1901
Izvor: Wikipedia
| Milenijum: | 2. milenijum |
|---|---|
| Vijekovi: | 19. vijek – 20. vijek – 21. vijek |
| Decenija: | 1870-e 1880-e 1890-e – 1900-e – 1910-e 1920-e 1930-e |
| Godine: | 1898 1899 1900 – 1901 – 1902 1903 1904 |
| Gregorijanski | 1901 MCMI |
| Ab urbe condita | 2654 |
| Islamski | 1318 – 1319 |
| Iranski | 1279 – 1280 |
| Hebrejski | 5661 – 5662 |
| Bizantski | 7409 – 7410 |
| Koptski | 1617 – 1618 |
| Hindu kalendari | |
| - Vikram Samvat | 1956 – 1957 |
| - Shaka Samvat | 1823 – 1824 |
| - Kali Yuga | 5002 – 5003 |
| Kineski | |
| - Kontinualno | 4537 – 4538 |
| - 60 godina | Yin Metal Vo(l) (od kineske N. g.) |
| Holocenski kalendar | 11901 |
| Podrobnije: Kalendarska era | |
Godina 1901 (MCMI) bila je redovna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u ponedjeljak po 13 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).
Prva godina 20. veka/stoljeća.
Događaji [uredi - уреди]
Januar/Siječanj [uredi - уреди]
- 1. 1. -
Britanske kolonije Zapadna Australija, Južna Australija, Queensland, Victoria, Tasmanija i Novi Južni Wales formirale su Saveznu Državu Australiju, šestu najveću zemlju na svetu. - 1. 1. - Nigerija postaje britanski protektorat.
- 1. 1. - Nastanak pentekostalizma u Kanazasu.
- 9. 1. - Objavljena epidemija kuge u Carigradu.
- 10. 1. - U Teksasu (naftno polje Spindletop) pronađene tada najveće svjetske zalihe nafte - počinje Teksaški naftni bum.
- 12. 1. (30. 12. 1900. po j.k.) - Prestonom besedom kralja Aleksandra u Nišu počela rad Narodna skupština (zasedala mesec dana).
- 13. 1.? - Počeo s radom Pasterov zavod u Nišu.
- 14. 1. - Prvi broj "Pozorišnog lista" u Srbiji, prvi urednik Branislav Nušić.
- 22. 1. - Umrla kraljica Viktorija nakon 63 godine vladavine, nasleđuje je sin Edward VII (do 1910, u dobu označenom kao "edvardijansko"); sahrana 2. 2.
- 31. 1. - Praizvedba Čehovljeve "Tri sestre".
Februar/Veljača [uredi - уреди]
- 1. 2. - Štampan prvi broj "Srpskog književnog glasnika".
- 6. 2. - Prvi javni telefoni na železničkim stanicama u Parizu.
- 11. 2. - U Beču umro bivši srpski kralj Milan Obrenović (biće sahranjen u manastiru Krušedol).
- 11. 2. - Antijezuitski neredi u Španiji.
- 18. 2. - Rekonstrukcija srpske vlade, ulazi radikal Mihailo Vujić za ministra inostranih dela.
- 21. 2. - Na prilazu San Francisku potonuo brod SS City of Rio de Janeiro, oko 130 poginulih.
- 22. 2. - Ruska pravoslavna crkva ekskomunicirala Lava Tolstoja.
- 23. 2. - Britanija i Nemačka dogovorile granicu između Nemačke istočne Afrike (dan. Tanzanija) i Njasalenda (dan. Malavi).
- 25. 2. - J. P. Morgan se približio monopolu u američkoj industriji čelika - U.S. Steel, prva korporacija vrednija od milijardu dolara.
- 26. 2. - U Pekingu pogubljena dvojica lidera Bokserskog ustanka.
- 27. 2. - Sultan šalje 50.000 vojnika na bugarsku granicu zbog nemira u Makedoniji. (en Wiki)
Mart/Ožujak [uredi - уреди]
- 2. 3. - Plattov amandman uslovljava povlačenje američke vojske sa Kube i definira odnose dve zemlje.
- 4. 3. - William McKinley započinje drugi mandat predsjednika SAD, Theodore Roosevelt je potpredsjednik.
- 6. 3. - U Bremenu pokušaj atentata na Vilima II.
- 17. 3. - Izložba 71 van Goghove slike u Parizu izaziva senzaciju.
- 17. 3. - Studentski neredi u Sankt Peterburgu zbog ekskomunikacije Tolstoja i godišnjice smrti izvesne anarhistkinje[1].
April/Travanj [uredi - уреди]
- 2. 4. - U Srbiji nova, fuziona vlada radikala i naprednjaka, na čelu Mihailo Vujić.
- + Zemljotres u srednjem Banatu (epicentar ~ Srpski Itebej, Magn. 5,0, Intenz. VII).
- 4. 4. - Porinut RMS Celtic, do 1903. najveći putnički brod na svetu.
- 19. 4. (6. 4. po j.k.) - Srbija dobija Aprilski ustav, "darovan" od kralja. Uveden dvodomni parlament (Skupština i Senat), omogućeno nasleđivanje prestola ženskom potomstvu. Sporazum sa naprednjacima dovodi do stvaranja rascepa među radikalima i stvaranja Samostalne radikalne stranke.
- 24. 4. - 26 mrtvih u kemijskoj eksploziji u Griesheimu u Njemačkoj.
- 25. 4. - New York (savezna država) prvi uvodi obvezne registracijske ploče za sve automobile.
- 29. 4. - Antisemitski neredi u Budimpešti.
- april - Lekar poslat od ruskog cara našao da Draga Mašin nije trudna.
Maj/Svibanj [uredi - уреди]
- 3. 5. - U Subotici osnovan Sportski atletski klub "Bačka", prvi fudbalski klub na prostoru današnje Srbije.
- 5. 5. - Javljeno da je završen Kastinski rat u Jukatanu koji traje od 1847, ali čarke se nastavljaju do 1933.
- 23. 5. - Prva izložba srpskih foto-amatera.
- 24. 5. - 78 mrtvih u nesreći u rudniku Caerphilly u Južnom Walesu.
- maj - U Srbiji osnovana Izvozna banka.
- 25. 5. - Žene u Norveškoj dobile pravo glasa na lokalnom nivou (de Wiki).
- 28. 5. - William Knox D'Arcy dobio koncesiju za istraživanje nafte u Persiji (naći će je 1908).
- 30. 5. - Srbi iz BiH koji zahtevaju autonomiju predali "treći carski memorandum" Franji Josipu I..
Jun/Juni/Lipanj [uredi - уреди]
- 17. 6. - Lloyd George osuđuje koncentracijske logore u Južnoj Africi.
- 17. 6. - U Berlinu počinje nemačka Ortografska konferencija: jedinstvena ortografija za zemlje nemačkog jezika.
- 24. 6. - Prva Picassova izložba u Parizu
- 26. 6. - Brodolom Luisitanie kod Newfoundlanda u Kanadi (?)
- 30. 6. - Predstavljen okapi, životinja srodna žirafi koja je ranije bila poznata samo Pigmejima.
Jul/Juli/Srpanj [uredi - уреди]
- 2. 7. - 400 ljudi poginulo u toplotnom udaru u New Yorku. (?)
- 14. 7. - U Beogradu otvoreno prvo radničko pozorište u kafani "Radnička kasina", na uglu Dečanske i Skopljanske (Nušićeve) ulice.
- jul - Albanci i Turci Ise Boljetinca brutalno traže oružje u srpskim selima Ibarskog Kolašina[2]; sukob srpske naoružane grupe i turske vojske na Rogozni.
- 31. 7. - Nemački meteorolozi Arthur Berson i Reinhard Süring se popeli balonom do 10.800 metara visine.
Avgust/August/Kolovoz [uredi - уреди]
- 1. 8. - Ilirski Zavod svetog Jeronima u Rimu papinom odlukom postaje hrvatski - protest iz Crne Gore.
- + Parlament UK izglasao dodatnih 12,5 milijuna funti za naoružanje,
- 4. 8. - Izbori u Srbiji, težak poraz naprednjaka. Skupština: 84 sporazumna radikala, 26 sporazumnih naprednjaka, 14 samostalnih radikala i 6 liberala (struja Avakumović-Ribarac); Senat: od 18 izbornih mesta, spor. radikali uzeli 17 i sam. radikali 1 (uz imenovane od strane kralja, radikali imaju većinu u oba doma).
- 6. 8. - Ekspedicija Discovery: Robert Falcon Scott istražuje Rossovo more.
- 6. 8. - Zemlja u rezervatu plemena Kiowa u Oklahomi razdeljena belcima.
- 9. 8. - Kolumbijske trupe nadiru u Venezuelu.
- avgust - U magazinu "The Strand" počinje serija The Hound of the Baskervilles - povratak Sherlocka Holmesa.
- 18. 8. - Odbijen zakon o ograničavanju radnog vremena u UK.
- 30. 8. - Hubert Cecil Booth patentirao u UK usisivač na električni pogon.
Septembar/Rujan [uredi - уреди]
- 2. 9. - Američki potpredsednik Theodore Roosevelt na sajmu u Minesoti prvi put izrekao frazu "Govori tiho i nosi veliki štap".
- 3. 9. - Američka misionarka Ellen Stone i njena pratilja Katarina Stefanova Cilka kidnapovane od VMRO u Makedoniji[3][4].
- 4. 9. - Sudska odluka u UK, sindikati krivi za gubitke u štrajkovima
- 6. 9. - Anarhist Leon Czolgosz u gradu Buffalo vrši atentat na američkog predsjednika Williama McKinleya koji umire osam dana kasnije.
- 7. 9. - Bokserski ustanak zvanično završava potpisivanjem tzv. Bokserskog protokola.
- 8. 9. - Otkriveni crteži u pećini Les Combarelles u francuskoj Dordogni.
- 14. 9. - Potpredsjednik Theodore Roosevelt postaje predsjednik SAD-a.
- 25. 9. - UK anektiralo kraljevinu Ashanti u Africi.
- 28. 9. - Filipinsko-američki rat, masakr u Balangigi: poginulo, nestalo i smrtno ranjeno 48 američkih vojnika.
Oktobar/Listopad [uredi - уреди]
- 1. 10. - Umro emir Afganistana Abdur Rahman Khan, nasleđuje ga sin Habibullah Khan (do 1919).
- 2. 10. - Porinuta HMS Holland 1, prva podmornica britanske Kraljevske mornarice.
- 14. 10. - Počinje redovan saziv skupštine u Srbiji (do maja naredne godine).
- 16. 10. - Crnoputi učitelj Booker T. Washington objeduje s predsjenikom Rooseveltom.
- 24. 10. - Annie Edson Taylor se spustila u buretu niz Nijagarine vodopade.
- 28. 10. - Rasni nemiri zbog objeda u Bijeloj kući, 34 mrtvih.
- 29. 10. - Smaknut Czolgosz, atentator na predsjednika McKinleya.
- 29. 10. - U New Hampshiru uhapšena medicinska sestra Jane Toppan, priznaće 31 ubistvo.
Novembar/Studeni [uredi - уреди]
- 9. 11. - U Britanskoj Indiji formirana Sjeverozapadna Granična Pokrajina.
- 18. 11. - Hay–Pauncefoteov ugovor: Velika Britanija daje SAD pravo da izgradi i kontroliše kanal između Atlantskog i Tihog okeana.
- 19. 11. - U nemačkom Kamerunu ugušen ustanak Fulbi.
- 25. 11. - Dr. Alois Alzheimer prvi put pregledao Augustu Deter, što će dovesti do dijagnoze Alchajmerove bolesti.
- 30. 11. - Frank Hornby izmislio Meccano komplet za igru.
- novembar - decembar - Anglo-Aro rat u istočnoj Nigeriji.
Decembar/Prosinac [uredi - уреди]
- 2. 12. - Tvrtka Gillette iz SAD-a predstavila prve nožiće za brijanje - "žilete".
- 3. 12. - Govor predsednika Ruzvelta pred Predstavničkim domom SAD, traži da u razumnim granicama suzbiju moć trustova.
- 10. 12. - Dodijeljene prve Nobelove nagrade.
- 12. 12. - Guglielmo Marconi primio prvi transatlantski radio-signal.
- 18. 12. - Narodna skupština Srbije donela Zakon o štampi.
Tokom/tijekom godine [uredi - уреди]
- Karl Landsteiner otkrio ABO sistem krvnih grupa.
- Prva nikšićka štedionica je prva banka u Crnoj Gori.
- Arhimandrit Nićifor Perić je novi raško-prizrenski mitropolit (do 1911).
- Eugène-Anatole Demarçay otkrio europijum.
- Cunardovi brodovi Lucania i Campania razmenili prvi radio-bilten o ledenim santama.
- Oscar Troplowitz izmislio Leukoplast, prvu lepljivu traku.
- Novi Zeland anektirao Kukova Ostrva.
- Johann Korbuly izmislio igračku matador.
- Počinje Picassov plavi period (do '04).
- Izdati Mannovi "Buddenbrookovi".
Rođenja [uredi - уреди]
- 3. 1. - Ngo Dinh Diem, prvi predsednik Južnog Vijetnama († 1963)
- 12. 1. - Natko Katičić, hrvatski pravnik († 1983)
- 14. 1. - Alfred Tarski, matematičar i filozof († 1983)
- 16. 1. - Fulgencio Batista, kubanski diktator († 1973)
- 1. 2. - Clark Gable, američki filmski glumac (u. 1960.)
- 2. 2. - Jascha Heifetz, violinista († 1987)
- 7. 2. - Vittorio De Sica, talijanski filmski redatelj i glumac (u. 1974.)
- 20. 2. - Muhammad Naguib, prvi predsednik Egipta († 1984)
- 25. 2. - Zeppo Marx, jedan od braće († 1979)
- 28. 2. - Linus Pauling, hemičar nobelovac († 1994)
- 24. 3. - Ub Iwerks, crtač († 1971)
- 27. 3. - Dušan Đurović, crnogorski književnik († 1993)
- 29. 3. - Andrija Maurović, hrvatski crtač stripova (u. 1981.)
- 7. 5. - Gary Cooper, američki glumac (u. 1961.)
- 11. 5. - Viktor Starčić, glumac († 1980)
- 6. 6. - Sukarno, prvi predsednik Indonezije († 1970)
- 18. 6. - Anastasija N. Romanova, najmlađa kćerka cara Nikolaja II († 1918)
- 7. 7. - Vittorio De Sica, talijanski filmski režiser i glumac († 1974)
- 9. 7. - Barbara Cartland, književnica († 2000)
- 15. 7. – Nicola Abbagnano, talijanski filozof (u. 1990.)
- 16. 7. - Stjepan Mihalić, hrvatski književnik (u.1984.)
- 4. 8. - Louis Armstrong, džez muzičar i pevač († 1971)
- 8. 8. - Ernest Lawrence, fizičar nobelovac († 1958)
- 20. 8. - Salvatore Quasimodo, književnik nobelovac († 1968)
- 2. 9. - Zoltan Čuka, mađarsko-jugoslovenski književnik i prevodilac († 1984)
- 27. 9. - Lavoslav Horvat, hrvatski arhitekt (u. 1989.)
- 27. 9. - Ivan Milutinović, narodni heroj († 1944)
- 28. 9. - Ed Sullivan, američki TV-voditelj (u. 1974.)
- 29. 9. - Enrico Fermi, fizičar nobelovac († 1954)
- 8. 10. - Antun Bonifačić, književnik, emigrantski novinar († 1986)
- 15. 10. - Juraj Neidhardt, arhitekt († 1979)
- 3. 11. - Leopold III, kralj Belgijanaca († 1983)
- 10. 11. - Milan Bartoš, ekspert za međunarodno pravo, akademik († 1974)
- 18. 11. - George Gallup, američki sociolog-statističar († 1984)
- 22. 11. - Joaquín Rodrigo, španski kompozitor
- 26. 11. - Krsto Hegedušić, hrvatski slikar (u. 1975.)
- 5. 12. - Walt Disney, američki crtač animiranog filma i producent (u. 1966.)
- 5. 12. - Verner Hajzenberg, fizičar nobelovac († 1976)
- 16. 12. - Margaret Mead, , američki kulturalni antropolog († 1978)
- 19. 12. - Rudolf Hell, njemački izumitelj (faks i skaner u boji)
- 25. 12. - Predrag Milojević, novinar "Politike" († 1999)
- 25. 12. - Mata Milošević, srpski glumac († 1997)
- 27. 12. - Marlene Dietrich, njemačko-američka glumica i pjevačica (u.1992.)
- ? - Slavin Cindrić, nogometaš († 1942)
Smrti [uredi - уреди]
- 1. 1. - Ignatius L. Donnelly, političar i pisac (* 1831)
- 21. 1. - Elisha Gray, pronalazač († 1835)
- 22. 1. - Kraljica Victoria, kraljica Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Irske od 20. juni 1837., i carica Indije od 1. januara 1837. (* 1819)
- 27. 1. - Giuseppe Verdi, talijanski kompozitor (* 1813)
- 2. 2. - Marko Miljanov, književnik i vojvoda (* 1833)
- 4. 2. - Svetozar Miletić, srpski i vojvođanski političar (* 1826)
- 11. 2. - Milan Obrenović, bivši kralj Srbije (* 1854)
- 12. 3. - Jovan Ilić, srpski književnik i političar (* 1823 ili '24)
- 13. 3. - Benjamin Harrison, bivši američki predsjednik (* 1833)
- 7. 4. - Ladislav Pejačević, bivši hrvatski ban (* 1824)
- 9. 8. - Aćim Čumić, srpski političar († 1836)
- 11. 8. - Francesco Crispi, italijanski političar (* 1818)
- 9. 9. - Henri de Toulouse-Lautrec, slikar (* 1864)
- 14. 9. - William McKinley, američki političar i predsjednik (* 1843)
- 1. 10. - Abdur Rahman Khan, emir Afganistana (* 1844)
Nobelove nagrade [uredi - уреди]
- za fiziku: Wilhelm Conrad Röntgen
- za hemiju: Jacobus Henricus van 't Hoff
- za književnost: Sully Prudhomme
- za fiziologiju ili medicinu: Emil Adolf von Behring "za otkriće cjepiva za difteriju"
- za mir: Henri Dunant i Frédéric Passy
Unixovo vreme [uredi - уреди]
Trenutak 13. decembar 1901. godine u 20:45:52 je najraniji koji se može predstaviti celobrojnim 32-bitnim brojem na sistemima koji mere vreme sekundama od Unixove epohe, odn. taj trenutak je -2147483648 sekundi od 1. januara 1970, 00:00:00 UTC. Simetrično ovome nalazi se 19. januar 2038., kada bi moglo doći do problema 2038. godine, nalik problemu 2000. godine.
Vidi takođe: [uredi - уреди]
Reference [uredi - уреди]
- ↑ Troubled Russia..., trove.nla.gov.au (pristup 26.5.2013.)
- ↑ (engleski) Anarchy and Genocide upon the Serbs, kosovo.net
- ↑ Carl Savich, Macedonia and the First Balkan War (Part 3), Balkanalysis.com (pristup 26.5.2013.)
- ↑ Topics in Chronicling America - The Kidnapping of Ellen Stone, loc.gov
