1848

Izvor: Wikipedia

< | 18. vijek | 19. vijek | 20. vijek | >
< | 1810-e | 1820-e | 1830-e | 1840-e | 1850-e | 1860-e | 1870-e | >
<< | < | 1844. | 1845. | 1846. | 1847. | 1848. | 1849. | 1850. | 1851. | 1852. | > | >>


1848 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1848
MDCCCXLVIII
Ab urbe condita 2601
Islamski 1264 – 1265
Iranski 1226 – 1227
Hebrejski 5608 – 5609
Bizantski 7356 – 7357
Koptski 1564 – 1565
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1903 – 1904
 - Shaka Samvat 1770 – 1771
 - Kali Yuga 4949 – 4950
Kineski
 - Kontinualno 4484 – 4485
 - 60 godina Yang Zemlja Majmun
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11848
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1848 (MDCCCXLVIII) po gregorijanskom kalendaru, bila je prijestupna godina koja počinje u subotu (link pokazuje kalendar), odn po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru prijestupna godina koja počinje u četvrtak.

Istorijski je poznata po talasu revolucija, rasprostranjenih borbi za liberalnije vlade; mada je većina propala na kraći rok, one su značajno promenile politički i filozofski pejzaž i ostavile velike posledice za ostatak stoleća.

Događaji[uredi - уреди]

Januar/Siječanj[uredi - уреди]

Sutterova pilana u Kaliforniji, mesto pronalaska zlata
  • 20. 1. - Frederik VII je novi kralj Danske (do 1863).
  • 24. 1. - James W. Marshall pronalazi zlato kod Sutterove pilane u Kaliforniji - sledi Kalifornijska zlatna groznica (vest stiže na istočnu obalu tek u avgustu).
  • 27. 1. - Rasprava o indigenatu (udomljenju) inostranaca u Ugarskom saboru: Mađari traže znanje mađarskog jezika a hrvatski poslanici insistiraju da Hrvatska i Slavonija imaju prava da podjeljuju udomljenje - Košut i ostali uzvraćaju uvredama[2].
  • zima - Tokom zime 1847/48 led porušio most na Moravi u Srbiji, koji će dugo ostati neobnovljen.

Februar/Veljača[uredi - уреди]

Februarska revolucija u Francuskoj

Mart/Ožujak[uredi - уреди]

Karikatura Metternichovog bekstva
Mart u Berlinu
Italija 1848.

April/Travanj[uredi - уреди]

  • 8. 4. - Josip Jelačić unapređen u podmaršala, vrhovnoga vojnog zapovjednika u civilnoj Hrvatskoj i Slavoniji te Vojnoj granici.
  • 8. 4. - Moldavska revolucija 1848.: predstavnici raznih grupa u Jašiju sastavili tzv. Peticiju-proklamaciju za narod i kneza.
  • 9. 4. - Delegacija novosadskih Srba kod Košuta: "Ukoliko mađarska vlada ne osigura Srbima autonomiju, oni će priznanje svojih prava morati da traži na drugom mestu" — "to su reči veleizdaje... sada jedino mač može rešavati spor između Srba i Mađara"[6].
  • 10. 4. - Monster Rally čartističkog pokreta u Londonu, Parlamentu predstavljena peticija kojom se traži šire pravo glasa.
  • 10. 4. - Završen Illinois and Michigan Canal, veza Velikih jezera i Misisipija.
  • 11. 4. - Car Ferdinand potvrdio mađarske "Ožujske zakone" - Ugarska je posebna država a ne pokrajina, predsednik vlade je Lajos Batthyány. Nije potvrđen mađarski zakon o jeziku.
  • 12. 4. - Svetozar Miletić poziva u Čurugu na borbu protiv Mađara koji "nameću svoj jezik i guše slovensku narodnost" (ubeđuje graničare da ne idu u Italiju već da brane zavičaj).
  • 14. 4. - U Sremskim Karlovcima postavljen program: Srpska Vojvodina (Srem, Banat, Bačka i Baranja) u savezu sa Trojednom Kraljevinom.
Hrvatske zemlje 1848.
  • c. april - Seljaci zauzimaju spahijsku pa i mitropolitovu i manastirsku zemlju u Sremu i na Fruškoj gori (van vojne granice)[7].
  • 18. 4. - Incidentom kod Multana počinje Drugi anglo-sički rat (do 1849).
  • 19. 4. - Okružnica bana Jelačića na sve hrvatske oblasti: sve vlasti se mogu obraćati samo na bana, ne i na ugarsku vladu - faktički raskid unije sa Ugarskom[8]. osniva se Banska konferencija iz koje nastaje vlada.
  • 19. 4. - Sastanak omladine u Novom Sadu, provaljeno u Sabornu crkvu, uzete i spaljene matrikule vođene na mađarskom jeziku; zatim primorali patrijarha Rajačića da zakaže Veliku narodnu skupštinu za 1/13. maj[9].
  • 23 - 24. 4. - Legislativni izbori u Francuskoj: 600 mesta za umerene republikance, 200 za legitimiste (burbonske monarhiste), 80 za socijaliste.
  • 24. 4. (drugi dan pravosl. Uskrsa) - Đorđe Radak vodi u Kikindi agitaciju za podelu zemlje, masa zamenila mađarsku zastavu na magistratu narodnom, došlo do sukoba sa vojskom - nakon što je ova oterana dolazi do paljevina i ubistava. Narednih dana slični događaji u Potisju[10].
  • 25. 4. - Proglas bana Jelačića ukida kmetstvo (vidi faksimil proglasa; mađarski agenti su govorili kmetovima da "Ilirci" žele vratiti tlaku[2]).
  • 25. 4. - Pod pritiskom ustanka u Beču, donesen parlamentarni ustav za Austrijsku carevinu (kojim ustanici nisu zadovoljni - povučen 15. 5.).
  • 26. 4. - Tamiški veliki župan grof Petar Čarnojević imenovan od mađarske vlade za izvanrednog i opunomoćenog kraljevskog komesara na jugu Ugarske.
  • 28. 4. - Uveden hrvatski forint.
  • 29. 4. - Papa Pio IX. odbija podržati Pijemont-Sardiniju u ratu sa Austrijom - raskid sa liberalizmom.

Maj/Svibanj[uredi - уреди]

  • 7. 5. - Među carevim ustupcima Mađarima je i uključivanje Vojne granice u Ugarsku, što izaziva nezadovoljstvo graničara[11].
  • 10. 5. - U mestu Liptovský Mikuláš na velikom okupljanju proglašen slovački nacionalni program ("Zahtevi slovačke nacije").
  • 13. 5. (1. 5. po j.k.) - Majska skupština u Sremskim Karlovcima izvikala mitropolita Josifa Rajačića za patrijarha i pukovnika Stevana Šupljikca za vojvodu (Šupljikac se nalazi u Italiji).
  • 15. 5. (3. 5. po j.k.) - U Sremskim Karlovcima proglašena Srpska Vojvodina; Srbi proglašeni "za narod politično slobodan i nezavisan pod domom austriskim i obštom krunom ugarskom"; objavljen politički savez sa Trojednom kraljevinom.
  • 15. 5. - Ugarski palatin Stefan naredio petrovaradinskom generalu Hrabovskom da gradove pod svojim zapovedništvom stavi u stanje ratne pripravnosti i osigura od iznenadnog napada Srba[12].
  • 15. 5. - Pariski radnici napadaju Skupštinu.
  • 17. 5. - Habsburški dvor pobegao iz Beča u Innsbruck.
  • 17. 5. - Rumuni u Blažu (Blaj) usvojili nacionalne zahteve, protive se priključenju Transilvanije Mađarskoj.
  • 18. 5. - Prvi sastanak Frankfurtskog parlamenta (Frankfurter Nationalversammlung), nacionalne nemačke skupštine.
  • 20. 5. - Njegošev proglas Boki i Dubrovniku, upućuje ih da se drže bana Jelačiću (neki su se bili obradovali proglašenju republike u Veneciji)[3][5].
  • 23. 5. - Ministar Semere obaveštava komesara Čarnojevića da je mađarska vlada proglasila za nezakonite Majsku skupštinu i njene odluke[12].
  • 24. 5. - Srpski narodni odbor (na čelu Đorđe Stratimirović), pozvao narod da sluša samo njega i da ga pomaže "oružanom rukom".
  • 26. 5. - Revolucionari u Beču osnovali Odbor javnog spasa.
  • 29. 5. - Wisconsin je 30. američka država.
  • maj, druga polovina - "Zagrebačka afera" kneza Miloša - proveo nekoliko dana u pritvoru zbog intriga beogradske vlade (→ Blaznavac) ili zbog strahovanja bana Jelačića od kneževe agitacije[13]; u isto vreme bivši knez Mihailo boravi u Novom Sadu.
  • 30. 5. - Erdeljski sabor u Koložvaru (Klužu) se izjasnio za priključenje Mađarskoj, što će car potvrditi.

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди]

Hrvatski sabor
  • 5. 6. - Sastao se hrvatski sabor, bana Jelačića instalirao patrijarh Rajačić[15] (biskup Haulik je van zemlje[16]). Srpska deputacija se našla u Zagrebu na putu za Insbruk. Srbi čine tačno polovinu prisutnih (52 od 104) na Hrvatskom saboru[17]. Ovo je prvi narodni sabor, za razliku od ranijih, staleških.
  • 8. 6. - Car obavestio mađarskog ministra rata Mesaroša da na njega prenosi dotadašnju vlast Dvorskog ratnog saveta nad garnizonskom i graničarskom vojskom u Ugarskoj - ovaj odmah naređuje gen. Hrabovskom da preduzme mere protiv Srba[18].
  • 10. 6. - Jelačić formalno smenjen s položaja hrvatskog bana (antimađarska igra?).
  • 10. 6. - Petrovaradinski general Hrabovski delegaciji srpskog Glavnog odbora: "Ja ne nalazim nikakav srpski narod u Ugarskoj i Austriji"[19]. Carev manifest obaveštava graničare o potčinjavanju mađarskoj vladi.
  • 12. 6. (31. 5. po j.k.) - Hrabovski poslao odred vojnika da zauzme Karlovce i rasturi Glavni odbor ali ga Đorđe Stratimirović odbio sa odredom - početak srpsko-mađarskog rata[20].
  • 12. 6. - Izbio Duhovski ustanak u Pragu, prekinut rad slovenskog kongresa.
  • 12. 6. - Američke trupe napuštaju Mexico City a Vera Cruz 2. avgusta.
  • 13. 6. - Skupština gradonačelnika, seoskih glavara i drugih uglednika Boke u Prčnju - poručuju da nisu Dalmatinci već "Bokezi"[21].
  • 15. 6. - Stratimirović zauzeo garnizon u Titelu[22].
  • 17. 6. - Austrijske trupe gen. Vindišgreca ugušile ustanak Čeha u Pragu.
  • 19. 6. - Srpska deputacija kod cara Ferdinanda u Insbruku - odluke karlovačkog sabora se ne mogu potvrditi. Careva okolina je naklonjenija, nadvojvotkinja Sofija uplela u kosu trake sa srpskim bojama[23].
  • 21. 6. - Flag of Wallachian Revolution of 1848, horizontal stripes.svg Vlaška revolucija 1848.: usvojena Islaska proklamacija koju domnitor Gheorghe Bibescu prihvata dva dana kasnije, pod pritiskom masa, i zatim abdicira.
Dani lipnja u Parizu, dagerotipija barikada
  • 21. 6. - Carska vlada odgovara na srpske zahteve da se Šupljikac otpusti iz vojske u Italiji: "srpski vojvoda ne postoji, stoga je njegov čin nezakonit"[23].
  • 23. 6. - Giuseppe Garibaldi sa 62 druga se vratio u Nicu iz Urugvaja.
  • 23. 6. - Zagrebačko gradsko zastupstvo odlučilo da se Harmica ubuduće zove Trg bana Jelačića[2].
  • 23 - 26. 6. - Dani lipnja u Parizu: radnički ustanak zbog zatvaranja Nacionalnih radionica biva ugušen od strane Nacionalne garde na čelu sa Cavaignacom.
  • 24. 6. - 4. 7. - Sklopljeno desetodnevno primirje u Vojvodini zbog izbora za mađarski sabor, teror nad Srbima u Novom Sadu.
  • 25. 6. - U Vlaškoj oformljena privremena vlada koja proglašava razne reforme, među kojima i ukidanje ropstva za Rome.
  • 27. 6. - Skupština banatskih Rumuna u Lugošu, proglašeno zbacivanje patrijarha Rajačića i srpskih episkopa u Vršcu i Temišvaru[11].
  • 28. 6. - General Louis Eugène Cavaignac novi francuski šef vlade (do decembra).
  • 30. 6. - Skupština virovitičke županije u Osijeku, mađaroni iznudili proglašenje mađarskih zakona[2].

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди]

  • 4. 7. - Hrvatski sabor traži od bana da pošalje vojsku u Slavoniju, svi okupljeni prilažu novac i dragocjenosti[2].
  • 5. 7. - Počeo s radom mađarski revolucionarni parlament.
  • 7. 7. - Ruske trupe ulaze u Moldaviju kako bi sprečile uspostavljanje revolucionarne vlade.
  • 10. 7. - Rat u Vojvodini nastavljen mađarskim napadom na banatsko selo Vlajkovac.
  • 11. 7. (29. 6. po j.k.) - Petrovska skupština u Kragujevcu, sazvana radi izmirenja vlade i Vučića - u varoškoj atmosferi se izjasnila za Vučića. Stevan Knićanin i još dvojica Vučićevih protivnika morali podneti ostavke; činovnicima zabranjeno bavljenje trgovinom[24].
  • 11. 7. - Srbi napadaju Vršac ali razbijeni[25].
  • 14. 7. - Srpska revolucija: neuspešan mađarski napad na Sentomaš/Srbobran - rat uzima zamah.
  • 14 - 25. 7. - Ban Jelačić obilazi Slavoniju i Srijem, koje Mađari žele priključiti[2].
  • 15. 7. - Snage srpskog Glavnog odbora zauzele vojni arsenal u Mitrovici, pukovnik Rastić pobegao preko Srbije u Vinkovce[26]. Srpski uspeh u okršaju kod Ečke, ali nema dovoljno snaga za napad na Bečkerek/Zrenjanin.
Josef Radetzky suzbio Sardiniju-Pijemont
  • 19 - 20. 7. - Konvencija na Seneca Fallsu u SAD, posvećena ženskim pravima.
  • 25. 7. - Bitka kod Kustoce: feldmaršal Radecki razbio Sardince - narednih dana povratak cele Lombardije pod austrijsku upravu. Habsburzima omogućena agresivnija politika prema Mađarima.
  • 26. 7. - "Grbaljska buna" - Grbljani u Kotoru poremetili izbor poslanika za austrijsku Konstituantu, bune se zbog visokih poreza i zloupotreba[27].
  • 26. 7. - Mataleska pobuna na Cejlonu protiv britanske vlasti.
  • 27. 7. - Raspušten štab XII nemačko-banatske regimente, oficiri uhapšeni i upućeni u Zemun[28].
  • 28 - 29. 7. - Bakljada i povorka građana Beča u čast bana Jelačića; sutradan neuspešni razgovori o pomirenju s Mađarima (ovi ne popuštaju po srpskom pitanju)[2].
  • 29. 7. - Pobuna mladih Iraca - neuspela pobuna irskih nacionalista.
  • jul, krajem - Srpske snage popalile rumunska sela Lokve i Uzdin, razoružana sela ostalih narodnosti u Banatu[29].

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди]

  • 4. 8. - Najviša dnevna temperatura u Beogradu 40,8 °C[30] - ovo je najtoplije leto ikad u Beogradu sa srednjom temperaturom 25,8 °C (podaci Vladimira Jakšića).
  • 6. 8. - Posada broda HMS Daedalus navodno videla morsku zmiju u južnom Atlantiku.
  • avgust - Car Ferdinand I se vratio u Beč, gde zaseda Ustavotvorna skupština.
  • 2. 8. - Po zahtevu Mađara, habzburški dvor smenio Patrijarha Rajačića.
  • 9. 8. - Salascovo primirje između Pijemonta i Austrije.
  • 11. 8. - Stevan Knićanin prešao iz Srbije u Vojvodinu i stavlja se na čelo srbijanskih dobrovoljaca (ili 5. 8., dobrovoljci stižu od aprila, među njima je bilo i pljačkaša).
  • avgust, prva polovina - Podžupan i mađarski komesar Žitvaj pokušao da mađarsku vlast iz Vukovara proširi na celu sremsku županiju, ali Glavni odbor napada Tovarnik i zatim zauzima i Vukovar[26].
  • 13. 8. - Đorđe Stratimirović odbijen od Vrbasa[31].
  • 14. 8. - Zemlja Oregon anektirana SAD kao Teritorija Oregon.
  • 17. 8. - Republika Jukatan se nakon sedam godina vraća u okvir Meksika, potaknuta Ratom kasti sa Majama.
  • 19. 8. - Mađari ponovo odbijeni od Sentomaša.
  • 19. 8. - Bitka za Belu Crkvu, Srbi odbačeni kad su već bili u centru; još jedan pokušaj posle pet dana[32].
  • 19. 8. - Na Istočnu obalu SAD stigla vest o pronalasku zlata u Kaliforniji.
  • 24. 8. - Požar na barku Ocean Monarch kod severnog Velsa, stradalo 178 ljudi, uglavnom iseljenika za Ameriku.
  • 29. 8. - Bitka kod Boomplaatsa: Britanci uspešniji od Bura u južnoj Africi.
  • 30. 8. - Srpske snage zauzimaju mađarske položaje u Sirigu, Temerinu i Jarku.
  • 31. 8. - Car Ferdinand traži od Mađara opozivanje mera protiv patrijarha i bana, i vraćanje Vojne Granice pod upravu bečkog Vojnog Ministarstva (kraj popuštanja).
  • 31. 8. - Hrvatska vojska zaposjela Rijeku (do 1867).
  • 31. 8. - Praizvedba Marša Radeckog u Beču.

Septembar/Rujan[uredi - уреди]

Zastava Jelačića bana
  • 2. 9. - Pukovnik Kiš uništio srpski logor u Perlezu[33].
  • 3. 9. - Ban Jelačić u Virovitici, sutradan izabrano rodoljubno činovništvo u županiji, umjesto mađaronskog[2].
  • 4. 9. - Ban Jelačić vraćen na položaj - faktički objava rata Ugarskoj.
  • septembar, prva dekada - Zapaljena mađarska Debeljača, predalo se nemačko selo Jabuka.
  • 7. 9. - Zakon o emancipaciji seljaštva u Habsburškoj monarhiji.
  • 7. 9. - Jelačić navjestio rat ugarskoj vladi jer ova ne pristaje na "jednakost i ravnopravnost svih naroda i narodnosti što živu pod ugarskom krunom". Zatim osniva bansku vladu s pet odsjeka.
  • 11. 9. - Prelaskom Drave, Jelačić započinje rat sa Ugarskom. U Čakovcu proglašava Međimurje dijelom Hrvatske.
  • 12. 9. - Švajcarska dobija federalni ustav, čime postaje jedna od prvih demokratskih država u Evropi.
  • 13. 9. - Amerikanac Phineas Gage preživeo gvozdenu šipku dužine 1,1 m koja mu je probila glavu.
  • 16. 9. - Otkriven Hiperion, Saturnov satelit.
  • 17. 9. - Nasrudin-šah Kadžar novi vladar Persije (do 1896).
  • 18. 9. - Đorđe Stratimirović smenjen s čela Narodnog odbora.
Hrvatski forint (lice: POD·BANOM·JOSIPOM·JELAČIĆEM·BUZIMSKIM·, naličje: USPOMENA·NARODJENJA·JUGOSLAVJANSKE· SLOBODE·)
  • 21. 9. (9.9. po j.k.) - Još jedna srpska pobeda kod Sentomaša, koji se neformalno počinje nazivati Srbobran. Srpska vojska iz Alibunara opet neuspešna pred Vršcem[34].
  • 25. 9. - Car i kralj Ferdinand uskraćuje priznanje Batthyányovoj mađarskoj vladi.
  • 25. 9. - Osmanske trupe ušle u Bukurešt i vratile stari poredak u Vlaškoj, dva dana kasnije u grad stiže i ruska vojska.
  • 27. 9. - Grbaljska buna - Grbljani napali Austrijsku vojsku kod manastira Podlastva, sutradan opljačkali Tivat, koji se nije želeo pridružiti pobuni.
  • 28. 9. - Rulja u Pešti ubila carskog komesara von Lamberga.
  • 29. 9. - Bitka kod Pákozda između Jelačićevih i mađarskih snaga, Jelačić skreće prema Beču.

Oktobar/Listopad[uredi - уреди]

  • 2. 10. - Nacionalni obrambeni komitet (Országos Honvédelmi Bizottmány) na čelu sa Lajosem Kossuthom preuzima izvršnu vlast u Mađarskoj (do aprila '49).
  • 3. 10. - Car Ferdinand objavljuje manifestom rat Mađarskoj: naređuje raspuštanje Ugarskog sabora, Jelačić postavljen za komandanta carskih snaga u Ugarskoj, u kojoj dobija svu vojnu i građansku vlast.
  • 3. 10. - Austrijski general Anton von Puchner i rumunske grupe počinju borbu protiv Mađara u Erdelju.
  • 6. 10. - Bečki ustanak izbija iz otpora slanju vojske na Mađare, ministar vojni Theodor Baillet von Latour obešen na banderu; car Ferdinand i većina Ustavotvorne skupštine sutradan beže u češki Olomouc.
  • 6. 10. - U Karlovce iz Italije stigao vojvoda Šupljikac.
  • 9 - 17. 10. (27. 9. - 5. 10. po j.k.) - Septembarska skupština u Karlovcima - Đ. Stratimirović bačen u zasenak i poslat s deputacijom u Beč, Šupljikac preuzima komandu[35]; odlučeno da više ne uzimaju Obrenovićevci u Glavni odbor i da se Srbiji izjavi zahvalnost za usluge[36].
  • 11. 10. - Novi Ustav Holandije uvodi parlamentarnu demokratiju.
  • 13. 10. - Srpske snage zauzele Bečkerek, sutradan i Kikindu, ali se moraju povući.
  • 18. 10. - U Kotoru sporazumno okončana Grbaljska buna.
  • 21. 10. - Austrijska ustavotvorna skupština premeštena u Kremsier (Kroměříž /Kromnjeriš/ u Češkoj)
  • 23. 10. - U "Zori dalmatinskoj" objavljena pesma Matije Bana "Radovanje nad Prizrenom" u kojoj se prvi put pominje Jugoslavija.
Jelačić sa svojim vojnicima pred bitku kod Schwechata
  • 26. 10. - U Vukovaru ubijen grof Hugo Filip Karlo Eltz.
  • 28. 10. - Barcelona-Mataró je prva železnička pruga na Iberijskom poluostrvu (11 godina nakon Kube).
  • 30. 10. - Bitka kod Schwechata: Jelačić i Vindišgrec porazili mađarsku vojsku u blizini Beča.
  • 31. 10. - Jelačić i Vindišgrec zauzeli pobunjeni Beč.

Novembar/Studeni[uredi - уреди]

Decembar/Prosinac[uredi - уреди]

Franjo Josip I. (vl. 1848-1916)

Kroz godinu[uredi - уреди]

  • Ideja Ilije Garašanina o srpskom vicekraljevstvu u granicama Dušanovog carstva u okviru Osmanske države, što Porta odbija[39].
  • "Napredak" Danila Medakovića u Karlovcima je prvi list štampan Vukovom azbukom[40].
  • Dvorsko ratno vijeće priključeno carsko-kraljevskom ministarstvu rata.
  • U Osmanskom carstvu se sprovodi prva regrutacija za modernu vojsku, nizame.
  • Pobuna maronitskih seljaka u Libanu protiv svojih zemljoposednika.
  • 1848-49 - Epidemija kolere u Vojvodini.
  • U francuskim i danskim kolonijama ukinuto ropstvo.
  • Razvijena Francisova turbina.

Karte[uredi - уреди]

Rođenja[uredi - уреди]

Smrti[uredi - уреди]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1848.

Reference[uredi - уреди]

  1. Šišić, Povijest 1526-1918, 432
  2. 2.00 2.01 2.02 2.03 2.04 2.05 2.06 2.07 2.08 2.09 2.10 2.11 2.12 2.13 Horvat, Prelom s Ugarskom
  3. 3.0 3.1 Istorija s. n. V-1, 201
  4. Istorija s. n. V-2, 49-50
  5. 5.0 5.1 Njegoš - Izabrana pisma, rastko.rs
  6. Istorija s. n. V-2, 54
  7. Istorija s. n. V-2, 55-6
  8. Šišić, Povijest 1526-1918, 434
  9. Istorija s. n. V-2, 57
  10. Istorija s. n. V-2, 58
  11. 11.0 11.1 Istorija s. n. V-2, 68
  12. 12.0 12.1 Istorija s. n. V-2, 65
  13. Srpski pokret 1848. godine, Istorija srpskog naroda, Vladimir Ćorović, rastko.rs
  14. Istorija s. n. V-2, 67
  15. Šišić, Povijest 1526-1918, 435
  16. Kolanović, Josip. Zagrebački biskup Juraj Haulik i ustoličenje bana Josipa Jelačića. hrcak.srce.hr
  17. Istorija s. n. V-2, 101
  18. Istorija s. n. V-2, 69-70
  19. Istorija s. n. V-2, 69
  20. Istorija s. n. V-2, 70
  21. Istorija s. n. V-1, 201-2
  22. Istorija s. n. V-2, 72
  23. 23.0 23.1 Istorija s. n. V-2, 64
  24. Istorija s. n. V-1, 275
  25. Istorija s. n. V-2, 77
  26. 26.0 26.1 Istorija s. n. V-2, 73
  27. Vukotić, dr Božidar. Grbaljska buna 1848. godine. rastko.rs
  28. Istorija s. n. V-2, 74
  29. Istorija s. n. V-2, 78
  30. Beograd u klimatološkim brojkama. archive-rs.com - arhivirana stranica sa foruma meteosrbija.rs
  31. Istorija s. n. V-2, 79
  32. Istorija s. n. V-2, 79-80
  33. Istorija s. n. V-2, 80
  34. Istorija s. n. V-2, 81
  35. Istorija s. n. V-2, 85
  36. Istorija s. n. V-1, 277
  37. Istorija s. n. V-2, 87
  38. Istorija s. n. V-2, 88
  39. Istorija s. n. V-1, 493
  40. Istorija s. n. V-2, 354

Literatura[uredi - уреди]