Čehoslovačka Socijalistička Republika

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Čehoslovačka Republika (1948–1960)
Československá republika

Čehoslovačka Socijalistička Republika (1960–1990)
Československá socialistická republika
Satelitska država Sovjetskog Saveza (do 1989.)
Flag of the Czech Republic.svg
1948. – 1990. Flag of the Czech Republic.svg
Zastava Grb
Zastava Državni grb (1961–1990)
GesloPravda vítězí / Pravda víťazí
Himna: "Kde domov můj?" • "Nad Tatrou sa blýska"
Lokacija Čehoslovačke
Glavni grad Prag
Jezik/ci češki, slovački
Vlada Unitarna narodna republika
(1948–1960)
Marksističko-lenjinistička
jednopartijska
socijalistička republika
(1960–1990)
Predsjednik
 - 1948. – 1953. Klement Gottwald
 - 1953. – 1957. Antonín Zápotocký
 - 1957. – 1968. Antonín Novotný
 - 1968. – 1975. Ludvík Svoboda
 - 1975. – 1989. Gustáv Husák
 - 1989. – Václav Havel
Generalni sekretar KSČ
 - 1948. – 1953. Klement Gottwald
 - 1953. – 1968. Antonín Novotný
 - 1968. – 1969. Alexander Dubček
 - 1969. – 1987. Gustáv Husák
 - 1987. – 1989. Miloš Jakeš
 - 1989. Karel Urbánek
 - 1989. – 1990. Ladislav Adamec
Vasil Mohorita
Premijer
 - 1948. – 1953. Antonín Zápotocký
 - 1953. – 1963. Viliam Široký
 - 1963. – 1968. Jozef Lenárt
 - 1968. – 1970. Oldřich Černík
 - 1970. – 1988. Lubomír Štrougal
 - 1988. – 1989. Ladislav Adamec
 - 1989. – Marián Čalfa
Historija Hladni rat
 - Komunistički puč 25. veljače 1948.
 - Ustav 9. maja 9. svibnja 1948.
 - Uspostava ČSR 11. srpnja 1960.
 - Baršunasta revolucija 1989.
 - Formirana ČSFR 23. travnja 1990.
Valuta čehoslovačka kruna
Pozivni broj +42
Danas dio  Češka
 Slovačka

Čehoslovačka Socijalistička Republika (ČSSR) je bila država u centralnoj Evropi, koja je postojala od 1960. do 1990. godine.

Zamenila je dotadašnju Čehoslovačku Republiku (1918-...-1960), a nju je nasledila Češka i Slovačka Federativna Republika (ČSFR) (1990—1992).

Zvanično je stvorena donošenjem novog ustava 11. jula 1960, mada je to u suštini bilo samo promena imena ('socijalistička') u več ranije socijalističku državu.

Ustavnim odredbama koje su stupile na snagu 1. januara 1969. ČSSR je federalizovana - stvorene su Češka Socijalistička Republika (ČSR) i Slovačka Socijalistička Republika (SSR).

Ustavnim zakonom federalnog parlamenta Čehoslovačke, koji je stupio na snagu 29. marta 1990. „O promeni naziva Čehoslovačke Socijalističke Republike“ ime je promenjeno u kratkotrajno Čehoslovačka Federativna Republika (koji je ubrzo zamenjen sa Češka i Slovačka Federativna Republika (ČSFR).

Istorijat[uredi - уреди | uredi izvor]

Istorijska pozadina[uredi - уреди | uredi izvor]

Nakon što je Crvena armija oslobodila Čehoslovačku od nemačke okupacije, u aprilu 1945. godine je proglašena Treća republika, a na vlast je došao Narodni front unutar kojeg je delovalo šest stranaka. na višestranačkim izborima 1946. godine, uverljivu pobedu odneli su komunisti. Na izborima u maju 1947. godine, komunisti nisu osvojili većinu u Parlamentu, zbog čega su Sovjeti zahtevali odstranjenje „buržoazije i reakcionarnih elemenata“ iz vlade.

Februara 1948. godine, komunisti su izvršili puč i preuzeli vlast u Čehoslovačkoj. Edvard Beneš, dotadašnji predsednik, dao je ostavku. nakon usvajanja novog ustava u maju 1948, Čehoslovačka je zvanično postala Narodna republika, iako je zadržano staro ime Čehosloavčka Republika, te stari grb i zastava.

Dana 11. jula 1960. godine, bio je usvojen novi ustav, u kojem je ime zemlje promenjeno u Čehoslovačka Socijalistička Republika.

Socijalistička Republika[uredi - уреди | uredi izvor]

Postojanje Socijalističke republike najviše je obeležilo Praško proleće 1968. godine i njegovo gušenje od strane Varšavskog pakta. U duhu politike Normalizacije, Čehosloavčka je postala federacija Češke i Slovačke Socijalističke Republike.

Tokom 1970-ih, primećeno je jačanje opozicije, među kojom je jedan od istaknutijih predstavnika bio i Vaclav Havel.

U procesu raspadanja istočnog bloka, komunisti su sišli s vlasti tokom Plišane revolucije 1989. godine. Počekom 1990. godine, usvojeno je novo ime države – Češka i Slovačka Federalna Republika. Dana 1. januara 1993. godine, federacija je ukinuta, a Češka i Slovačka su postale nezavisne republike.

Politika[uredi - уреди | uredi izvor]

Na vlasti u Čehoslovačkoj je zvanično bio Narodni front, unutar kojeg je najviše uticaja imala Komunistička partija Čehoslovačke. Nakon razlaza Tito-Staljin 1948. godine, u duhu antititoističke politike, iz partije je isključeno oko 500.000 dotdašnjeg članstva[1][2]. Neki uticajniji komunisti su zatvoreni tokom ovih čistki, pod optužbom da su titoisti, poput Rudolfa Slanskog, Vladimira Klementisa, Gustava Husaka i ostalih.

Sekretar partije od 1953. do 1968. bio je Antonjin Novotni, a nakon njega 1969. Gustav Husak, koji je postao i predsednik Republike 1975. godine.

Ekonomija[uredi - уреди | uredi izvor]

Federalizacija Čehoslovačke 1969.

Ekonomija Čehoslovačke u ovom periodu zasnivala se na planiranoj komandnoj ekonomiji, po uzoru na Sovjetski Savez. Prevladavala je teška prerađivačka industrija, metalurgija, proizvodnja hemikalija, hrane i tekstila. Poljoprivreda je zauzimala manji deo sektora, ali je stanovništvo uvek bilo opskrbljeno dovoljnom količinom hrane. Godine 1986, 80 % čehoslovačke trgovine išlo je sa zemljama socijalističkog bloka.

Povezano[uredi - уреди | uredi izvor]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Crampton, R. J. (1997), Eastern Europe in the twentieth century and after, Routledge, pp. 262
  2. Bideleux, Robert; Jeffries, Ian (2007), A History of Eastern Europe: Crisis and Change, Routledge, pp. 477

Spoljašnje veze[uredi - уреди | uredi izvor]