Titel

Izvor: Wikipedia
Titel

pogled na Titel sa Titelskog brega
pogled na Titel sa Titelskog brega

Osnovni podaci
Država  Srbija
Pokrajina  Vojvodina
Upravni okrug Južno-bački
Opština Titel
Stanovništvo
Stanovništvo (2002) 5894
Gustina stanovništva 89 st/km²
Položaj
Koordinate 45°12′13″N 20°17′24″E / 45.203666, 20.29
Vremenska zona srednjoevropska:
UTC+1
Nadmorska visina 75 m
Površina 66,5 km²
Titel na karti Srbije
Titel
Titel
Titel (Srbije)
Ostali podaci
Poštanski broj 21240
Pozivni broj 021
Registarska oznaka NS


Koordinate: 45° 12′ 13" SGŠ, 20° 17′ 24" IGD

Titel je gradsko naselje u opštini Titel u u Južnobačkom okrugu, u regionu poznatom kao Šajkaška (jugoistočni deo Bačke), u Autonomnoj Pokrajini Vojvodini u Srbiji. Prema popisu iz 2002. bilo je 5894 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 6007 stanovnika).

Geografija[uredi - уреди]

Titel se nalazi kod ušća Begeja u Tisu, nedaleko od mesta gde se Tisa uliva u Dunav, na južnim obroncima Titelske visoravni.

Iznad grada je Titelski breg (110 - 130 m), završetak Titelske visoravni, koja se prostire između Mošorina, Loka, Vilova, Titela i reke Tise. U blizini Titela je i najveća ada na Tisi.

Titel je, takođe, i sedište opštine, u kojoj se, pored grada Titela, nalaze i sela:

Istorija[uredi - уреди]

Titel je vrlo staro naselje. Postoje tragovi naseljavanja još u pretpovijesno doba.Naseljen je još u kameno doba. Područje Titela su naseljavali Kelti, kasnije Skordici i Sarmati. Za vrijeme Rimskog Carstva, bio je utvrdom. Izvorno ime mu nije poznato. Postoji vjerovanje da je mjesto dobilo ime po rimskom caru Titu. Huni pod vodstvom Atile drže oko 450. godine Titel i iz njega upadaju u Rimsko Carstvo. 600. godine potukoše Bizantinci Avare kod Titela.

U 9. stoljeću, okolnim područjem je vladao bugarski vladar Salan, koji je imao svoju prijestolnicu u Titelu. U 9. stoljeću, osvajaju ga Ugri pod vodstvom Arpada, te Titel ulati u sastav Bačke županije. U to vrijeme, 1077., prvi se put spominje ime mjesta Titel. U razdoblju od 1077. do 1095. Ladislav I. Sveti sa svojim bratom u Titelu osniva katolički augustinski samostan. 1138. u vrijeme Bele II.pominje se dvorski kraljevski kapelan iz Titela. Rimokatolička župa se prvi put spominje 1165. godine U vrijeme Andrije II 1233. spominje se prijelaz preko Dunava kod Titela i Slankamena, te prijevoz soli. Poslije tatarske provale Bela IV. dao je u čitavoj zemlji izgraditi obrambene utvrde, tako je i u Titelu 1247. izgrađen zid oko važnih zgrada i crkve. Titel se spominje i kao vjerodostojno mjesto - mjesto gdje su se ovjeravali i prepisivali dokumenti.

Toma Bakač je na vijest o Turcima 1500. utvrdio zidove Titela. 1458. godine prepozit titelskog kaptola je Janus Pannonius. Kralj Vladislav II. Jagelović donosi 1498. zakon po kojemu je titelski kaptol bio dužan opremiti 50 konjanika i uzdržavati ih. Što upućuje na bogatstvo Titela i prorektora Mikloša Olaha čiji je godišnji prihod 4000 zlatnika. Kada Turci zauzimaju Beograd 1521., Titel postaje sjedište beogradskog bana, ali samo do 1526. godine.Te 1526., pada Titel u turske ruke. Tursku posadu u Titelu 1529. čine: 100 bešlija, 250 azapa, 200 martologa, 150 janjičara i 20 tobdžija. Za vrijeme turske vlasti, a od 1541. bio je sjedištem titelske nahije, koja je bila dijelom segedinskog sandžaka. Turski zapisi bilježe da je u Titelu1554. bilo 55, 1570. 50, a 1590. 20 kuća poreznih obveznika. Pred kraj osmanske vlasti, u gradu su bile katolička i pravoslavna crkva. Prva četvrtina 17. stoljeća bilježi i tri džamije, dvije tekije i tri medrese.


Austrijanci prvi put zauzimaju Titel u srpnju 1688. godine. Turci ga ponovno zauzimaju 1695. pri čemu su ubili oko 1000 branitelja, a beogradski paša je zapalio Titel. Poslije bitke kod Sente, Titel opet zauzimaju Austrijanci. Karlovačkim mirom 1699. dolazi pod vlast Habsburške Monarhije. 1699. osniva se Podunavska milicija i Titel ulazi u sastav iste. Prilikom svog pohoda prema Petrovaradinu Turci zapališe Titel. Poslije turskog poraza kod Petrovaradina, Tekijska bitka, 5. kolovoza 1716., tvrđava se ruši, a građevni materijal se prenosi za gardnju petrovardinske tvrđave i beogradske (do 1739., jer Beograd ponovno dolazi pod tursku vlast). 1745. godine Titel ulazi u sastav Potiske milicije. Carica Marija Terezija 19. ožujka 1763. donosi rješenje o uspostavi Šajkaškog bataljuna. U to vrijeme Titel postaje sjedište šajkaša. Odred šajkaša koji je sa svojim brzim čamcima na vesla i mala jedra - šajkama - bio u stanju doći i do Beograda i remetiti turske vojne redove. Zbog toga je cijela oblast dobila naziv Šajkaška.

1764.-1765. počinje s radom Njemačka škola, a 1770. Titel posjećuje budući car Josip II. 1817. godine osnovana je dvogodišnja vojna škola Matematika, a 12. kolovoza 1817. u Titelu boravi car Franjo II. (I.) sa svojom suprugom caricom Karolinom Augustom. Ostaci tvrđave bili su vidljivi sve do početka XIX. stoljeća. Od Matematike i Vojne škole (koja je osnovana 1858.) ossnovana je 1871. godine Građanska škola, a 1872. je ukinuta Vojna granica. ukinućem Vojne granice Titel gubi na strateškom značaju.

Župna crkva Uznesenja Blažene Djevice Marije je obnovljena 1770. kao i župa. Nova se crkva gradi 1812. nakon požara koji je uništio staru crkvu. Iz franjevačkog samostana u Petrovaradinu, koji je Josip II pretvorio u vojnu bolnicu, prenešen je oltar. 1921. godine je dograđen zvonik na crkvi. Pravoslavna crkva je sagrađena 1891. godine,a iste je godine sagrađena i Luteranska (Evangelička) crkva u Titelu. Preorganizacijom monarhije dolazi u Ugarsku, a od 1918. je dijelom Kraljevine SHS. U Drugom svjetskom ratu dolazi pod vlast Horthyjeve Mađarske.

Između dva svjetska rata u Titelu većina stanovništva su Nijemci. Krajem rujna i početkom listopada 1944. godine veliki broj titelskih Nijemaca napušta Titel. O njihovom postojanju u titelu svjedoči još samo evangelička crkva koju još nazivaju i Švapska crkva. Na samom vidljivom mjestu titelske Kalvarije, na mjestu gdje se nekad nalazila tvrđava, nalazi se kapelica-grobnica njemačke obitelji Schmidtmayer, čije su kosti 1945. godine doseljeni Srbi razbacali, a grobove devastirali i opljačkali. Kapelica je u takvom stanju i danas. Doseljeni su Srbi iz zapadne Bosne, koji su se uselili u njemačke kuće.

Nakon 1945., dijelom je SAP Vojvodine u NR (kasnije SR) Srbiji. Raspadom Jugoslavije, dijelom je srpsko-crnogorske federacije odnosno kasnije, osamostaljenjem Crne Gore, u Republici je Srbiji.

Kultura[uredi - уреди]

U Titelu su neki zanimljivi spomenici - barutana i kasarna Šajkaškog bataljona iz 18. veka. U crkvama se čuvaju radovi slikara Dimitrija Popovića i Arse Todorovića. Na putu Titel - Šajkaš podignut je spomenik palim vazduhoplovcima 1941. godine. U Mošorinu su rođeni Svetozar Miletić (1826 - 1901) i Isidora Sekulić (1887 - 1968).

Demografija[uredi - уреди]

U naselju Titel živi 4745 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 40,1 godina (38,6 kod muškaraca i 41,7 kod žena). U naselju ima 2019 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,92.

Ovo naselje je uglavnom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija
Godina Stanovnika
1948. 5650 [1]
1953. 5481
1961. 5717
1971. 5957
1981. 6227
1991. 6007 5870
2002. 6034 5894
Etnički sastav prema popisu iz 2002.
Srbi
  
4180 70.91%
Mađari
  
582 9.87%
Jugosloveni
  
250 4.24%
Hrvati
  
115 1.95%
Slovaci
  
103 1.74%
Romi
  
73 1.23%
Makedonci
  
47 0.79%
Crnogorci
  
26 0.44%
Nemci
  
12 0.20%
Bugari
  
12 0.20%
Rusi
  
8 0.13%
Slovenci
  
7 0.11%
Rusini
  
7 0.11%
Rumuni
  
6 0.10%
Albanci
  
6 0.10%
Muslimani
  
4 0.06%
Ukrajinci
  
1 0.01%
Bunjevci
  
1 0.01%
Bošnjaci
  
1 0.01%
nepoznato
  
94 1.59%


Poznate ličnosti[uredi - уреди]

Privreda[uredi - уреди]

Područje opštine Titel, s rekama Tisom i Begejom i s Titelskim bregom, ima bogate terene za ribolov i lov.

Reference[uredi - уреди]

  1. Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
  2. Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7

Vanjske veze[uredi - уреди]