protestuju protiv izbora za Miss Americe u Atlantic City-ju.
  • 11. 9. - Italija i Grčka uveravaju SFRJ da neće koristiti pritisak Varšavskog pakta za oživljavanje starih komplikacija.
  • 13. 9. - Albanija napušta Varšavski pakt zbog invazije na Čehoslovačku (ne učestvuje aktivno još od 1962).
  • 14. 9. - Objavljena "Zagrebačka Biblija", prvi hrvatski prijevod Biblije tiskan u Hrvatskoj.
  • septembar? - Dozvoljena slobodna upotreba albanskih nacionalnih simbola na Kosmetu.
  • 23. 9. - Srušio se pješački most u Titogradu, šestoro mrtvih.
  • 24. 9. - Na američkom CBS-u kreće 60 Minutes.
  • 24. 9. - Predsednik SIV Mika Špiljak upozorava Bugarsku protiv teritorijalnih pretenzija i eventualnog napada - bugarska vlada zvanično demantuje to 28. 9.[24]
  • 25. 9. - Eksplozija bombe u garderobi beogradske Glavne železničke stanice, više povređenih (takođe osuđen Miljenko Hrkač).
  • 26. 9. - Takozvana Brežnjevljeva doktrina dopušta državama Varšavskog pakta tek ograničen suverenitet.
  • 27. 9. - Portugalskog diktatora António de Oliveira Salazara, koji je vladao od 1933. godine, naslijedio je Marcelo Caetano (poslednji premijer režima Estado Novo).
  • 29. 9. - Referendum u Grčkoj daje veća ovlašćenja vojnoj hunti.
  • 30. 9. - Boeing 747 predstavljen javnosti (prvi let sledećeg februara).
  • 30. 9. - Završen železnički deo Nankinškog mosta preko Jangcea (kolski u decembru) - prvi veliki most izgrađen kineskom ekspertizom.

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 10. - Kod Pariza pronađeno telo Stevana Markovića, telohranitelja Alaina Delona - početak Afere Marković u koju će biti implicirani Delon i bivši premijer (i budući predsednik) Georges Pompidou.
  • 1. 10. - Železnička pruga Sarajevo-Ploče (dogodine elektrificirana).
  • 2. 10. - Masakr u Tlatelolku - krvoproliće nad studentima i drugih protestantima u Meksiko Sitiju.
  • 5. 10. - Policija izbatinala demonstrante za ljudska prava u (London)Derry-ju, Severna Irska, što je jedan od trenutaka koji se smatra početkom konflikta u Severnoj Irskoj (The Troubles).
  • 8. 10. - Započela duga operacija Sealords - američke i južnovijetnamske snage remete linije Viet Konga u delti Mekonga.
  • 11. 10. - Lansiran Apollo 7, prvi sa posadom.
  • 11. 10. - Vojni puč u Panami - Omar Torrijos dolazi na vlast sa kolegom, izgnanim sledeće godine.
  • 12. 10. -  Ekvatorijalna Gvineja nezavisna od Španije.
  • ca. 12. 10. - Vojni manevri blizu Varaždina, na njima učestvuju i nove dobrovoljačke jedinice[25], prethodnica Teritorijalne odbrane (zakon o tome je donet sledećeg februara).
  • 12 - 27. 10. - Olympic rings without rims.svg XIX Olimpijske igre u Meksiku. Prije svega zbog nadmorske visine na kojima su se odvijale (2240 metara), postignuta su čak 34 svjetska rekorda. Učinak Jugoslavije: tri zlatne medalje (Miroslav Cerar, Đurđica Bjedov i vaterpolisti), tri srebrne (Đurđica Bjedov, rvač Stevan Horvat i košarkaši) i dve bronzane (bokser Zvonimir Vujin i rvač Branislav Simić).
  • 16. 10. - "Pozdrav crne moći" dvojice crnih američkih atletičara na pobedničkom podiju.
  • 17. 10. - Američki državni podsekretar Nicholas Katzenbach posetio Beograd - zabrinutost zbog sovjetskih pretnji[14], SAD podržavaju Jugoslaviju.
  • 20. 10. - Jacqueline Kennedy, udovica ubijenoga americkog predsjednika J. F. Kennedyja, udala se za grčkog multimilijardera i brodovlasnika Onazisa.
  • 24. 10. - Titov sastanak sa rukovodstvom AP Kosovo i Metohija - zabrinutost zbog sporog ekonomskog razvoja, podrška većoj autonomiji i potpunoj nacionalnoj jednakosti. Ovih dana su se dogodile i "nacionalističke manifestacije" albanskih studenata u Prizrenu, Peći i Suvoj Reci[26].
  • 26. 10. - U Münchenu ubijena trojica hrvatskih iseljenika, Mile Rukavina, Krešimir Tolj i Vid Maričić[27].
  • 29. 10. - Na dražbi u pariškom hotelu Drouot za 885 njemačkih maraka prodan je pramen kose Napoleona Bonapartea koji mu je 1815. na Elbi odrezao sluga.
  • 31. 10. - Na osnovu napretka na pariskim mirovnim pregovorima predsednik SAD Džonson obustavlja vazdušno, artiljerijsko i pomorsko bombardovanje Severnog Vijetnama od 1. 11..

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 19. 11. - Izložba "Paul Klee. Slike, akvareli, crteži" u beogradskom Muzeju savremene umetnosti (do 12. januara).
  • 21 - 23. 11. - Šesti kongres SK Srbije, partija ima novo rukovodstvo - Marko Nikezić predsednik (ranije savezni sekretar ino. poslova), Latinka Perović sekretarica. Početak "liberalne" ere u SKSr. - naglašava se industrijski razvoj, modernizacija, tržište, nemešanje u poslove drugih republika.
  • 22. 11. - Izdat album The Beatles, poznat i kao "Beli album".
  • 24. 11. - "Zapaljiv" članak u albanskim novinama Zeri i Popullit: "Titoisti" su Makedoncima dali republiku a kosovskim Albancima samo pravo na zastavu[30].
  • 25. 11. - Plovidbu završava znameniti britanski putnički brod "Queen Elizabeth" da bi 1970. bio otegljen u Hong Kong i poslužio kao ploveće sveučilište, ali ne zadugo, jer je već 9. 1. 1972. izgorio.
  • 27. 11. - U Prištini održane demonstracije na kojima su studenti albanske nacionalnosti tražili da Kosovo postane republika u okviru SFRJ; demonstracije i u Uroševcu, Gnjilanu, Podujevu, kao i zapadnoj Makedoniji; razbijaju se izlozi i prevrću automobili, poginuo jedan demonstrant, povređeno 10 pripadnika snaga reda.
  • 28. 11. - Tenkovi i jedinice JNA sprečavaju demonstracije za albanski Dan zastave.
  • 30. 11. - Titova konferencija za štampu u Jajcu: nema opasnosti za sovjetsku invaziju, napada i konzervativce i "ekstremno liberalne elemente", naročito oko Praxisa, Đilasu poručuje da bi bilo bolje da daje manje izjava tokom posete SAD.[31]

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Zemlja, 24. 12. 1968.
  • 2. 12. - CK SKJ podržao PK SK Kosova i Metohije i CK SK Srbije, uključujući aktivnosti protiv izgreda u novembru.
  • 3. 12. - Tzv. '68 Comeback Special - Elvis Presley se posle sedam godina vraća koncertima.
  • 4. 12. - Predsednik Tito pustio u pogon nova postrojenja rafinerije nafte u Bosanskom Brodu.
  • 5 - 7. 12. - Šesti kongres SK Hrvatske: podmlađeno rukovodstvo ali Vladimir Bakarić i Miko Špiljak su reizabrani za predsjednika CK odn. tajnika Izvršnog komiteta[32].
  • 9. 12. - Milovan Đilas dobio u SAD Nagradu slobode koju dodeljuje Freedom House.
  • 9. 12. - Douglas Engelbart u San Francisku predstavlja NLS, pionirski sistem hiperteksta.
  • 9 - 11. 12. - Šesti kongres SK Slovenije, na čelu je France Popit.
  • 12. 12. - Ustavna komisija Savezne skupštine odobrila predlog da se "Kosovo i Metohija" skrati u "Kosovo"[33].
  • 12. - 14. 12. - Peti kongres SK Crne Gore: podmlađeno rukovodstvo, odbijen predlog da trećina članova nove partijske konferencije budu stalni članovi, za razliku od drugih republičkih saveza. Novi predsednik SKCG Veselin Đuranović[34].
  • 13. 12. - Predsednik Brazila Artur da Costa e Silva doneo AI-5 ("Ustavni akt br. 5") kojim počinje najtvrđi period vojne vladavine.
  • 18. 12. - Snima se scena rušenja mosta za film "Bitka na Neretvi" (ali upotrebljen snimak makete).
  • 20. 12. - Veruje se da je Zodiac Killer ubio prve dve žrtve.
  • 22. 12. - Mao Tse-tung smatra da bi obrazovana urbana omladina u Kini trebala biti reedukovana na selu - početak pokreta "Gore u planine i dole u sela".
  • 22. 12. - Venčali se David Eisenhower, unuk bivšeg predsednika, i Julie Nixon, kćerka izabranog predsednika.
  • 24. 12. - Apollo 8 u orbiti oko Meseca: posada (Borman, Lovell, Anders) su prvi ljudi koji vide drugu stranu našeg satelita.
  • 25. 12. - Privredno veće Savezne skupštine odbacilo amandman na ustav kojim bi se preoblikovala skupština (NYT).
  • 26. 12. - Amandmani VII-XIX na Ustav SFRJ - dalje sužavanje saveznih ovlašćenja; autonomne pokrajine (sada "Socijalističke A. P.") su konstitutivni elementi federacije i imaju svoj Vrhovni sud i ustavne zakone. Naziv "Kosovo i Metohija" skraćen u "Kosovo".
  • 26. 12. - Dvojica Palestinaca napala izraelski putnički avion u Atini, 1 putnik ubijen.
  • 28. 12. - Izraelske specijalne snage uništile 12 putničkih i 2 kargo aviona na bejrutskom aerodromu.

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavna pošta u Beogradu 1968.

1968. u temama[uredi - уреди | uredi izvor]

Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Decembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1968.

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Nobelova nagrada za 1968. godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. "Yugoslav Youth Congress Aftermath", 20 February 1968. [Electronic record] HU OSA 300-8-3-10170; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
  2. BULGARIAN VIEWS ANGER YUGOSLAVS; Classification as a Western Country Is Resented. nytimes.com FEB. 18, 1968
  3. Ahmed Abdalla (2008). The Student Movement and National Politics in Egypt, 1923-1973. American Univ in Cairo Press. str. 149–. ISBN 978-977-416-199-5. https://books.google.com/books?id=uFPoWgTLq0EC&pg=PA264. 
  4. World Communist Summit: CQR. library.cqpress.com
  5. "Yugoslav Security Service to Get Parliamentary Control", 20 March 1968. [Electronic record] HU OSA 300-8-3-10153; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
  6. "Yugoslav Parliament Discusses Assuming Control over Military Intelligence", 18 March 1968. [Electronic record] HU OSA 300-8-3-10154; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
  7. "Bus Crash Toll Heavy", Ottawa Journal, March 18, 1968, p5
  8. "Nationalist Excesses in the Kosovo-Metohia Region", 30 May 1968. HU OSA 300-8-3-10244; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
  9. Yugoslavs Protesting War Battle Before U.S. Library. nytimes.com APRIL 7, 1968
  10. The Action Program of the Czechoslovak Communist Party. (PDF) parevo.eu
  11. "First Contracts for Foreign Capital Investments in Yugoslavia Signed", 25 April 1968. [Electronic record] HU OSA 300-8-3-10134; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
  12. Belgrade Grand Prix 1968 ETCC - round 4.touringcarracing.net
  13. Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije...
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 Collier's Year Book za 1968 (Microsoft Encarta 2004)
  15. "Serbian Central Committee Clashes over Nationality Problem", 3 June 1968. HU OSA 300-8-3-10243; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
  16. Petrokemija d.d. Kutina - Povijest tvrtke. petrokemija.hr (pristup. 16.7.2016)
  17. Ljudski je uživati, zar ne? PDF
  18. "Kosovo-Metohia Plenum Demands Language Equality", 24 July 1968 [Electronic record]. HU OSA 300-8-3-183; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest. [12.4.2018]
  19. Jarom¡r Navr til (1 January 1998). The Prague Spring 1968: A National Security Archive Documents Reader. Central European University Press. str. 234–. ISBN 978-963-9116-15-3. https://books.google.com/books?id=Ayky5eit0DIC&pg=PA234. 
  20. 20,0 20,1 Marks, Ben (February 18th, 2013). The Mao Mango Cult of 1968 and the Rise of China's Working Class. collectorsweekly.com (pristup. 12.2.2016.)
  21. 15. Pulski filmski festival. arhiv.pulafilmfestival.hr
  22. "World Bank Helps Yugoslav Economic Development", 19 August 1968. HU OSA 300-8-3-10201; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
  23. Bajec, Dolničar, 1981, str. 237
  24. "Is Yugoslavia's Military Alliance with Greece and Turkey Still Legally Valid?", 30 September 1968. HU OSA 300-8-3-10298; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
  25. "Yugoslavia Prepared to Wage All-out People's War in Case of an Attack", 26 November 1968. HU OSA 300-8-3-10274; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
  26. "Nationalist Manifestations in Kosovo-Metohia with Grave Political Connotations", 29 October 1968. HU OSA 300-8-3-10288; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
  27. Devetorica slovenskih udbaša usred Münchena ubili trojicu Hrvata. dnevno.hr 19. prosinac 2015.
  28. Zabetonirana bušotina iz koje je šikljao gas. rtv.rs. 01. april 2012.
  29. Posmatranje erupcije "Bečejskog vulkana". foto.mij.rs
  30. "Inflammatory Albanian Editorial Precedes Nationalist Demonstrations in Prishtina", 29 November 1968. HU OSA 300-8-3-10273; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
  31. "Tito Backs down at Press Conference", 2 December 1968. HU OSA 300-8-3-10272; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
  32. "After the Croatian Party Congress", 10 December 1968. HU OSA 300-8-3-10267; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
  33. "Serbian and Kosovar Officials Examine Kosovo's Problems", 16 December 1968. HU OSA 300-8-3-10265; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
  34. "Montenegrin Party Congress Approves and Top Yugoslav Party Leader Defends Rejuvenation", 17 December 1968. HU OSA 300-8-3-10263; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest.
Literatura
  • Milan Bajec, Ivan Dolničar (1981). Jugoslavija 1941-1981, Beograd: Eksport pres.

Spoljne veze[uredi - уреди | uredi izvor]