1918

Dani - Godine
19. vek | 20. vek | 21. vek
1880e | 1890e | 1900e | 1910e | 1920e | 1930e | 1940e
1913 | 1914 | 1915 | 1916 | 1917 | 1918 | 1919 | 1920 | 1921 | 1922 | 1923

---

Događaji

Januar/Siječanj

• 5.1. - Govor britanskog premijera Lojd Džordža, zalaže se za autonomiju narodnosti u Austrougarskoj, a ne njeno rasparčavanje.
• 8.1. - Američki predsjednik Woodrow Wilson iznosi znamenitih Četrnaest točaka kao osnov budućeg mirovnog ugovora, odnosno političkog poretka u Evropi.
• 10.1. - Uz nemačko ohrabrenje, kozaci proglasili Donsku Republiku. Početak vojnih sukoba sa Sovjetima (Ruski građanski rat).
• 16.1. - Štrajkovi u Beču.
• 31.1. - U Rusiji posljednji dan računanja vremena po starom julijanskom kalendaru.
• 27.1. - Počinje Finski građanski rat, između Crvenih i Belih Finaca.
• 28.1. - 3.2. - Štrajkovi u Berlinu.

Februar/Veljača

• 1.2. - Pobuna mornara u Boki Kotorskoj, razbijena par dana kasnije, streljana 4 mornara.

+ Centralne sile priznale nezavisnost Ukrajine.

• 10.2. - Lav Trocki, sovjetski komesar inostranih poslova, objavio jednostrani kraj rata sa Centralnim silama.
• 10.2. - 2.3. - Sovjetska ofanziva na Ukrajinu.
• 14.2. - Prelazak na gregorijanski kalendar u Rusiji.
• 16.2. - Litvanci proglasili nezavisnost.
• 18.2. - 4.3. - Nemačka ofanziva na Rusiju (pada Kijev 1.3., dolaze na sto milja od Petrograda).
• 24.2. - Estonija proglasila nezavisnost
  • Proglašena Transkavkaska Demokratska Federativna Republika (Gruzija, Jermenija i Azerbejdžan, raspala se pred kraj maja).

Mart/Ožujak

• 3.3. - Zagrebačka deklaracija - traži se narodna država Slovenaca, Hrvata i Srba.
• 3.3. - Mir u Brest-Litovsku - gubitak prostranih ruskih teritorija.
• 3.3. - 1.5. - Nemačka ofanziva u Ukrajini.
• 12.3. - Ruska prestonica vraćena u Moskvu.
• 21.3. - 15.7. - Kaiserschlacht, njemačka prolećna ofanziva kojom se na zapadnom frontu pokušalo dobiti prvi svjetski rat prije dolaska američkih pojačanja.

April/Travanj

• 1.4. - Velika Britanija, kao prva država na svijetu, formira ratno zrakoplovstvo kao poseban vid oružanih snaga poznat pod nazivom Royal Air Force.
• 8-18.4. - Kongres potlačenih naroda Austrougarske (Italijani, Poljaci, Česi, Rumuni, Jugosloveni) u Rimu - za političku i ekonomsku nezavisnost.
• 9.4. - Moldavska Republika proglasila ujedinjenje sa Rumunijom, Centralne sile priznaju.
• 22.4. - Nezavisnost Transkavkazije od Rusije, uz nemačku podršku.
• 22-24.4. - Demonstracije u Ljubljani.

Maj/Svibanj

• 7.5. - Mirovni sporazum Rumunije sa Centralnim silama - Dobrudža Bugarima, karpatski prevoji Austrougarskoj, 90-godišnji najam naftnih polja Nemačkoj.
• 12.5. - U Austrougarskoj zabranjena agitacija u korist Svibanjske deklaracije (iz 1917).
• 14.5. - Nemačko-litvanski savez.
• pol. maja - Pobune slovenačkih vojnika u Štajerskoj i dolini Mure.
• 24.5. - Anglo-američka okupacija severne Rusije (Murmansk).
• 26.5. - Ofanziva Češke legije u Rusiji - zauzimaju Transsibirsku železnicu.
  • Demokratska Republika Gruzija se otcepila od Transkavkaske DFR.
• 27.5. - Slovenačke stranke izjavljuju da ne odustaju od ujedinjenja Slovenaca, Hrvata i Srba u vlastitu državu.
• 28.5. - Proglašene Demokratske Republike Jermenija i Azerbejdžan (raspad Transkavkaske Federativne Demokratske Republike).
• 29.5. - Američki državni sekretar Robert Lansing zvanično izrazio simpatije za Čehoslovake i Jugoslovene u borbi za suverenitet.

Jun/Juni/Lipanj

• 2.6. - Pobuna AU vojnika Slovaka u Kragujevcu, odmah ugušena, streljana 44 vojnika.
• 3.6. - Savezničke vlade izražavaju podršku za Čehoslovake, Poljake i Jugoslovene.
• 10.6. - Italijani, oko 70 km severozapadno od Zadra, potopili austrougarski brod Sent Ištvan, koji je bio deo flote upućene da razbije blokadu u Otrantskim vratima.
• 15 - 23.6. - Bitka na Pijavi, težak poraz Austrijanaca.
• 28.6. - Vlada SAD se izjašnjava za oslobođenje svih Slovena od austrijske i nemačke vlasti.
• 30.6. - Francuska i italijanska vlada priznale Čehoslovačku.

Jul/Juli/Srpanj

• 3.7. - Mehmed V. nakon smrti svog brata Mehmeda V. postaje otomanski sultan.
• 12.7. - Uralski Sovjet donosi odluku o pogubljenju ruskog cara Nikole II. koje će biti izvršeno u noći 16./17.7.

Avgust/August/Kolovoz

• avgust - Saveznička Sibirska intervencija.
• 8.8. - 15.10. - Saveznička letnja ofanziva na Zapadnom frontu.
• 17.8. - U Ljubljani osnovan Narodni svet za Sloveniju i Istru - za jugoslovensko ujedinjenje.
• 30.8. - Fani Kaplan pokušala da ubije Lenjina; to i ubistvo šefa Čeke za Petrograd istog dana izaziva Crveni teror.

Septembar/Rujan

• 14.9. - Početak artiljerijske pripreme za proboj Solunskog fronta (danas Dan artiljerije i Dan Mešovite artiljerijske brigade Vojske Srbije).
• 15.9. - Bitka kod Dobrog Polja.
• 17.9. - Proboj Solunskog fronta.
• 30.9. - Bugarska kapitulacija.

Oktobar/Listopad

• 1.10. - Program austrijske vlade o ograničenoj autonomiji odbijaju svi slovenski poslanici.
• 4.10. - Nemačka nudi mirovne pregovore na osnovu 14 tačaka.
• 5.10. - 30.11. - Srpska i saveznička ofanziva u Srbiji i dalje.
• 6.10. - U Zagrebu osnovano Narodno vijeće Slovenaca, Hrvata i Srba.
• 7.10. - U Varšavi proglašena nezavisna Poljska.
• 7.10. - 4.11. - Italijanska ofanziva u Albaniji, Crnoj Gori i Sandžaku.
• 10.10. - Austrougarska vrhovna komanda naredila pripreme za napuštanje Srbije, srpski uspesi oko Toplice, početak operacija za oslobođenje Niša.
• 12.10. - Oslobođen Niš; u gradu prvi put izvedena kompozicija "Marš na Drinu" Stanislava Biničkog.
• 16.10. - Manifest cara Karla za federalizaciju austrijskog dela monarhije (bez efekta).
• 17.10. - Mađari proglašavaju nezavisnost, uz personalnu uniju pod Habzburzima.
• 18.10. - 10.11. - Saveznička jesenja ofanziva na zapadu.
• 19.10. - Objava Narodnog vijeća SHS - "preuzima u svoje ruke vođenje narodne politike", Deklaracija o ujedinjenju Južnih Slovena u jednu državu (Država Srba, Hrvata i Slovenaca).

+ Francuska konjica generala Gambete ušla u Zaječar.

• 23.10. - Vest o pobuni u hrvatskim jedinicama u Rijeci izaziva pad mađarske vlade.

+ NV SHS poziva na formiranje mesnih Odbora Narodnog vijeća za očuvanje mira i reda.

+ Poslednja predstava Srpskog vojničkog pozorišta u Lazuazu u Tunisu.

• 24.10. - 4.11. - Italijanska ofanziva u severnoj Italiji, raspad AU armije, zauzeti Trst i Rijeka.
• 24.10. - "Skadarske trupe" srpske vojske kreću iz Peći u oslobađanje Crne Gore, u kojoj je već ustanak.
• 26.10. - Oslobođen Kragujevac.

+ Mađarskim vojnicima saopšteno da se vrate u domovinu - haos na italijanskom frontu.

• 28.10. - Čehoslovačka proglasila nezavisnost.

+ Bitka kod Vitorija Veneta: nakon što su Italijani juče prešli Pijavu, Austrougarska Visoka komanda naredila opšte povlačenje.

+ Proglašeno Predsjedništvo NV SHS na čelu sa Antonom Korošcem.

• 28-29.10. - Neredi i pljačka u Osijeku i okolini, domobranstvo guši.
• 29.10. - Hrvatski sabor proglašava raskid svih državno-pravnih veza s Austrijom i Mađarskom (Hrvatsko-ugarska nagodba), priključenje Hrvatske novostvorenoj Državi Srba, Hrvata i Slovenaca, traži kvalificiranu većinu za donošenje ustava.

+ Srpska vojska na Dunavu, kod ušća Morave.

• 30.10. - Srpski Drugi jugoslovenski puk i crnogorski ustanici zauzeli Skadar.

+ Mađarskim vojnicima saopštena odluka vlade da bace oružje na svim frontovima.

• 31.10. - Revolucija u Mađarskoj, kraj Austrougarske.

+ Austrougarska flota u Puli se predala predstavnicima Narodnog vijeća i stavila pod hrvatsku zastavu.

+ Glavni odbor NV SHS u BiH obrazovao vladu za Bosnu i Hercegovinu na čelu sa Atanasijem Šolom (preuzima vlast 3.11.).

Novembar/Studeni

• 1.11. - Italijani potopili SMS Viribus Unitis u Puli.

+ Srpska vojska (Dunavska divizija) ušla u Beograd.

+ Rudolf Maister preuzeo kontrolu nad Mariborom u ime Narodnog veća.

+ Stupilo na snagu primirje sa Turskom, potpisano prethodnog dana na Mudrosu.

• 2.11. - Cetinje se predalo srpskim trupama, Nikšić zauzeli ustanici.
• 3.11. - Austrougarsko primirje sa Saveznicima, u Vili Đusti, stupa na snagu sutradan.
• 4.11. - Italijani se iskrcali u Zadru, eskadra dolazi i u Rijeku.

+ Srpske trupe (1. armija) počele prelazak graničnih reka.

• 5.11. - Mađarski parlamentari stigli u Beograd.

+ Narodno vijeće SHS uputilo delegaciju u Beograd, tražeći vojnu pomoć.

• 6 - 9.11. - Konferencija o jugoslovenskom ujedinjenju u Ženevi (srpska vlada, Jugoslovenski odbor, NV SHS, parlamentarne grupe srpske skupštine); Ženevski sporazum predviđa uniju Države SHS i Kraljevine Srbije sa zajedničkom vladom, do donošenja Ustava - odbačeno u Srbiji, podele i u Narodnom vijeću.
• 6.11. - Jedan srpski odred iz 2. armije (Stepe Stepanovića) stigao u Sarajevo, na poziv Narodnog vijeća Bosne i Hercegovine.
• 7.11. - Osnovan iredentistički Kosovski komitet.
• 8.11. - Srpska vlada priznaje Narodno vijeće u Zagrebu kao zakonitu vladu Srba, Hrvata i Slovenaca na teritoriji AU monarhije (ne i Državu SHS).

+ Drinska divizija stigla u Vukovar.

• 10.11. - Dunavska divizija ušla u Novi Sad.
• 11.11. - Proglašeno primirje na zapadnom frontu u 11:00, što je datum koji označava kraj prvog svjetskog rata i koji se otada obilježava kao Dan sjećanja na poginule u ratu u mnogim državama.

+ Ostavka srpske vlade (potpredsednik Stojan Protić a zatim i Pašić), kao reakcija na Ženevski sporazum.

• 13.11. - Rusi poništili ugovor iz Brest-Litovska.

+ U Beogradu potpisano primirje sa Mađarima - poslednje primirje Prvog svetskog rata - koji su se obavezni povući na liniju severno od linije Lipovo-Arad-Segedin, Subotica-Baja-Pečuj-Barč i dalje Dravom.

• 14.11. - Ppuk. Stevan Švabić sa srpskim dobrovoljcima odvratio Italijane od zauzimanja Ljubljane.

+ Jedan srpski bataljon stigao u Zagreb, nastavlja za Rijeku.

• 15.11. - Srpska vojska stigla u Rijeku (ili još 13?).

+ Simon Petljura na čelu ukrajinske vlade.

• 16.11. - Predlog Pokrajinske vlade za Dalmaciju traži hitno ujedinjenje sa Srbijom i Crnom Gorom (zbog italijanskog nadiranja).
• 17.11. - Srpska vojska se iz Rijeke povlači na Sušak, dolaze Italijani.
• 18.11. - Letonija proglasila nezavisnost od Rusije.
• 18.11. - 24.12. - Kolčakova (bela) ofanziva u istočnoj Rusiji.
• 24.11. - Sjednica središnjeg odbora Narodnog vijeća SHS: usvojen predlog Odbora sedmorice za ujedinjenje DSHS sa Srbijom i Crnom Gorom i Naputak delegaciji za pregovore sa Srbijom (konačnu organizaciju nove države može odrediti "samo sveopća narodna skupština... sa većinom od dvije trećine glasova" itd.); Stjepan Radić: "Gospodo! Još nije prekasno! Ne srljajte kao guske u maglu."
• 24.11. - Skupština Srema u Rumi donela odluku o priključenju Srbiji.
• 25.11. - Velika narodna skupština Vojvodine (Banat, Bačka i Baranja) za priključenje Srbiji.
• 26.11. - Velika narodna skupština srpskog naroda u Crnoj Gori (Podgorička skupština) - zbačen Kralj Nikola, za ujedinjenje sa Srbijom.
• 27.11. - Odbori Narodnog vijeća u Banjaluci (i nekim drugim bosanskim gradovima ovih dana) i Kotoru za ujedinjenje sa Srbijom.
• 28.11. - Delegacija NV SHS iz Zagreba stiže u Beograd, uz svečani doček (nema Radića).
• 30.11. - Slovenački delegati stižu u Beograd.

Decembar/Prosinac

Kraljevina SHS

• 1.12. - U Beogradu proglašeno Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca. Izaslanstvo Narodnog Vijeća SHS je obavestilo prestolonaslednika Aleksandra o zaključku NV SHS od 24.11. da se Država SHS ujedini sa Srbijom i Crnom Gorom, na šta je prestolonaslednik proglasio ujedinjenje.
• 5.12. - Domobranske pukovnije demonstriraju u Zagrebu za hrvatsku republiku, dolazi do krvoprolića u sukobu sa trupama vernim Narodnom vijeću (mornari i sokoli).
• 10.12. - Srpska vojna misija u Zagrebu, s ciljem stvaranja nove narodne vojske.
• 20.12. - Formirana prva vlada Kraljevstva SHS: mandat od regenta dobio radikal Stojan Protić (a ne Pašić - protivno stranačkom sporazumu), potpred. Anton Korošec, ministar vanjskih poslova Ante Trumbić, unutrašnjih poslova Svetozar Pribićević.
• 22.12. - Propisana zastava i grb Kraljevine SHS (grb će pretrpeti promene).
• 25.12. - U KSHS se sprovodi žigosanje austrougarskih kruna (do 31.1. sledeće godine).
• 28.12. - U Hrvatskoj ukinuti mjesni odbori Narodnog vijeća i Narodne straže (koji imaju vratiti oružje); na zahtev min. unutr. poslova, vlada Hrvatske-Slavonije podnela ostavku.

Datum nepoznat

• raspad Austro-Ugarske

1918. u temama

• Nove države (Finska proglasila nezavisnost 1917, pa nije ovde navedena), približno po hronološkom redu:

Litvanija	Estonija	Gruzija	Jermenija
Azerbejdžan	Čehoslovačka	Severni Jemen	Poljska
Austrija	Mađarska	Latvija	Kraljevina SHS

Rođenja

• 15.1. - Gamal Abdel Nasser, egipatski političar i državnik (u. 1970)
• 29.1. - John Forsythe, američki glumac poznat po TV-seriji Dinastija († 2010)
• 15.2. - Smilja Avramov, ekspert za međunarodno pravo
• 20.4. - Cadik Danon, vrhovni rabin Jugoslavije († 2005)
• 25.4. - Ela Ficdžerald, američka pevačica († 1996).
• 11.5. - Richard Feynman, američki fizičar
• 18.6. - Nelson Mandela, južnoafrikanski političar.
• 19.6. - Ivan Hajtl, glumac († 2005)
• 14.7. - Ingmar Bergman, švedski filmski i pozorišni režiser i scenarist. Jedan je od najznačajnijih filmskih stvaralaca 20. veka i dobignik tri nagrade Američke filmske akademije „Oskar“.
• 25.8. - Leonard Bernstein, američki kompozitor
• 16.9. - Branka Veselinović, srpska glumica, ambasador UNICEF
• 1.10. - Marija Crnobori, glumica
• 20.10. - Mario Maskareli, slikar († 1996)
• 11.12. - Aleksandar Solženjicin, ruski pisac i sovjetski disident.
• 21.12. - Kurt Waldheim, austrijski političar, predsjednik Austrije 1986 -1992, generalni sekretar UN 1972-1981
• 23.12. - Helmut Schmidt, njemački političar, kancelar (Zapadne) Njemačke 1974-1982.

Smrti

• 10.1. - Konstantin Jireček, češki istoričar (* 1854)
• 16.1. - Rista Vukanović, srpski slikar (* 1873)
• 16.2. - Károly Khuen-Héderváry, mađarski političar, bivši hrvatski ban (* 1849)
• 8.3. - Gligorije-Giga Geršić, srpski političar, pravnik i profesor (* 1842)
• 25. marta umro je Klod Debisi, francuski kompozitor (*hhhh).
• 28.4. - Gavrilo Princip, sarajevski atentator (* 1894)
• 3. jula umro je otomanski sultan Mehmed V.
• 28. septembra umro je Georg Simel, nemački sociolog i filozof.
• 8. novembar - Dušan Popović, novinar, publicista, političar (* 1884)

Dani sećanja

• 31. januar - u Rusiji je 31. januar bio poslednji dan računanja vremena prema Julijanskom kalendaru, a sledećeg dana datum je označen kao 14. februar prema Gregorijanskom kalendaru.

Takođe pogledati

• Nastanak Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca

Nobelove nagrade

• Fizika - Maks Karl Ernst Ludvig Plank
• Hemija - Fric Haber
• Medicina - nije data
• Književnost - nije data
• Mir - nije data

Literatura

• Chronology 1918, Indiana University
• Narodna vijeća..., Branko Petranović, Momčilo Zečević: JUGOSLAVIJA 1918-1988. TEMATSKA ZBIRKA DOKUMENATA (znaci.net).
• Neuspeh ženevske konferencije..., (Zbirka dokumenata)

---

Vidi takođe: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar

U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:

1918