1961

Dani - Godine
19. vek | 20. vek | 21. vek
1930e | 1940e | 1950e | 1960e | 1970e | 1980e | 1990e
1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 | 1966

---

Ovo je članak o godini 1961.

1961 u drugim kalendarima

Gregorijanski	1961 MCMLXI
Ab urbe condita	2714
Islamski	1380 – 1381
Iranski	1339 – 1340
Hebrejski	5721 – 5722
Bizantski	7469 – 7470
Koptski	1677 – 1678
Hindu kalendari
- Vikram Samvat	2016 – 2017
- Shaka Samvat	1883 – 1884
- Kali Yuga	5062 – 5063
Kineski
- Kontinualno	4597 – 4598
- 60 godina	Yin Metal Vo(l) (od kineske N. g.)
Holocenski kalendar	11961
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1961 (MCMLXI) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju.

Događaji

Januar/Siječanj

• 3.1. - SAD prekidaju diplomatske odnose s Kubom.
• 7.1. - Na konferenciji u Kazablanci pet afričkih zemalja (Ujedinjena Arapska Republika, Maroko, Gana, Gvineja i Mali) objavili planove za stvaranje odbrambene organizacije.
• 8.1. - U Francuskoj održan referendum o samoopredeljenju Alžira - 75% je za (podrška de Gaulle-ovoj politici).
• 17.1. - Odlazeći američki predsednik Dwight D. Eisenhower u Oproštajnoj adresi upozorava na povećanu moć vojno-industrijskog kompleksa.

+ Ubijen Patrice Lumumba (objavljeno 13. 2.).

• 20.1. - John F. Kennedy preuzima dužnost predsjednika SAD.

+ Milovan Đilas uslovno pušten iz zatvora.

• 25.1. - Jedna vojna hunta (Vojno-građanski direktorij Anibala Portilja) zamenjuje drugu u El Salvadoru.
• januar - Pakistanski predsednik Ayub Khan posetio Jugoslaviju i Zapadnu Nemačku.

Februar/Veljača

• 1.2. - Prvi test američke interkontinentalne balističke rakete LGM-30 Minuteman.
• 3.2. - U portugalskoj Angoli izbija revolt u regionu Baixa de Cassanje, što je početak portugalskog Kolonijalnog rata (traje do 1975).
• 12.2. - Lansirana sovjetska sonda Venera-1.
• 13.2. - Savet bezbednosti UN doneo odluku da se u Kongo upute međunarodne mirovne snage da bi se sprečilo izbijanje građanskog rata u toj zemlji.
• 14.2. - Demonstracije u Beogradu povodom ubistva Patrisa Lumumbe.
• 15.2. - Totalno pomračenje Sunca vidljivo i u Jugoslaviji, centralna linija približno Split-Mostar-Pljevlja-Niš (Dalmacija, Hercegovina i južna Bosna, najveći deo Crne Gore, Kosmeta i uže Srbije.

+ U padu putničkog aviona kod Brisela poginule 73 osobe, uključujući američki klizački tim.

• 20.2. - Na kongresu vladajuće partije Albanije, Enver Hodža osuđuje SSSR i izjašnjava se za kineske pozicije; optužena i Jugoslavija.
• 23.2. - Jugoslovenski diplomata proteran iz Albanije jer je navodno isprovocirao uličnu tuču; Beograd odgovara da su diplomatu pretukli tajni agenti.
• 26.2. - Hasan II postao kralj Maroka.
• februar - IV kongres Albanske partije rada: Enver Hodža optužuje Jugoslaviju da je sa "Grčkom i Šestom flotom" pripremala "zaverenički prevrat u Albaniji".
• februar - april - Titova afrička turneja "Galebom": Gana, Togo, Liberija, Gvineja, Mali, Maroko, Tunis, Egipat.

Mart/Ožujak

• 1.3. - Predsednik Kenedi ustanovio Mirovni korpus (Peace Corps),
• 18.3. - Ljiljana Petrović, pjevačica iz Novog Sada, s pjesmom "Neke davne zvezde", u Cannesu po prvi put predstavlja Jugoslaviju na natjecanju za pjesmu Eurovizije.
• mart - Drugi sekretar jugoslovenske ambasade u Bugarskoj proteran zbog "špijuniranja", Jugoslavija uzvratila istom merom.

April/Travanj

• 11.4. - U Izraelu počinje suđenje Adolfu Eichmannu.
• 12.4. - Sovjetski kozmonaut Jurij Gagarin postaje prvi čovjek u svemiru (jedna orbita oko planete).
• 17.4. - Iskrcavanje u Zaljevu svinja na Kubi.

+ 33. dodela Oskara - najbolji film "Apartman".

• 22.4. - "Generalski puč" u Alžiru, neuspešan pokušaj zbacivanja de Gola od strane protivnika alžirske nezavisnosti.
• 24.4. - Švedski brod "Vasa" izvučen iz vode nakon 333 godine.
• 27.4. - Sijera Leone nezavisan od UK.
• 29.4. - 8.5. - EuroBasket 1961 u Beogradu: SSSR 1, Jugoslavija 2, Bugarska 3. Prva medalja za jugoslovensku košarku na većim takmičenjima.
• april - Savezno izvršno veće objavljuje Belu knjigu o albansko-jugoslovenskim odnosima 1948-61 (odgovor na albanske optužbe).

Maj/Svibanj

• 5.5. - Alan Shepard je prvi Amerikanac i drugi čovek u svemiru (suborbitalni let).
• 14.5. - Američki pokret za ljudska prava - bačene zapaljive bombe na autobus Freedom Riders-a u Alabami (deset dana ranije počeli iskušavanje odluke Vrhovnog suda SAD o integraciji u međudržavnom autobuskom saobraćaju).
• 15.5. - Nemački biohemičar J. Heinrich Matthaei u SAD izveo "Poly-U-Experiment" ("rođendan" moderne genetike).
• 16.5. - General Park Chung-hee izvršio vojni udar u Južnoj Koreji (ostaje na vlasti do atentata 1979).
• 17-24.5. - Prvi bienijalni muzički festival savremene muzike u Zagrebu.
• 25.5. - Američki predsjednik Kennedy najavio pred Kongresom iskrcavanje čovjeka na Mjesec do kraja decenije.
• 30.5. - Ubijen Rafael Trujillo, despotski diktator Dominikanske Republike (upravljao zemljom od 1930).
• 31.5. - Južna Afrika postaje republika.

Jun/Juni/Lipanj

• 1.6. - Severni Kamerun (deo Britanskog Kameruna) integrisan u Nigeriju.

+ Razoran zemljotres u Etiopiji.

• 4.6. - Bečki samit Kennedy - Hruščov.
• 16.6. - Sovjetski baletan Rudolf Nurejev prebegao u Parizu.
• 19.6. - Kuvajt nezavisan od UK.
• 23.6. - Na snagu stupa Ugovor o Antarktiku.
• 27.6. - Kuvajtski emir Abdullah III traži pomoć od Saudi Arabije i Velike Britanije, nakon što je irački predsednik Kassem objavio da će anektirati zemlju (Britanci odgovaraju operacijom Vantage).
• jun - Počela izrada novog jugoslovenskog ustava (proglašen 1963).

Jul/Juli/Srpanj

• 3.7. - Prvi let prototipa Soko G-2 Galeb.
• 25.7. - Kenedi se obraća naciji: "nećemo biti isterani iz Berlina", podstiče građane da grade atomska skloništa.

Avgust/August/Kolovoz

• 7.8. - German Stjepanovič Titov, sovjetski kosmonaut, u svemirskom brodu Vostok II sedamnaest puta obletio Zemlju.
• 13.8. - Započela izgradnja Berlinskog zida, dovršena već 31. 8..
• avgust - SAD pokreću "Alijansu za progres", plan ekonomske saradnje sa Latinskom Amerikom.

Septembar/Rujan

• 1.9. - U Beogradu počela prva konferencija nesvrstanih zemalja sa predstavnicima 25 zemalja i 40 antikolonijalnih i oslobodiliačkih pokreta.

+ SSSR nastavlja nuklearne testove, pojačan strahovi zbog Berlinske krize.

• 10.9. - Trkač F1 Wolfgang Von Trips udario u tribinu u Monci, poginuo on i 14 gledalaca.
• 14.9. - Zbog prosovjetskih stavova u vezi Berlina i UN, SAD će odložiti odluku u vezi pomoći Jugoslaviji. Ubrzo zatim američki departman odbrane otkriva da se devet Jugoslovena obučava u Teksasu i da je Jugoslaviji prodavana vojna oprema i nakon što se Tito 1957. odrekao američke vojne pomoći.

+ Vojna vlada u Turskoj osudila 15 članova vlade oborene prošle godine na smrt.

• 17.9. - Obešen bivši turski premijer Adnan Menderes, prethodne godine zbačen vojnim udarom.
• 18.9. - Na putu za Katangu poginuo Dag Hammarskjöld, generalni sekretar UN.
• 28.9. - Sirija se vojnim udarom otcepila od UAR (Egipat zadržao naziv do 1971).
• 30.9. - Organizacija za evropsku ekonomsku saradnju (OEEC) postaje Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj (OECD).

Oktobar/Listopad

• 1.10. - Južni Kamerun (deo Britanskog Kameruna) integrisan u Republiku Kamerun (bivša francuska kolonija).
• 14.10. - Počeo prvi Sabor trubača u Guči.
• 17.10. - Pariski masakr: policija napala demonstracije Alžiraca u gradu, zvanično ubijeno 3 demonstranata, kasnije priznato 40, procene idu i do 240.
• 19.10. - Arapska liga preuzela zaštitu Kuvajta od Iraka - britanske trupe napustile zemlju.
• 20.10. - Zvanično osnivanje beogradskog rok benda Siluete.
• 22.10. - U Novom Sadu otvorena za javnost spomen-zbirka Pavla Beljanskog.
• 22.10. - Pad autobusa u provaliju kod Prijepolja, poginulo 39 putnika.
• 26.10. - Objavljeno da je Ivo Andrić dobio Nobelovu nagradu.

+ Vojni vladar Turske Cemal Gürsel i formalno postaje predsednik.

• 27.10. - Primirje u Katangi, otcepljenoj kongoanskoj provinciji.

+ Suočavanje američkih i sovjetskih tenkova u Berlinu.

• 30.10. - Sovjeti detonirali Car bombu, sa 50 megatona najjaču u istoriji.
• 31.10. - Staljinovo telo uklonjeno iz Lenjinovog mauzoleja.
• oktobar - Nenad Popović, zadužen za ekonomske poslove u sekretarijatu inostranih poslova, bivši izvršni direktor MMF i zamenik direktora Međunarodne banke za obnovu i razvoj, prebegao u SAD.
• oktobar - XXII Kongres KP Sovjetskog Saveza - odsutni predstavnici Jugoslavije i Albanije, kineski predstavnik napustio ranije.

Novembar/Studeni

• 3.11. - Burmanac U Thant izabran za novog generalnog sekretara UN (1961-71).
• 11.11. - Staljingrad postao Volgograd.

+ U Kongou masakrirano 11 italijanskih letača UN-a.

• 17.11. - Michael Rockefeller, sin newyorškog guvernera Nelsona Rockefellera, nestao u džunglama Papue Nove Gvineje.
• 18.11. - Predsednik Kenedi šalje 1000 vojnih savetnika u Vijetnam (kasnije će ih biti 18.000).
• 23.11. - Pušten u saobraćaj Žeželjev most preko Dunava u Novom Sadu (razoren 1999).
• novembar - Završen put od Grdelice u južnoj Srbiji do Skoplja.

Decembar/Prosinac

• 1.12. - Holandska Nova Gvineja dobija novu himnu i zastavu ("Jutarnje zvezde"), jednostrano proglašena Republika Zapadna Papua.
• 2. 12. - Fidel Castro se u govoru izjasnio kao marksista-lenjinista protivan kultu ličnosti.
• 9.12. - Tanganjika stiče nezavisnost od Ujedinjenog Kraljevstva (udružuje se sa Zanzibarom 1964. u Tanzaniju), predsednik je Julius Nyerere.
• 10.12. - Ivi Andriću uručena Nobelova nagrada za književnost.

+ SSSR prekida diplomatske odnose sa Albanijom.

• 15.12. - Adolf Eichmann osuđen na smrt.
• 18.12. - Indijska invazija Portugalske Indije (Goa, Daman i Diu).

+ Čarke između Indonežana i Holanđana u Zapadnoj Papui, Sukarno preti da će je zauzeti silom, ako bude trebalo.

• 19.12. - Predali se Portugalci u Indiji, čime je posle 456 godina okončana njihova vlast nad delovima potkontinenta.
• 30.12. - Kongo: posle krvave kampanje okončana secesija u Južnom Kasaiju.

Tokom/tijekom godine

• Barbie dobila Kena.
• Polemika Ćosić - Pirjevec o odnosu republika i federacije.
• Otkriven prvi kvazar.
• Fudbaler godine Dragoslav Šekularac (prema "Novostima").
• Osnovani Dubrovački trubaduri, beogradske Iskre i Siluete.
• Protržišne reforme u Jugoslaviji - promene u bankarskom sistemu, samoupravna preduzeća zadržavaju 55 umesto 25 % prihoda, kurs: 750 dinara za američki dolar ("mini reforma" 1961).
• Slaba žetva zbog suše, tokom leta vrlo nizak vodostaj Dunava, najesen poplave u Sloveniji i Hrvatskoj.
• Spomenici: Spomenik streljanim đacima u Kragujevcu i Maršalu Titu u Titovom Užicu.
• Bruno Parma iz Ljubljane svetski juniorski šahovski prvak.
• Krenuo otvoreni kop rude bakra u Majdanpeku, kao i koncentrator i topionica.

1961. u temama

Rukovodstvo FNRJ:

• • Predsednik Republike i Predsednik Saveznog izvršnog veća: Josip Broz Tito
  • Predsednik Savezne skupštine: Petar Stambolić

• Nove države (Tanganjika je 1964. sa Zanzibarom stvorila Tanzaniju; Sirija je od 1958 bila deo UAR):

Sijera Leone

Kuvajt

Tanganjika

• Televizija. TV serije: "Na tajnom kanalu", "En-den-dinus", "Serafimov klub" (TV Beograd).

Rođenja

• 2.1. - Todd Haynes, američki filmski reditelj
• 16.1. - Hari Mata Hari, bh. muzičar
• 25.1. - Hrvoje Barbir Barba, hrvatski književnik
• 26.1. - Vejn Grecki, hokejaš.
• 29.1. - Gorjan Korunoski, dirigent, pijanista, kompozitor († 2005)

• 20.3. - Jesper Olsen, danski nogometaš
• 21.3. - Lotar Mateus, nemački fudbaler.

• 3.4. - Eddie Murphy, američki filmski glumac
• 12.4. - Willi Ninja, američki plesač i koreograf
• 16.4. - Doris Dragović, hrvatska pjevačica
• 20.4. - Nicholas Lyndhurst, britanski glumac

• 2.5. - Stephen Daldry, engleski reditelj
• 3.5. - Milorad Mandić Manda, srpski glumac i voditelj
• 6.5. - George Clooney, američki glumac
• 14.5. - Tim Roth, britanski glumac
• 17.5. - Enya, irska kantautorica

• 4.6. - Ferenc Gyurcsany, mađarski političar i premijer.
• 7.6. - Davor Sučić - Sejo Sekson, bh. gitarista i osnivač rock benda "Zabranjeno Pušenje"
• 8.6. - Alka Vuica, hrvatska pjevačica
• 9.6. - Michael J. Fox, kanadsko-američki glumac
• 23.6. - David Leavitt, američki pisac
• 14.6. - Boj Džordž, britanski muzičar i producent.
• 20.6. - Vesna Škare-Ožbolt, hrvatska političarka
• 21.6. - Manu Chao, francuski muzičar
• 30.6. - Ksenija Pajić, hrvatska glumica

• 1.7. - Karl Luis, američki atletičar.
• 1.7. - princeza Diana Frances Spencer

• 4.8. - Barak Obama, američki političar i predsednik od 2009.
• 13.8. - Borjana Krišto, bosanskohercegovačka političarka
• 20.8. - Emir Hadžihafizbegović, bosanskohercegovački glumac
• 27.8. - Tom Ford, američki modni kreator i reditelj
• 31.8. - Tonino Picula, hrvatski političar

• 15.9. - Sonja Savić, glumica († 2008)

• 2.11. - k.d. lang, kanadska muzičarka
• 6.11. - Nikita Milivojević, pozorišni i filmski reditelj
• 12.11. - Nađa Komaneči, rumunska gimnastičarka

• 4.12. - Kori Udovički, bivša guvernerka NBS
• 25.12. - Safet Bandžović, bosanskohercegovački pisac i historičar

•  ? - Sanja Lovrenčić, hrvatska književnica
•  ? - Žarko Milenić, hrvatski književnik

Smrti

• 4.1. - Erwin Schrödinger, austrijski fizičar
• 23.1. - Josip Kosor, hrvatski književnik (* 1876)

• 12.2. - Branko Miljković, srpski pjesnik (* 1934)

• 13.5. - Geri Kuper, glumac.

• 6.6. - Carl Gustav Jung, švicarski psihoanalitičar
• 22.6. - Marija Karađorđević, jugoslovenska kraljica (*1900)
• 22.6. - Elza Karlovac, hrvatska operna pjevačica (* 1910.)

• 2.7. - Ernest Hemingvej, američki pisac i nobelovac (samoubistvo) (r. 1899.)

• 9.9. - Vasa Pomorišac, srpski slikar (* 1895?)
• 18.9. - Dag Hammarskjöld, švedski političar; dobitnik Nobelove nagrade za mir 1961. godine
• 27.9. - H.D., američka pesnikinja

• 16.11. - Milan Šenoa, hrvatski književnik (* 1869.)

Nobelove nagrade

• Fizika: Robert Hofstadter i Rudolf Mössbauer
• Kemija: Melvin Calvin
• Fiziologija i medicina: Georg von Békésy
• Književnost: Ivo Andrić
• Mir: Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld

Literatura/Spoljne veze

• Grlom u jagode 1961, YouTube
• Pomračenje 15.2.:
  • (O prenosu pomračenja Sunca za Evroviziju), YouTube
  • (engleski) Putanja pomračenja Sunca 15.2.1961., NASA Eclipse Web Site
• Yugoslav-Bulgarian Polemics Over Macedonia Continue, Stanković, Open Society Archives - Radio Free Europe
• The Meaning of the Yugoslav Party Resolution and of the Vlahovic Speech, Stanković, OSA-RFE
• Yugoslav Comment On Tirana Trial, Stanković, OSA-RFE
• Khrushchev, Yugoslavia and Albania, Collins/Stanković, OSA-RFE
• Attitudes Toward the Belgrade Conference, OSA-RFE
• Western Aid to Tito From 1945 to 1961, Stanković, OSA-RFE

---

Vidi takođe: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar

U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:

1961