1918
Izvor: Wikipedia
Dani - Godine
19. vek | 20. vek | 21. vek
1880e | 1890e | 1900e | 1910e | 1920e | 1930e | 1940e
1913 | 1914 | 1915 | 1916 | 1917 | 1918 | 1919 | 1920 | 1921 | 1922 | 1923
| Gregorijanski | 1918 MCMXVIII |
| Ab urbe condita | 2671 |
| Islamski | 1336 – 1337 |
| Iranski | 1296 – 1297 |
| Hebrejski | 5678 – 5679 |
| Bizantski | 7426 – 7427 |
| Koptski | 1634 – 1635 |
| Hindu kalendari | |
| - Vikram Samvat | 1973 – 1974 |
| - Shaka Samvat | 1840 – 1841 |
| - Kali Yuga | 5019 – 5020 |
| Kineski | |
| - Kontinualno | 4554 – 4555 |
| - 60 godina | Yang Zemlja Konj (od kineske N. g.) |
| Holocenski kalendar | 11918 |
| Podrobnije: Kalendarska era | |
Godina 1918 (MCMXVIII) bila je redovna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u ponedjeljak po 13 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.
Događaji [uredi - уреди]
Januar/Siječanj [uredi - уреди]
- 1. 1. - U Crnoj Gori se predao Radomir Vešović, jedno vreme agituje za kraj komitske borbe zatim interniran u Grac.
- U Crnoj Gori tokom meseca zabeleženo 70 napada na okupatora[1].
- 5. 1. - Govor britanskog premijera Lojd Džordža, zalaže se za autonomiju narodnosti u Austrougarskoj, a ne njeno rasparčavanje.
- 8. 1. - Američki predsjednik Woodrow Wilson iznosi znamenitih Četrnaest točaka kao osnov budućeg mirovnog ugovora, odnosno političkog poretka u Evropi.
- 10. 1. - Uz nemačko ohrabrenje, kozaci proglasili Donsku Republiku. Početak vojnih sukoba sa Sovjetima (Ruski građanski rat).
- 16. 1. - Štrajkovi u Beču.
- 25. 1. -
Ukrajinska Narodna Republika proglašava nezavisnost (do 1921). - 27. 1. - Počinje Finski građanski rat, Beli Finci poražavaju Crvene u maju.
- 28. 1. - 3.2. - Štrajkovi u Berlinu.
- januar? - Na Solunskom frontu formirana Jugoslovenska divizija.
Februar/Veljača [uredi - уреди]
- 1. 2. - Pobuna mornara u Boki Kotorskoj, razbijena par dana kasnije, streljana 4 mornara.
- + Centralne sile priznale nezavisnost Ukrajine.
- 10. 2. - Lav Trocki, sovjetski komesar inostranih poslova, objavio jednostrani kraj rata sa Centralnim silama.
- 10. 2. - 2. 3. - Sovjetska ofanziva na Ukrajinu.
- 14. 2. - Prelazak na gregorijanski kalendar u Rusiji.
- 16. 2. -
Litvanci proglasili nezavisnost. - 18. 2. - 4. 3. - Nemačka ofanziva na Rusiju (pada Kijev 1. 3., dolaze na sto milja od Petrograda).
- 24. 2. -
Estonija proglasila nezavisnost.
- Proglašena Transkavkaska Demokratska Federativna Republika (Gruzija, Jermenija i Azerbejdžan, raspala se pred kraj maja).
- 25. 2. - Zasedanje srpske Narodne skupštine na Krfu, Pašićeva vlada podnela ostavku 27.
Mart/Ožujak [uredi - уреди]
- 3. 3. - Zagrebačka deklaracija - traži se narodna država Slovenaca, Hrvata i Srba.
- 3. 3. - Mir u Brest-Litovsku - gubitak prostranih ruskih teritorija.
- 3. 3. - 1. 5. - Nemačka ofanziva u Ukrajini.
- 12. 3. - Ruska prestonica vraćena u Moskvu.
- 21. 3. - 15. 7. - Kaiserschlacht, njemačka prolećna ofanziva kojom se na zapadnom frontu pokušalo dobiti prvi svjetski rat prije dolaska američkih pojačanja.
- 27. 3. - Nikola Pašić opet formirao homogeni staroradikalski kabinet (opozicija nema snage da ga smeni)[2].
April/Travanj [uredi - уреди]
- 1. 4. - Velika Britanija, kao prva država na svijetu, formira ratno zrakoplovstvo kao poseban vid oružanih snaga poznat pod nazivom Royal Air Force.
- 8 - 18. 4. - Kongres potlačenih naroda Austrougarske (Italijani, Poljaci, Česi, Rumuni, Jugosloveni) u Rimu - za političku i ekonomsku nezavisnost.
- 9. 4. - Moldavska Republika proglasila ujedinjenje sa Rumunijom, Centralne sile priznaju.
- 22. 4. - Nezavisnost Transkavkazije od Rusije, uz nemačku podršku.
- 22 - 24. 4. - Demonstracije u Ljubljani.
- 29. 4. - Umesto Ukrajinske NR proglašena Ukrajinska Država pod protektoratom Centralnih sila, za hetmana postavljen Pavlo Skoropadski.
Maj/Svibanj [uredi - уреди]
- maj, početkom - U okupiranu Srbiju stigao "Orijent-korpus" radi čišćenja guvernmana.
- 7. 5. - Mirovni sporazum Rumunije sa Centralnim silama - Dobrudža Bugarima, karpatski prevoji Austrougarskoj, 90-godišnji najam naftnih polja Nemačkoj.
- 12. 5. - U Austrougarskoj zabranjena agitacija u korist Svibanjske deklaracije (iz 1917).
- 14. 5. - Nemačko-litvanski savez.
- pol. maja - Pobune slovenačkih vojnika u Štajerskoj i dolini Mure.
- 24. 5. - Anglo-američka okupacija severne Rusije (Murmansk).
- + Pobuna u 97. istarskom puku u Radgoni zbog koje će biti streljano šest vojnika.
- 26. 5. - Ofanziva Češke legije u Rusiji - zauzimaju Transsibirsku železnicu.
- +
Demokratska Republika Gruzija se otcepila od Transkavkaske DFR (traje do 1921).
.svg){kind=small}
- 27. 5. - Slovenačke stranke izjavljuju da ne odustaju od ujedinjenja Slovenaca, Hrvata i Srba u vlastitu državu.
- 28. 5. - Proglašene Demokratske Republike
Jermenija i 
Azerbejdžan (raspad Transkavkaske Federativne Demokratske Republike, obe nove tvorevine traju do 1920). - 29. 5. - Američki državni sekretar Robert Lansing zvanično izrazio simpatije za Čehoslovake i Jugoslovene u borbi za suverenitet.
Jun/Juni/Lipanj [uredi - уреди]
- 2. 6. - Pobuna AU vojnika Slovaka u Kragujevcu, odmah ugušena, streljana 44 vojnika.
- 3. 6. - Savezničke vlade izražavaju podršku za Čehoslovake, Poljake i Jugoslovene.
- 10. 6. - Italijani, oko 70 km severozapadno od Zadra, potopili austrougarski brod Sent Ištvan, koji je bio deo flote upućene da razbije blokadu u Otrantskim vratima.
- 15 - 23. 6. - Bitka na Pijavi, težak poraz Austrijanaca.
- 28. 6. - Vlada SAD se izjašnjava za oslobođenje svih Slovena od austrijske i nemačke vlasti.
- 30. 6. - Francuska i italijanska vlada priznale Čehoslovačku.
Jul/Juli/Srpanj [uredi - уреди]
- 3. 7. - Mehmed V. nakon smrti svog brata Mehmeda V. postaje otomanski sultan.
- 6.7. - Levi eseri u Moskvi ubijaju nemačkog ambasadora Vilehlma von Mirbaha čime počinje tzv. treća ruska revolucija, odnosno pokušaj obaranja boljševičke vlasti; Lenjin ustanak guši sledeći dan uz pomoć divizije Latvijskih strelaca.
- 12. 7. - Uralski Sovjet donosi odluku o pogubljenju ruskog cara Nikole II. koje će biti izvršeno u noći 16./17. 7.
- 25. 7. - Vanredno stanje sa drakonskim merama u okupiranoj Srbiji da bi se sprečila paljevina žetve.
Avgust/August/Kolovoz [uredi - уреди]
- avgust - Saveznička Sibirska intervencija.
- 8. 8. - 15. 10. - Saveznička letnja ofanziva na Zapadnom frontu.
- 17. 8. - U Ljubljani osnovan Narodni svet za Sloveniju i Istru - za jugoslovensko ujedinjenje.
- 30. 8. - Fani Kaplan pokušala da ubije Lenjina; to i ubistvo šefa Čeke za Petrograd istog dana izaziva Crveni teror.
Septembar/Rujan [uredi - уреди]
- 14. 9. - Početak artiljerijske pripreme za proboj Solunskog fronta (danas Dan artiljerije i Dan Mešovite artiljerijske brigade Vojske Srbije).
- 15. 9. - Bitka kod Dobrog Polja - juriš na S. f..
- 17. 9. - Proboj Solunskog fronta.
- 30. 9. - Bugarska kapitulacija.
Oktobar/Listopad [uredi - уреди]
- 1. 10. - Program austrijske vlade o ograničenoj autonomiji odbijaju svi slovenski poslanici.
- 4. 10. - Nemačka nudi mirovne pregovore na osnovu 14 tačaka.
- 5. 10. - 30. 11. - Srpska i saveznička ofanziva u Srbiji i dalje.
- 6. 10. - U Zagrebu osnovano Narodno vijeće Slovenaca, Hrvata i Srba.
- 7. 10. - U Varšavi proglašena nezavisna Poljska.
- 7. 10. - 4. 11. - Italijanska ofanziva u Albaniji, Crnoj Gori i Sandžaku.
- 10. 10. - Austrougarska vrhovna komanda naredila pripreme za napuštanje Srbije, srpski uspesi oko Toplice, početak operacija za oslobođenje Niša.
- 12. 10. - Oslobođen Niš; u gradu prvi put izvedena kompozicija "Marš na Drinu" Stanislava Biničkog.
- oktobar - Slobodne teritorije u dolini Ibra, Sandžaku i Crnoj Gori.
- 16. 10. - Manifest cara Karla za federalizaciju austrijskog dela monarhije (bez efekta).
- 17. 10. - Mađari proglašavaju nezavisnost, uz personalnu uniju pod Habzburzima.
- 18. 10. - 10. 11. - Saveznička jesenja ofanziva na zapadu.
- 19. 10. - Objava Narodnog vijeća SHS - "preuzima u svoje ruke vođenje narodne politike", Deklaracija o ujedinjenju Južnih Slovena u jednu državu (Država Srba, Hrvata i Slovenaca).
- + Francuska konjica generala Gambete ušla u Zaječar.
- + NV SHS poziva na formiranje mesnih Odbora Narodnog vijeća za očuvanje mira i reda.
- + Poslednja predstava Srpskog vojničkog pozorišta u Lazuazu u Tunisu.
- 24. 10. - 4. 11. - Italijanska ofanziva u severnoj Italiji, raspad AU armije, zauzeti Trst i Rijeka.
- 24. 10. - "Skadarske trupe" srpske vojske kreću iz Peći u oslobađanje Crne Gore, u kojoj je već ustanak.
- 26. 10. - Formiran Glavni odbor NV SHS u BiH - preds. Gligorije Jeftanović, potpreds. Halid-beg Hrasnica i Jozo Sunarić.
- + Oslobođen Kragujevac.
- + Mađarskim vojnicima saopšteno da se vrate u domovinu - haos na italijanskom frontu.
- 28. 10. -
Čehoslovačka proglasila nezavisnost.
- + Bitka kod Vitorija Veneta: nakon što su Italijani juče prešli Pijavu, Austrougarska Visoka komanda naredila opšte povlačenje.
- + Proglašeno Predsjedništvo NV SHS na čelu sa Antonom Korošcem.
- 28 - 29. 10. - Neredi i pljačka u Osijeku i okolini, domobranstvo guši.
- 29. 10. -
Hrvatski sabor proglašava raskid svih državno-pravnih veza s Austrijom i Mađarskom (Hrvatsko-ugarska nagodba), priključenje Hrvatske novostvorenoj Državi Srba, Hrvata i Slovenaca, traži kvalificiranu većinu za donošenje ustava.
- + Srpska vojska na Dunavu, kod ušća Morave.
- + Mađarskim vojnicima saopštena odluka vlade da bace oružje na svim frontovima.
- +
Ustanovljeno Mutaveklijsko kraljevstvo Jemen.
- 31. 10. - "Revolucija astera" u Mađarskoj, kraj Austrougarske; Sándor Wekerle dao ostavku, bivši premijer István Tisza ubijen, biće postavljen Mihály Károlyi.
- + Austrougarska flota u Puli se predala predstavnicima Narodnog vijeća i stavila pod hrvatsku zastavu.
- + Glavni odbor NV SHS u BiH obrazovao vladu za Bosnu i Hercegovinu na čelu sa Atanasijem Šolom (preuzima vlast 3. 11.).
Novembar/Studeni [uredi - уреди]
- 1. 11. - Srpska vojska (Dunavska divizija) ušla u Beograd.
- + Italijani potopili SMS Viribus Unitis u Puli.
- + Gen. Stjepan Sarkotić, zemaljski poglavar BiH, predao vlast Narodnom vijeću.
- + Rudolf Maister preuzeo kontrolu nad Mariborom u ime Narodnog veća.
- + Stupilo na snagu primirje sa Turskom, potpisano prethodnog dana na Mudrosu.
- + Proglašena Zapadno-ukrajinska Narodna Republika.
- 2. 11. - Cetinje se predalo srpskim trupama, Nikšić zauzeli ustanici.
- 3. 11. - Austrougarsko primirje sa Saveznicima, u Vili Đusti, stupa na snagu sutradan.
- 4. 11. - Italijani se iskrcali u Zadru, eskadra dolazi i u Rijeku.
- + Srpske trupe (1. armija) počele prelazak graničnih reka.
- 5. 11. - Mađarski parlamentari stigli u Beograd.
- + Narodno vijeće SHS uputilo delegaciju u Beograd, tražeći vojnu pomoć.
- 6 - 9. 11. - Konferencija o jugoslovenskom ujedinjenju u Ženevi (srpska vlada, Jugoslovenski odbor, NV SHS, parlamentarne grupe srpske skupštine); Ženevski sporazum predviđa uniju Države SHS i Kraljevine Srbije sa zajedničkom vladom, do donošenja Ustava - odbačeno u Srbiji, podele i u Narodnom vijeću.
- 6. 11. - Jedan srpski odred iz 2. armije (Stepe Stepanovića) stigao u Sarajevo, na poziv Narodnog vijeća Bosne i Hercegovine.
- 7. 11. - Osnovan iredentistički Kosovski komitet.
- 8. 11. - Srpska vlada priznaje Narodno vijeće u Zagrebu kao zakonitu vladu Srba, Hrvata i Slovenaca na teritoriji AU monarhije (ne i Državu SHS).
- + Drinska divizija stigla u Vukovar.
- 10. 11. - Dunavska divizija ušla u Novi Sad.
- 11. 11. - Proglašeno primirje na zapadnom frontu u 11:00, što je datum koji označava kraj prvog svjetskog rata i koji se otada obilježava kao Dan sjećanja na poginule u ratu u mnogim državama.
- + Ostavka srpske vlade (potpredsednik Stojan Protić a zatim i Pašić), kao reakcija na Ženevski sporazum.
Poljska obnovljena.- 12. 11. -
Proglašena Republika Nemačka Austrija (nepriznata). - 13. 11. - Rusi poništili ugovor iz Brest-Litovska.
- + U Beogradu potpisano primirje sa Mađarima - poslednje primirje Prvog svetskog rata - koji su se obavezni povući na liniju severno od linije Lipovo-Arad-Segedin, Subotica-Baja-Pečuj-Barč i dalje Dravom.
- + Jedan srpski bataljon stigao u Zagreb, nastavlja za Rijeku.
- 15. 11. - Srpska vojska stigla u Rijeku (ubrzo je napušta zavarana obećanjem italijanskog komandanta).
- + Simon Petljura na čelu ukrajinske vlade.
- novembar - U jugoistočnoj Ukrajini počinje formiranje Slobodne Teritorije, anarhističke tvorevine Nestora Mahna.
- 16. 11. - Predlog Pokrajinske vlade za Dalmaciju traži hitno ujedinjenje sa Srbijom i Crnom Gorom (zbog italijanskog nadiranja).
- +
Proglašena Mađarska Demokratska Republika (nepriznata).
- 17. 11. - Srpska vojska se iz Rijeke povlači na Sušak, dolaze Italijani.
- 18. 11. -
Letonija proglasila nezavisnost od Rusije. - 18. 11. - 24. 12. - Kolčakova (bela) ofanziva u istočnoj Rusiji.
- 24. 11. - Sjednica središnjeg odbora Narodnog vijeća SHS: usvojen predlog Odbora sedmorice za ujedinjenje DSHS sa Srbijom i Crnom Gorom i Naputak delegaciji za pregovore sa Srbijom (konačnu organizaciju nove države može odrediti "samo sveopća narodna skupština... sa većinom od dvije trećine glasova" itd.); Stjepan Radić: "Gospodo! Još nije prekasno! Ne srljajte kao guske u maglu."
- 24. 11. - Skupština Srema u Rumi donela odluku o priključenju Srbiji.
- 25. 11. - Velika narodna skupština Vojvodine (Banat, Bačka i Baranja) za priključenje Srbiji.
- 26. 11. - Velika narodna skupština srpskog naroda u Crnoj Gori (Podgorička skupština) - zbačen Kralj Nikola, za ujedinjenje sa Srbijom.
- 27. 11. - Odbori Narodnog vijeća u Banjaluci (i nekim drugim bosanskim gradovima ovih dana) i Kotoru za ujedinjenje sa Srbijom.
- 28. 11. - Delegacija NV SHS iz Zagreba stiže u Beograd, uz svečani doček (nema Radića).
- 30. 11. - Slovenački delegati stižu u Beograd.
Decembar/Prosinac [uredi - уреди]
- 1. 12. - U Beogradu proglašeno Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca. Izaslanstvo Narodnog Vijeća SHS je obavestilo prestolonaslednika Aleksandra o zaključku NV SHS od 24.11. da se Država SHS ujedini sa Srbijom i Crnom Gorom, na šta je prestolonaslednik proglasio ujedinjenje.
- 5. 12. - Domobranske pukovnije demonstriraju u Zagrebu za hrvatsku republiku, dolazi do krvoprolića u sukobu sa trupama vernim Narodnom vijeću (mornari i sokoli).
- 10. 12. - Srpska vojna misija u Zagrebu, s ciljem stvaranja nove narodne vojske.
- 20. 12. - Formirana prva vlada Kraljevstva SHS: mandat od regenta dobio radikal Stojan Protić (a ne Pašić - protivno stranačkom sporazumu), potpred. Anton Korošec, ministar vanjskih poslova Ante Trumbić, unutrašnjih poslova Svetozar Pribićević.
- 22. 12. - Propisana zastava i grb Kraljevine SHS (grb će pretrpeti promene).
- 25. 12. - U KSHS se sprovodi žigosanje austrougarskih kruna (do 31. 1. sledeće godine).
- 28. 12. - U Hrvatskoj ukinuti mjesni odbori Narodnog vijeća i Narodne straže (koji imaju vratiti oružje); na zahtev min. unutr. poslova, vlada Hrvatske-Slavonije podnela ostavku.
Datum nepoznat [uredi - уреди]
- raspad Austro-Ugarske
1918. u temama [uredi - уреди]
- Nove države, približno po hronološkom redu:
.svg)
Rođenja [uredi - уреди]
- 15.1. - Gamal Abdel Nasser, egipatski političar i državnik (u. 1970)
- 29.1. - John Forsythe, američki glumac poznat po TV-seriji Dinastija († 2010)
- 15.2. - Smilja Avramov, ekspert za međunarodno pravo
- 20.4. - Cadik Danon, vrhovni rabin Jugoslavije († 2005)
- 25.4. - Ela Ficdžerald, američka pevačica († 1996).
- 11.5. - Richard Feynman, američki fizičar
- 18.6. - Nelson Mandela, južnoafrikanski političar.
- 19.6. - Ivan Hajtl, glumac († 2005)
- 14.7. - Ingmar Bergman, švedski filmski i pozorišni režiser i scenarist. Jedan je od najznačajnijih filmskih stvaralaca 20. veka i dobignik tri nagrade Američke filmske akademije „Oskar“.
- 25.8. - Leonard Bernstein, američki kompozitor
- 16.9. - Branka Veselinović, srpska glumica, ambasador UNICEF
- 1.10. - Marija Crnobori, glumica
- 20.10. - Mario Maskareli, slikar († 1996)
- 11.12. - Aleksandar Solženjicin, ruski pisac i sovjetski disident.
- 21.12. - Kurt Waldheim, austrijski političar, predsjednik Austrije 1986 -1992, generalni sekretar UN 1972-1981
- 23.12. - Helmut Schmidt, njemački političar, kancelar (Zapadne) Njemačke 1974-1982.
Smrti [uredi - уреди]
- 10.1. - Konstantin Jireček, češki istoričar (* 1854)
- 16.1. - Rista Vukanović, srpski slikar (* 1873)
- 16.2. - Károly Khuen-Héderváry, mađarski političar, bivši hrvatski ban (* 1849)
- 2.3. - Mirko Petrović Njegoš, crnogorski princ (* 1879)
- 8.3. - Gligorije-Giga Geršić, srpski političar, pravnik i profesor (* 1842)
- 25. marta umro je Klod Debisi, francuski kompozitor (*hhhh).
- 28.4. - Gavrilo Princip, sarajevski atentator (* 1894)
- 3. jula umro je otomanski sultan Mehmed V.
- 28. septembra umro je Georg Simel, nemački sociolog i filozof.
- 8. novembar - Dušan Popović, novinar, publicista, političar (* 1884)
Dani sećanja [uredi - уреди]
- 31. januar - u Rusiji je 31. januar bio poslednji dan računanja vremena prema Julijanskom kalendaru, a sledećeg dana datum je označen kao 14. februar prema Gregorijanskom kalendaru.
Takođe pogledati [uredi - уреди]
Nobelove nagrade [uredi - уреди]
- Fizika - Maks Karl Ernst Ludvig Plank
- Hemija - Fric Haber
- Medicina - nije data
- Književnost - nije data
- Mir - nije data
Reference [uredi - уреди]
Literatura [uredi - уреди]
- Istorija srpskog naroda, knjiga 6, tom 2, SKZ 1983.
- Chronology 1918, Indiana University
- Narodna vijeća..., Branko Petranović, Momčilo Zečević: JUGOSLAVIJA 1918-1988. TEMATSKA ZBIRKA DOKUMENATA (znaci.net).
- Neuspeh ženevske konferencije..., (Zbirka dokumenata)
Vidi takođe: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar
U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:
