1924

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa 1924.)

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1890-e | 1900-e | 1910-e | 1920-e | 1930-e | 1940-e | 1950-e | >
<< | < | 1920. | 1921. | 1922. | 1923. | 1924. | 1925. | 1926. | 1927. | 1928. | > | >>


1924 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1924
MCMXXIV
Ab urbe condita 2677
Islamski 1342 – 1343
Iranski 1302 – 1303
Hebrejski 5684 – 5685
Bizantski 7432 – 7433
Koptski 1640 – 1641
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1979 – 1980
 - Shaka Samvat 1846 – 1847
 - Kali Yuga 5025 – 5026
Kineski
 - Kontinualno 4560 – 4561
 - 60 godina Yang Drvo Miš
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11924
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1924 (MCMXXIV) bila je prijestupna godina koja počinje u utorak.

Događaji[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 27. 1. - Lenjinovo telo položen u mauzolej (drveni do 1930, zatim današnja varijanta). Trocki je odsutan, Staljin mu je poslao telegram sa pogrešnim datumom.
  • 31. 1. - Drugi svesavezni kongres Sovjeta ratifikovao Ustav SSSR.

Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 2. - Velika Britanija priznala SSSR.
  • 2. 2. - Aleksej Rikov novi predsednik Saveta narodnih komesara SSSR (do 1930).
  • 5. 2. - Mahatma Gandhi pušten iz zatvora posle odsluženih dve od šest godina - tokom njegovog odsustva Indijski nacionalni kongres se podelio na frakcije, Hindusi i Muslimani se međusobno udaljili.
  • 7. 2. - Italija priznala SSSR.
  • 8. 2. - Krnjević i Maček iz HRSS, koja je odlučila da uzme svoja mesta u parlamentu, razgovaraju u Beogradu sa opozicijom, radi rušenja Pašićeve vlade i Rimskog ugovora. Istovremeno, Stjepan Radić u Beču izjavljuje da Pašić ima tajni plan o "amputaciji" Hrvatske i njenoj podeli sa Italijom i Mađarskom[3] (tvrdnju će ponoviti u govoru u Vrpolju, u oktobru). Oteže se sa verifikacijom mandata HRSS, bez koje ne mogu glasati.
  • 9. 2. - Osnovana Nahčivanska ASSR.
  • 10. 2. - Okršaj vojske i žandarmerije sa kačakom Mehmetom Konjuhijem (Mehmedom Konjuhom), poginuli i civili, među kojima četiri žene i troje dece[4] ili deset žena i osmoro dece[5]. Osim Konjuhija u Polablju, aktivan je i izvesni Mehmed Mali u Drenici[6]
  • 12. 2. - U New Yorku održan koncert pod naslovom Experiment in Modern Music na kome je jazz orkestar Paul Whitemana premijerno izveo Gershwinovu kompoziciju "Rapsodija u plavom", djelo koje se smatra začetnikom "simfonijskog jazza".
  • 14. 2. - Njujorška Computing-Tabulating-Recording Company promenila ime u International Business Machines (IBM).
  • februar-mart - Tiburcio Carías Andino, koji je prošle godine dobio relativnu većinu na izborima u Hondurasu, započinje sukob sa predsednikom Gutiérreza koji se želi održati na vlasti, doći će do američke intervencije.
  • 19. 2. - U skupštini ratifikovan Rimski ugovor sa 123 prema 24 (Radić zakasnio)[7].
  • 23. 2. - Albanski premijer Ahmet Zogu ranjen u atentatu, nešto kasnije ga zamenjuje tast Šefket Verlaci.
  • 24. 2. - Francuskinja Alexandra David-Néel stigla inkognito kao prva Evropljanka u Lhasu.
  • 26. 2. - U Minhenu počinje suđenje Adolfu Hitleru, Ludendorffu i još osmorici za Pivnički puč - Hitler koristi proces za propagiranje svoje politike.

Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 16. 3. - Svečano proglašena aneksija Rijeke Italiji.
  • 18. 3. - Prikazan film The Thief of Bagdad.
  • 24. 3. - Nakon što je 15 HRSS-ovaca položilo zakletvu, Nikola Pašić dao ostavku (odmah dobio novi mandat).
  • 25. 3. - Proglašena republika u Grčkoj - Druga Helenska Republika (na referendumu 13. aprila, 70% je "za"), traje do 1935.
  • 26. 3. - Svetozar Pribićević sa 14 kolega istupio iz demokratskog kluba, zbog Davidovićevog saveza sa HRSS i drugim "federalistima" u opozicionom bloku.
  • 27. 3. - Formirana vlada Pašić-Pribićević (ovaj drugi dobio četiri portfelja i dva podsekretara), koalicija traje do sledeće godine.
  • 29. 3. - "Radićevci" (HRSS) posle više godina dolaze u beogradski parlament (nemaju svi verifikovane mandate) - time vlada "P-P" gubi skupštinsku većinu.

April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 5. - Mihajlo Pupin dobio Pulicerovu nagradu za autobiografsko delo "Od pašnjaka do naučenjaka".
  • 1. 5. - Studentkinja Ljubica Petrović iz Požarevca izvršila samoubistvo u Zagrebu zbog šikaniranja policije.
  • 3. 5. - Inženjer Rudolf Fizir konstruisao prvi jugoslovenski avion.
  • 3. 5. - Bozenhardtov incident: u potrazi za odbeglim zatvorenikom komunistom, berlinska policija upala u sovjetsku trgovačku delegaciju - nađeni dokumenti o vezama SSSR i KPD.
  • 4. 5. - Izbori u Nemačkoj: socijaldemokrati ostaju najveća partija sa 100 mandata (- 2), konzervativna DNVP 95 (+ 24), na četvrtom mestu KPD sa 62 (+ 58), šesti Nacionalsocijalistički slobodarski pokret sa 32 mandata.
  • 4. 5. - 27. 7. - Olimpijada 1924 u Parizu - gimnastičar Leon Štukelj osvojio dve zlatne medalje.
  • 5. 5. - Objavljen proglas HRSS (usvojen 1. 5.) kojim se reafirmira republikanstvo stranke (zabranjen broj "Slobodnog doma" koji ga je objavio).
  • 6. 5. - Majski manifest: VMRO za ujedinjenje cele Makedonije, komunističku Balkansku federaciju i saradnju sa SSSR - razdor u organizaciji.
  • 8. 5. - U Parizu potpisana Klajpedska konvencija: priznat litvanski posed nad Klajpedskom oblašću (bivši Memel).
  • 10. 5. - J. Edgar Hoover postavljen na čelo Istražnog biroa (kasnije Federalni istražni biro, FBI), ostaje na čelu službe do smrti 1972.
  • 12. 5. - U Osijeku počelo suđenje čuvenom razbojniku Jovanu Stanisavljeviću Čarugi[9].
  • 19. 5. - Nakon što je demokrata Ljuba Davidović vratio mandat, kriza završena time što mandat za radnu vladu, u istom sastavu kao do 12. 4., ponovo dobija Nikola Pašić, (zakletva položena 21. 5.).
  • 20. 5. - Umro Bogd han, nominalni vladar Mongolije.
  • 21. 5. - Bogati studenti Leopold i Loeb ubili iz zabave 14-godišnjeg Bobbyja Franksa - ubrzo su uhapšeni.
  • 23 - 31. 5. - XIII kongres SKP(b): potvrđena pobeda Trijumvirata nad Levom opozicijom. Lenjinov testament predstavljen na restriktivan način, njegovo pominjanje tokom sednica zabranjeno.
  • 24. 5. - U SAD potpisan novi Zakon o imigraciji - dodatno ograničeno useljavanje iz južne i istočne Evrope i zabranjeno useljavanje iz Azije.
  • 27. 5. - Nakon što su verifikovani mandati Hrvatske republikanske seljačke stranke, zasedanje skupštine zaključeno do 20. 10. - opozicija negoduje, nazivajući to državnim udarom.
  • 29. 5. - Eskplozije u centralnom pirotehničkom zavodu rumunske vojske u Kotročeniju kod Bukurešta, veliki broj mrtvih, oštećena i kraljevska palata.
  • 30. 5. - Socijalistički političar Giacomo Matteotti otvoreno u italijanskom parlamentu optužuje fašiste za prevaru i nasilje na prošlim izborima.
  • 31. 5. - Kinesko-sovjetski ugovor o uspostavljanju diplomatskih odnosa, sovjetska vlada se odriče privilegija datih carskoj vladi.

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 10. 6. - Fašisti kidnapovali i ubili socijalističkog lidera Giacoma Matteottija (telo pronađeno tek 16. avgusta).
  • 10. 6. - Albanski pobunjenici zauzeli Tiranu.
  • 13. 6. - Tornado u blizini Budimpešte, procenjene snage F4.
  • 13. 6. - Gaston Doumergue je novi predsednik Francuske (do 1931).
  • 16. 6. - Zvanično otvaranje Kuomintangove Vojne akademije Whampoa kod Kantona, formirane uz pomoć sovjetskih finansija - govor koji je održao Sun Jat-sen postaće reči himne Republike Kine.
  • 23. 6. - U pograničnom incidentu na jugoslovensko-italijanskoj granici kod Uneca poginuo italijanski graničar (orjunaši?).
  • 23. 6. - Američki oficir Russell Maughan uspeo da između zore i mraka preleti od New Yorka do San Francisca.
  • 25. 6. - Velike tuče pravoslavaca i muslimana kod Vasinog hana i Mokrog blizu Sarajeva[10].
  • 30. 6. - J. B. M. Hertzog je novi premijer Južne Afrike (do 1939); poboljšao je status belih radnika.

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Ljubomir Davidović, premijer KSHS, jul - oktobar 1924.

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Arabija do 1924.

Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 9. - U KSHS osnovan Ruski opšte-vojni savez (ROVS), antikomunistička organizacija belih Rusa.
  • 3. 9. - Ruido de sables ("Zveckanje sabljama"): mladi čileanski oficiri protestuju zbog paralize političkog sistema, u kome konzervativni kongres odbija sve mere predsednika Artura Alessandrija
  • 9. 9. - Bitka u Hanapepeu: u okršaju na Havajima poginulo 16 štrajkača, Filipinaca zaposlenih na plantažama šećera, i četiri policajca.
  • 9. 9. - Počinju Kohatski neredi protiv Hindusa i Sika u Kohatu na severozapadu Britanske Indije - preko 155 mrtvih, mnogo izbeglica; Mahatma Gandhi počinje post 18-tog.
  • 11. 9. - Vojna Septembarska hunta dolazi na vlast u Čileu, nakon što se predsednik Alessandri povukao (hunta oborena sledećeg januara, Alessandri se vraća u martu).
  • 14. 9. - Velika skupština HRSS, pozdravljena Davidovićeva vlada.
  • 15. 9. - U severnoj Kini počinje Drugi Zhili–Fengtianski rat, u novembru pobeđuje Fengtianska klika, podržana od Japanaca.
  • 15 - 18. 9. - Tatarbunarski ustanak na jugu rumunske Besarabije, seljačka buna inspirisana od prosovjetskih komunista.
  • 19. 9. - Prvi probni koncert Radio-telegrafske stanice u beogradskoj Rakovici - početak radio difuzije u Srbiji.
  • ca. 20. 9. - Kralj zahteva da radićevci uđu vladu pod uslovom da polože zakletvu pred njim i da se s njima sklopi prethodno sklopi definitivan sporazum, a vladini krugovi bi ostavili takav sporazum nakon ulaska u vladu.
  • 24. 9. - U Beču prikazan kratki film Ballet Mécanique.
  • 28. 9. - Američki vojni piloti završili prvu vazdušnu cirkumnavigaciju, obišli su svet za 175 dana, uz 74 stanke.
  • 29. 9. - U Ženevi potpisan Politis–Kalfovljev protokol, kojim se slavofoni u Grčkoj smatraju za Bugare - KSHS protestuje i traži da ovi budu priznati kao Srbi[16].

Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 10. - Radio Beograd ima prvi početak (studio u zgradi Prve hrvatske štedionice, Knez Mihajlova 42, emitovanje iz Rakovice na 1650 m), prvi na Balkanu, deveti u Evropi - subvencije Ministarstva PTT ukinute 1926, kontinualno emitovanje od 1929.
  • 2. 10. - U Društvu naroda odobren Ženevski protokol za mirno rešenje međunarodnih sporova koji predviđa obaveznu arbitraciju i generalno razoružanje - nije ostvareno.
  • 3. 10. - Hussein bin Ali prepustio svom sinu Aliju titule šerifa Meke i kralja Hidžaza i otišao u inostranstvo.
  • 6. 10. - U Italiji počinje emitovanje prve radio stanice, 1-RO, današnji Rai Radio 1.
  • 8. 10. - Britanska vlada Ramsaya MacDonalda poražena u parlamentu zbog njenog odnosa prema Campbellovom slučaju - sledi raspuštanje parlamenta i novi izbori.
  • 12 - 15. 10. - Vazdušni brod USS Los Angeles preneo poštu iz Nemačke u SAD.
  • 8. 10. - Ministar vojni, đeneral Stevan Hadžić, dao ostavku i izazvao krizu vlade (Stjepan Radić, čiji je HRSS trebao da uđe u vladu, tražio smanjivanje vojske na polovinu, i da Hrvati služe u blizini doma[17][18]).
  • 10 - 15. 10. - Pobuna Korpusa kantonskih trgovaca, ugušena od Kuomintangovih snaga.
  • 12. 10. - Radićev govor u Vrpolju - oštro, ali se ne isključuje sporazum sa monarhijom.
  • 12. 10. - Flag of Moldavian Autonomous Soviet Socialist Republic (1925-1932).svg Osnovana Moldavska ASSR u sastavu Ukrajinske SSR (raspuštena 1940, zapadni deo pripao novoj Moldavskoj SSR).
Sovjetski Savez 1924.

Novembar/Studeni[uredi - уреди | uredi izvor]

Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

  • 1. 12. - Francuski mandat za Siriju i Liban: iz ranije Sirijske federacije napravljena Država Sirija, od Država Alep i Damask, bez Alavitske Države.
  • 1. 12. - Estonski pokušaj puča 1924.: suzbijena komunistička pobuna u Estoniji, preko 150 mrtvih na obe strane.
  • 1. 12. - Inauguriran predsjednik Meksika Plutarco Elías Calles (do 1928), populist, anti-katolik.
  • 4. 12. - Zbor beogradskih studenata u znak podrške zagrebačkim kolegama koji štrajkuju zbog penzionisanja nekoliko profesora - došlo do sukoba sa policijom[19]. Štrajkuje se i na ljubljanskom univerzitetu, Pašićeva vlada "nacionalizuje" tri univerziteta[20].
  • 4. 12. - Prikazan von Stroheimov film Greed.
  • 7. 12. - Posvećen fra Ivan Rafael Rodić, prvi beogradsko-smederevski nadbiskup.
  • 7. 12. - Novi izbori u Nemačkoj: vodeće partije zadržale pozicije, komunisti i nacisti opali.
  • 13. 12. - Ahmet Zogu ulazi u Albaniju uz jugoslovensku pomoć, iz Grčke ulazi Myfid bej Libohova.
  • 13. 12. - Vlada KSHS naredila rasturanje Nezavisne radničke partije, paravana za KPJ.
  • decembar - Staljin zauzeo stav da se socijalizam može graditi u jednoj zemlji, podržava ga Buharin a Trocki i Zinovjev kritikuju.
  • 19. 12. - "Reč", list samostalnih demokrata, objavljuje isfabrikovanu verziju dokumenta o pristupanju HRSS Krestinterni.
  • 20. 12. - Generalna amnestija za političke zatvorenike u Nemačkoj, Adolf Hitler pušten iz zatvora, kao i anarhistički književnik Erich Mühsam.
  • 22. 12. - Ino-ministar Momčilo Ninčić se vratio s puta u Rim i Pariz.
  • 23. 12. - Vlada odlučila da rasturi HRSS i pohapsi njeno vođstvo, na osnovu Zakona o zaštiti države, jer je ocenjeno da od stranke preti "boljševička opasnost" (pristupanje Seljačkoj internacionali). Obznana tek 2. januara, u iščekivanju rascepa u HRSS.
  • 24. 12. - Zogu ušao u Tiranu, pad Fan Nolija.
  • 24. 12. - Putnički avion de Havilland DH.34 pao na Croydonskom aerodromu u južnom Londonu, osam mrtvih.
  • 24. 12. - Požar u maloj školi u Babbs, Oklahoma, poginulo 36 ljudi.
  • 24. 12. - Žandarmi pucali na beogradskoj Velikoj pijaci (dan. Studentski trg) na besnog psa, ranjen jedan student[21].
  • 26. 12. - Bugarski premijer Cankov posetio Beograd.
  • 27. 12. - SAD dobija kontrolu nad carinskim prihodima Dominikanske Republike (do 1941).
  • 31. 12. - Crnokošuljaški konzuli zahtevaju od Mussolinija da slomi opoziciju, ili će mu otkazati poslušnost.

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Osnovani Udruženje srpskih četnika za Kralja i Otadžbinu i Udruženje srpskih četnika Petar Mrkonjić.
  • Utemeljen AEK Atena BC, košarkaški klub.
  • Apački ratovi, odn. Renegatski period Apačkih ratova: poslednji upad Apača u SAD, čime su definitivno završeni Indijanski ratovi.
  • Nacionalna hokejaška liga (NHL) proširena iz Kanade na SAD.
  • Ideja za đubre ("smetlište") u Beogradu: kante sa poklopcem u svakom dvorištu, koje će se periodično prazniti; uspešna proba izvršena u Mihailovoj i Milanovoj ulici[22].

Rođenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Januar/Siječanj – Februar/Veljača[uredi - уреди | uredi izvor]

Mart/Ožujak – April/Travanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Maj/Svibanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Avgust/Kolovoz[uredi - уреди | uredi izvor]

Septembar/Rujan – Oktobar/Listopad[uredi - уреди | uredi izvor]

Novembar/Studeni – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Smrti[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1924.

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak[uredi - уреди | uredi izvor]

April/Travanj – Jun/Lipanj[uredi - уреди | uredi izvor]

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan[uredi - уреди | uredi izvor]

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac[uredi - уреди | uredi izvor]

Kroz godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Nobelova nagrada za 1924. godinu[uredi - уреди | uredi izvor]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. "Politika", 18. jun 1924, str. 5
  2. Graeme Gill (18 July 2002). The Origins of the Stalinist Political System. Cambridge University Press. str. 141–. ISBN 978-0-521-52936-5. http://books.google.com/books?id=dV_Gufwx31UC&pg=PA141. 
  3. [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,736196,00.html TIME - Pro-Hungary?]
  4. Izjava vlade - Politika 19. februar 1924, str 1.
  5. Gjon Bisaku, Shtjefën Kurti & Luigj Gashi...
  6. "Politika", 14. feb. 1924, str. 1
  7. [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,717834,00.html TIME - Ratified]
  8. "Politika", 24. april 1924., str. 4. digitalna.nb.rs (pristup. 17.10.2015.)
  9. "Politika", 13. maj 1924., str. 4-7. digitalna.nb.rs (pristup. 17.10.1924.) - navedena i neka nedela
  10. "Politika", 28. jun 2924, str. 4. digitalna.nb.rs (pristupljeno 19.10.2015.)
  11. Politika, 17. jul 1924, str. 1.
  12. TIME - Old, Out
  13. TIME - Gloom
  14. The Murder of Robert Imbrie (part 2). iranpresswatch.org (pristup. 20.10.2015.)
  15. Politika" javila 16. septembra
  16. Penelope Kissoudi (18 October 2013). The Balkan Games and Balkan Politics in the Interwar Years 1929 – 1939: Politicians in Pursuit of Peace. Routledge. str. 22–. ISBN 978-1-317-96761-3. http://books.google.com/books?id=bUWOAQAAQBAJ&pg=PA22. 
  17. Out (TIME)
  18. Politika 12. oktobar 1924, str. 1
  19. "Politika", 5. decembar 1924, str. 3-4. digitalna.nb.rs (pristup. 23.10.2015.)
  20. YUGOSLAVIA: Iron Fist, Time magazin, 15. dec. 1924.
  21. "Politika", 25. decembar 1924, str. 4-5. digitalna.nb.rs (pristup. 23.10.2015.)
  22. "Politika", 3. jul 1924, str 3. digitalna.nb.rs (pristup. 23.10.2015.)