1972

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1940-e | 1950-e | 1960-e | 1970-e | 1980-e | 1990-e | 2000-e | >
<< | < | 1968. | 1969. | 1970. | 1971. | 1972. | 1973. | 1974. | 1975. | 1976. | > | >>

1972 u drugim kalendarima

Gregorijanski	1972 MCMLXXII
Ab urbe condita	2725
Islamski	1391 – 1392
Iranski	1350 – 1351
Hebrejski	5732 – 5733
Bizantski	7480 – 7481
Koptski	1688 – 1689
Hindu kalendari
- Vikram Samvat	2027 – 2028
- Shaka Samvat	1894 – 1895
- Kali Yuga	5073 – 5074
Kineski
- Kontinualno	4608 – 4609
- 60 godina	Yang Voda Miš (od kineske N. g.)
Holocenski kalendar	11972
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1972 (MCMLXXII) je po gregorijanskom kalendaru prijestupna godina koja počinje u subotu, do sada jedina godina sa dve prestupne sekunde.

Događaji

Januar/Siječanj

• 1. 1. - Kurt Waldheim postao novi generalni sekretar UN.
  • Zvanično počelo emitovanje Drugog programa TV Beograd; istog dana prva emisija sa špicom TV Novi Sad (u okviru novogodišnjeg programa TV Sarajevo).
  • Uspostavljena Federacija Arapskih Republika (Libija, Egipat i Sirija, raspuštena 1977), jedan od Gadafijevih pokušaja ujedinjenja Arapa.
• 4. 1. - Predstavljen prvi naučni džepni kalkulator HP-35 (zamena za šiber tj. logaritmar).
• 5. 1. - Od pošiljke-bombe u prostorijama "Borbe" u Zagrebu poginuo kurir Ivan Gluić.
• 13. 1. - Puč u Gani, u odsustvu zbačen premijer Kofi Abrefa Busia.
• 14. 1. - Umro danski kralj Frederik IX, nasleđuje ga kćerka Margareta II.
• 17 - 19. 1. - Pojedini udari košave u Beogradu dostižu 38 m/s tj 137 km/h.
• 19. 1. - Na Tihom oceanu proglašena libertarijanska Republika Minerva (Tonga prisvaja područje u junu i zauzima ga).
• 20. 1. - Zasedanje CK SKH, promene kadrova - Jakov Blažević napušta savezno partijsko predseništvo, u hrvatski CK dolaze, između ostalih, Stipe Šuvar i Ivica Račan.

+ Broj nezaposlenih u UK prevazišao 1.000.000, prvi put od Drugog svetskog rata.

• 21. 1. - U New Yorku održana prva konvencija fanova kultne serije Star Trek.
• 26. 1. - Zrakoplovna nesreća JAT-a pri kojoj je eksplodirao zrakoplov McDonnell Douglas DC-9 u vlasništvu JAT-a (Jugoslovenski Aerotransport) (Registracija: YU-AHT) eksplodirao na relaciji Stockholm-Kopenhagen-Zagreb-Beograd u blizini sela Srpska Kamenica. Od 28 osoba - 23 putnika i 5 članova posade - svi su poginuli osim stjuardese Vesne Vulović.
• 28. 1. - Predao akreditive Bogdan Oreščanin, prvi jugoslovenski ambasador u Severnoj Koreji.
• 30. 1. - Krvava nedelja: britanski vojnici ubili 13 demonstranata u Londonderiju.
• 31. 1. - Umro nepalski kralj Mahendra, nasleđuje ga sin Birendra.
• januar - Druga konferencija SKJ - osuda "kapital-odnosa", za prenos društvenih sredstava na organizacije udruženog rada (SKJ usvaja "akcioni program" protiv nacionalizma i "tehnokratizma" tj. liberalizma).

Februar/Veljača

• 2. 2. - Britanska ambasada u Dublinu uništena je u prosvjedima nakon Bloody Sunday.
• 3 - 13. 2. - Zimske olimpijske igre u japanskom Saporou.
• 4. 2. - Mariner 9 šalje slike sa Marsove orbite.
• 14. 2. - Luna 20 krenula ka Mesecu po uzorke tla.
• 15. 2. - Predsednik Ekvadora José María Velasco Ibarra zbačen po četvrti put.
• 21 - 28. 2. - Richard Nixon doputovao u Peking, kao prvi predsjednik SAD u posjetu Narodnoj Republici Kini.
• 28. 2. - U Japanu okončan Asama-Sansō incident - u okršaju Ujedinjene crvene armije i policije poginula dva policajca i jedan civil.

Mart/Ožujak

• 1. 3. - Savezna skupština SFRJ odbila predlog zakona kojim bi se pojačala kontrola nad štampom i izdavaštvom.

+ Rimski klub objavio studiju "Granice rasta".

• 2. 3. - Lansiran Pionir 10.
• 15. 3. - Premijera filma The Godfather u New York City-ju.

+ Na beogradskom institutu "Torlak" potvrđena pojava velikih boginja (u Beogradu prisutne od 9. marta).

• 16. 3. - Srušena prva zgrada blokovskog kompleksa Pruitt–Igoe u Saint Louisu, Missouri, koji je postao simbol neuspešnog planiranja grada.
• 19. 3. - JAT-ov avion iznajmljen EgyptAir-u udario u brdo kod Adena u Jemenu, poginulo svih 22 u avionu.
• 22. 3. - Kongres SAD predao državama na ratifikaciju Amandman o jednakim pravima žena, ali nije ga podržao dovoljan broj država.
• 25. 3. - Pesma Evrovizije: prva Vicky Leandros (Après toi), Tereza Kesovija 9.
• 28. 3. - Britanska vlada uvela direktnu upravu u Severnoj Irskoj.
• 30. 3. - 22. 10. - Vijetnamski rat: severnovijetnamske snage izvode "Uskršnju ofanzivu" (ili Nguyen Hue ofanziva).
• mart - maj - Epidemija velikih boginja od Kosova do Beograda - zaraženo 175, umrlo 35 ljudi.

April/Travanj

• 10. 4. - Otvorena za potpisivanje Konvencija o biološkom oružju.

+ Zemljotres u iranskoj provinciji Fars, 5000 mrtvih.

+ 44. dodela Oskara, najbolji film je "Francuska veza".

• 16. 4. - Lansiran Apollo 16, peta misija na Mesecu.
• 27. 4. - Genocid u Burundiju: pobuna nekih hutuskih pripadnika žandarmerije Burundija dovodi do ubistva oko 1000 Tutsija, na šta ovi odgovaraju masakrom 80 - 210.000 Hutua.

Maj/Svibanj

• 7. 5. - Izbori u Italiji - demohrišćani 38,7% glasova, komunisti 27,1% (slično kao i na prošlim).
• 8. 5. - 28. sednica CK SK Hrvatske - iz članstva SK isključeni Savka Dabčević-Kučar, Miko Tripalo, Pero Pirker i Marko Koprtla.
• 9. 5. - 23. 10. - Vijetnamski rat: Operacija Linebacker - vazdušne operacije protiv Severnog Vijetnama, odgovor na Uskršnju ofanzivu.
• 15. 5. - Guverner Alabame George Wallace upucan na mitingu, ostaje paralizovan.

+ Okinawa vraćena Japanu nakon 27 godina američke okupacije.

• 16. 5. - Posle 8 godina izgradnje, u prisustvu jugoslovenskog odn. rumunskog predsednika Tita i Čaušeskua, u rad svečano pušten HEPS Đerdap (hidroenergetski i plovidbeni sistem).
• 19. 5. - Eksplodirale tri od šest bombi u zgradi izdavačke firme Axel Springer AG - 17 povređenih, odgovornost preuzima Frakcija Crvene Armije.
• 22. 5. - Cejlon postaje Republika Sri Lanka.
• 24. 5. - Bomba Crvene armije u Heidelbergu ubila trojicu američkih vojnika.
• 26. 5. - Brežnjev i Nikson u Moskvi potpisali ugovore SALT I (o ograničenju strateškog oružja) i ABMT (o antibalističkim raketama).
• 28. 5. - Prva provala u sedište Demokratske stranke SAD u kompleksu Watergate.
• 30. 5. - Tri člana Japanske Crvene armije ubila 24 osobe na aerodromu Lod u Izraelu.

Jun/Juni/Lipanj

• 1. 6. - Irak nacionalizovao Iračku naftnu kompaniju.
• 2. i 15. 6. - U Zapadnoj Nemačkoj uhapšeni Andreas Baader, Ulrike Meinhof i još neki članovi Crvene armije.
• 4. 6. - Vjesnik izabrao dnevnik Karla Štajnera "Sedam hiljada dana u Sibiru" za knjigu godine
• 5 - 10. 6. - Titova poseta SSSR-u.
• 5. 6. - U Stokholmu prva konferencija UN posvećena okolišu. Na predlog jugoslovenske delegacije, 5. jun proglašen Svetskim danom čovekove okoline (Tanjug).
• 17. 6. - Skandal Watergate: petorica operativaca Bele kuće uhapšena tokom (druge) provale u Demokratski nacionalni komitet.

+ Čile: Salvador Allende formira novu vladu.

+ U Zagrebu otvoren Dom sportova.

• 18. 6. - U Belgiji okončan završni turnir UEFA Euro 1972 - Zapadna Nemačka - SSSR 3:0.
• 19 - 23. 6. - Tito u poseti Poljskoj.
• 20. 6. - 19 pripadnika ekstremne hrvatske emigrantske organizacije Hrvatsko revolucionarno bratstvo, kasnije poznatih kao Bugojanska grupa, prelazi jugoslavensko-austrijsku granicu s ciljem dizanja ustanka koji bi srušio SFRJ i obnovio NDH.
• 24. 6. - Na ostrvu Krk otvoren "Penthouse Adriatic", Pet of the Month je Nevenka Dundek.
• 27. 6. - U Kaliforniji osnovan Atari.
• 28. 6. - Predsednik Nixon objavljuje da regruti više neće biti slani u Vijetnam.
• 29. 6. - U slučaju Furman v. Georgia Vrhovni sud SAD presudio da je smrtna kazna neustavna - moratorijum na istu u SAD će trajati do 1976.

Jul/Juli/Srpanj

• 2. 7. - Indija i Pakistan potpisuju Sporazum iz Simle, kojim obećavaju da će nesporazume rešavati mirno.
• 3. 7. - Na pruzi Beograd - Bar, predata u saobraćaj deonica Valjevo - Užice (cela pruga 1976).
• 8. 7. - SAD prodaju žita SSSR-u u vrednosti 750 miliona dolara.
• 14. 7. - Senator George McGovern imenovan za demokratskog kandidata na izborima za predsednika SAD - zalaže se za neodložno i potpuno povlačenje iz Vijetnama.
• 18. 7. - Anwar Sadat proterao 20.000 sovjetskih savetnika iz Egipta (SSSR ga nije želeo podržati u planiranju rata protiv Izraela).
• 21. 7. - "Krvavi petak" u Belfastu - Privremena IRA detonirala 22 bombe, poginulo devet osoba.
• 28. 7. - Jugoslavenska vojska i snage sigurnosti likvidiraju posljednjeg pripadnika Bugojanske grupe.
• 31. 7. - Severna Irska: britanska armija rano izjutra ulazi u "zabranjena područja" a nešto kasnije eksplodiraju tri auto-bombe u Claudy-ju, sa devet poginulih (kasnije se saznalo da je lokalni katolički sveštenik radio za IRA-u).

Avgust/August/Kolovoz

• kolovoz - Preko 100.000 ljudi na sprovodu "proljećara" Pera Pirkera.
• 4. 8. - Idi Amin objavljuje da će proterati 50.000 Azijata sa britanskim pasošem.

+ Ogromna sunčeva baklja preopteretila kablovske veze u SAD.

• 10. 8. - Iz Vijetnama povučene poslednje borbene američke trupe (pominje se i 23. 8.).

+ Meteor (Earth-grazing fireball) preleteo 57 kilometara iznad Severne Amerike.

• 16. 8. - Pokušaj puča u Maroku: neki pripadnici vazduhoplovstva pucali na avion kralja Hasana II.
• 26. 8. - 11. 9. - XX. olimpijske igre u Minhenu, upamćene po napadu pripadnika terorističke palestinske organizacije „Crni septembar“ na Olimpijsko selo i ubistvu 11 izraelskih sportista. Učinak Jugoslavije: 2 zlatne medalje (Mate Parlov i rukometaši), 1 srebrna i 2 bronzane.
• avgust - Prva igraća konzola ulazi u prodaju u Severnoj Americi - Magnavox Odyssey.

Septembar/Rujan

• 1. 9. - Bobby Fischer pobedio Borisa Spaskog i postao prvi Amerikanac svetski šahovski šampion.

+ Počeo drugi "bakalarski rat" između V. Britanije i Islanda.

• 5 - 6. 9. - Minhenski masakr: upad palestinskih terorista iz organizacije Crni rujan u olimpijsko selo i talačka kriza - ubijeno 11 izraelskih atleta, petorica gerilaca i jedan policajac.
• 14. 9. - Zapadna Nemačka i Poljska uspostavili diplomatske odnose.
• 18. 9. - Sednica Izvršnog biroa Predsedništva SKJ - Pismo poziva na beskompromisnu borbu protiv "štetnih pojava".
• 20. 9. - Jugoslovenska delegacija u Moskvi pregovara o uslovima sovjetskog kredita od 1,3 milijarde dolara.
• 21. 9. - Predsednik Ferdinand Marcos zaveo ratno stanje na Filipinima (traje do 1981).
• 25. 9. - Norveška na referendumu odbila ulazak u Evropsku zajednicu.
• 29. 9. - Japan uspostavio diplomatske odnose sa NR Kinom, nakon što ih je prekinuo sa Republikom Kinom (Tajvanom).

Oktobar/Listopad

• 1. 10. - Objavljen bestseler Alexa Comforta The Joy of Sex.
• 2. 10. - Danska odlučila ući u Evropsku zajednicu (bez Farskih Otoka).
• 6. 10. - Pokrenuta akcija "Knjiga solidarnosti" Prvog programa Radio Beograda.
• 8. 10. - Henry Kissinger i Le Duc Tho se sastali u Parizu, pregovaraju o okončanju Vijetnamskog rata.

+ Titov intervju u "Vjesniku": "nama treba avangardna partija", "mi moramo očistiti našu partiju" od karijerista, "sa demokratijom smo išli u preveliku širinu", "Nikakav liberalizam i nikakva bolećivost tu nemaju mjesta" - "moramo biti nemilosrdni" u borbi za interese radničke klase.

• 13. 10. - Pad urugvajskog aviona u Andima, preživeli spašeni 20. 12., u međuvremenu morali pribeći kanibalizmu.
• 17. 10. - Poseta kraljice Elizabete Jugoslaviji.
• 18. 10. - U medijima objavljeno "Pismo" Tita i SKJ - poziv na borbeniju partiju, "demokratski centralizam" i veći nadzor SKJ nad društvom.
• oktobar - Sastanak Tita i srpskih rukovodilaca.
• 26. 10. - Podneli ostavke visoki funkcioneri CK SK Srbije: Marko Nikezić (predsednik), Latinka Perović (sekretar CK) Bora Pavlović (sekretar GK SK Beograda). Sledi čistka "liberala" u Srbiji i drugim republikama.

+ Državni sekretar SAD Kissinger sugeriše u vezi Vijetnamskog rata da je "mir na dohvatu".

• oktobar - Stane Kavčič odstupa s položaja predsednika Republičkog izvršnog veća Slovenije.

Novembar/Studeni

• 2. 11. - U Beogradu potpisan sporazum o sovjetskom kreditu Jugoslaviji - dve rate od 540 i 450 miliona dolara u periodu 1973-76. i 1976-80.
• 3. 11. - Koča Popović se povlači iz političkog života.
• 7. 11. - Ubedljiva pobeda Ričarda Niksona na predsedničkim izborima - 41,2 prema 29,2 miliona glasova, McGovern pobedio samo u Masačusetsu i Vašingtonu DC.
• 27. 11. - Sednica CK SK BiH: Osman Karabegović isključen iz partije, Avdo Humo, Čedo Kapor i Hajro Kapetanović "upozoreni".
• 29. 11. - Atari predstavio arkadnu verziju Ponga, čime je pokrenuo prvu generaciju video igara.
• novembar - Beogradski "anarho-liberalni" profesori pod napadom vlasti.

Decembar/Prosinac

"Plavi kliker", 7. dec/pros. 1972.

• 2. 12. - Gough Whitlam postaje prvi laburistički premijer Australije posle 23 godine - prva odluka mu je da povuče ljudstvo iz Vijetnama.
• 7. 12. - Lansiran Apollo 17, poslednja misija sa posadom na Mesec.
• 16. 12. - Prekinuti mirovni pregovori između Severnog Vijetnama i SAD.
• 18 - 29. 12. - Operation Linebacker II, nazvana i "Božićno bombardovanje" Severnog Vijetnama, najjači udari USAF od Drugog svetskog rata.
• 14. 12. - Ljudi poslednji put hodaju Mesecom (tokom 2012. nema planiranih misija do 2020.).
• 21. 12. - Dve Njemačke, Demokratska i Savezna Republika, odlučile uspostaviti diplomatske odnose.
• 23. 12. - Razoran zemljotres pogodio Managvu, glavni grad Nikaragve - 5.000 mrtvih.
• 24. 12. - Švedski premijer Olof Palme uporedio "božićno bombardovanje" sa nacističkim zločinima - SAD prekidaju diplomatske odnose (bombardovanje izaziva dosta kritika i u SAD).
• decembar - Ostavke podneli Mirko Čanadanović (predsednik SK Vojvodine) i Miloš Radojčin (sekretar SKV).

Tokom godine

• Zabranjena Matica hrvatska.
• Huang Ho presušio prvi put u istoriji, usled pojačanog navodnjavanja njiva.

1972. u temama

• Televizija. TV Serije: "Pozorište u kući 1" (1972-73), "Građani sela Luga", "Izdanci iz opaljenog grma", "Majstori", "Selo bez seljaka", "Ću, ćeš, će", "Obraz uz obraz" (1972-74), "Ženski razgovori", "Lutka opereta", "Kako", "Glumac je, glumac" (TV Beograd); "Klupa u Jurjevskoj",

Rođenja

• 8.1. - Boško Grubić, hrvatski redatelj, producent, pjevač i skladatelj

• 17.2. - Billie Joe Armstrong, američki muzičar (Green Day)

• 2.3. - Rene Bitorajac, hrvatski glumac
• 2.3. - Tvrtko Jakovina, suvremeni hrvatski povjesničar
• 3.3. - Yasmine, belgijska pevačica
• 11.3. - Tarik Filipović, filmski i kazališni glumac, tv voditelj
• 15.3. - Nina Violić, hrvatska glumica
• 25.3. - Zrinka Blažević, hrvatska povjesničarka
• 31.3. - Alejandro Amenábar, španski reditelj
• 31.3. - Dejan Koturović, bivši srpski košarkaš

• 4.4. - Maja Nekić, hrvatska glumica
• 9.4. - Željko Rebrača, srpski košarkaš
• 10.4. - Mario Stanić, hrvatski nogometaš
• 20.4. - Carmen Electra, američka glumica i pjevačica
• 20.4. - Željko Joksimović, srpski pevač
• 21.4. - Severina Vučković, hrvatska pjevačica zabavne muzike

• 23.5. - Rubens Barrichello, brazilski automobilist
• 24.5. - Greg Berlanti, američki producent i scenarista
• 31.5. - Nikola Lončar, srpski košarkaš

• 2.6. - Wentworth Miller, englesko-američki filmski i televizijski glumac
• 10.6. - Saša Dragin - srpski političar
• 23.6. - Zinedine Zidane, francuski nogometaš

• 17.7. - Andy Whitfield, velški glumac (* u. 2011)

• 7.8. - Goran Vlaović, bivši hrvatski nogometaš
• 7.8. - Brad Patton, australijsko-švedski porno glumac
• 17.8. - Ken Ryker, američki porno glumac
• 22.8. - Nikša Radovanović, hrvatski operni pjevač
• 30.8. - Cameron Diaz, glumica

• 2.9. - Sergej Trifunović, glumac
• 9.9. - Goran Višnjić, hrvatski glumac
• 18.9. - Ana Sofrenović, glumica
• 22.9. - Matthew Rush, američki porno glumac
• 30.9. - Aleksandra Kovač, kompozitor, pevačica, aranžer, producent

• 24.10. - Katarina Žutić, srpska glumica
• 31.10. - Chris Tucker, glumac i komičar

• 6.11. - Rebecca Romijn, američka glumica
• 11.11. - Darijan Mihajlović, pozorišni reditelj

Smrti

• 2. veljače - Natalie Clifford Barney, američko-francuska spisateljica (* 1876.)
• 25. februar - Abdurezak Hifzi Bjelavac, bosanski književnik
• 24. mart - Milko Kos, slovenački istoričar (* 1892)
• 28. ožujka - Vera Nikolić Podrinska, hrvatska slikarica (* 1886.)
• 1. april - Vlado Popović, španski borac, narodni heroj, političar, diplomata (* 1914)
• 2. svibnja - J. Edgar Hoover, direktor američkog FBI (* 1895.)
• 25. svibnja - Asta Nielsen, danska filmska i kazališna glumica (* 1882.)
• 28. svibnja - Edvard VIII., engleski kralj, vojvoda od Windsora
• 30. srpnja - Zdenka Pexidr-Srića, hrvatska akademska slikarica (* 1886.)
• 12. avgust - Delfa Ivanić, humanista, osnivač "Kola srpskih sestara" (* 1881?)
• 17. oktobar - princ Đorđe Karađorđević, prvorođeni sin Petra I (* 1887)
• 31. oktobar - Beta Vukanović, srpska slikarka (* 1872)
• 6. decembar - Aleksandar Gavrić, srpski glumac (* 1932)
• 9. decembar - Milan Predić, književnik i pozorišni kritičar (* 1881)
• 26. prosinca - Harry S. Truman, 33. predsjednik SAD-a (* 1884.)

Nobelova nagrada za 1972. godinu

• Fizika: Leon Neil Cooper, John Bardeen i John Robert Schrieffer
• Kemija: Christian B. Anfinsen, Stanford Moore i William Howard Stein
• Fiziologija i medicina: Gerald Edelman i Rodney Robert Porter
• Književnost: Heinrich Böll
• Mir: nije dodijeljena
• Ekonomija: John Richard Hicks i Kenneth Arrow

Spoljne veze

• Crisis Between "Hard-Liners" and "Soft-Liners" in Yugoslav Party?, Slobodan Stanković, OSA - RFE (nagoveštaj čistke u SK Srbije).
• Survey of Yugoslavia's Manpower Export to Western Countries, Slobodan Stanković, OSA - RFE
• National Structure of the Yugoslav Army Leadership, Zdenko Antić, OSA - RFE
• Top Serbian Leadership Reshuffled, Z.Antić, OSA-RFE
• Yugoslavia Introduces Foreign Currency Market, Zdenko Antić, OSA-RFE
• Tito's Interview With "Hova Makedonija" and Yugoslavia-Bulgarian Relations, Slobodan Stanković, OSA-RFE
• Serbian Marxist Attacks "Stalinist Destalinization", OSA-RFE
• New Elements Of Nationalist Manifestations In Kosovo, OSA-RFE
• Croatia's Economic Relations with China, S.Stanković, OSA-RFE
• A Review Of Current Developments In Kosovo, OSA-RFE
• The Meaning of the Anti-Yugoslav Attack, lz, OSA-RFE
• Anti-Stalinist Work Chosen Book of the Year in Yugoslavia, S.Stanković, OSA-RFE
• Skoplje Leader Against Macedonian Separatism, S.Stanković, OSA-RFE

U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:

1972