1909

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1870-e | 1880-e | 1890-e | 1900-e | 1910-e | 1920-e | 1930-e | >
<< | < | 1905. | 1906. | 1907. | 1908. | 1909. | 1910. | 1911. | 1912. | 1913. | > | >>

1909 u drugim kalendarima

Gregorijanski	1909 MCMIX
Ab urbe condita	2662
Islamski	1326 – 1327
Iranski	1287 – 1288
Hebrejski	5669 – 5670
Bizantski	7417 – 7418
Koptski	1625 – 1626
Hindu kalendari
- Vikram Samvat	1964 – 1965
- Shaka Samvat	1831 – 1832
- Kali Yuga	5010 – 5011
Kineski
- Kontinualno	4545 – 4546
- 60 godina	Yin Zemlja P(ij)etao (od kineske N. g.)
Holocenski kalendar	11909
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1909 (MCMIX) bila je redovna godina koja počinje u petak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u četvrtak po 13 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju kalendare).

Događaji

Januar/Siječanj

• 12. 1. - Hrvatska: optužnica protiv Adama Pribićevića i 52 druga za "zločin veleizdaje", prema brošuri agenta Đorđa Nastića - za sve će se tražiti smrtna kazna (državni tužilac Akurti).
• 14. 1. - Devetorica pristalica Narodne stranke u Podgorici usvojila Privremeni statut Narodnog ustrojstva u borbi za građanske slobode i jednakopravnost u Crnoj Gori - žele da Nikola abdicira u korist prestolonaslednika Danila, na čelu grupe je Nikola Mitrović.
• januar - Aneksiona kriza: bečka vlada dodeljuje srpski kontigent mesa Rumuniji.

Februar/Veljača

• 2. 2. - Srpska skupština u Skoplju, donesen statut srpske narodne organizacije.
• 24. 2. (11. 2. po j.k.) - U Srbiji obrazovana koncetraciona vlada Stojana Novakovića sa građanskim stranačkim liderima ("četvorna koalicija").
• 26. 2. - Turska priznala aneksiju BiH, u zamenu za odštetu i povlačenje austrougarskih garnizona iz Novopazarskog sandžaka.

Mart/Ožujak

• 3. 3. - Počinje rasprava u Veleizdajničkom procesu.
• 8. 3. - Demonstracije žena u Čikagu, naredne godine će u spomen na ovaj događaj 8. mart postati Dan žena.
• 10. 3. - Cirkular srpske vlade: pitanje BiH ostavlja velikim silama.
  • Austro-Ugarska pojačava vojne pripreme, organizovani "leteći odredi" protiv gerile.
• mart - Pod AU pritiskom, Turska zabranila tranzit kupljenog oružja za Srbiju.
• 22. 3. - Nemačka ultimativno zahteva od Rusije da prizna aneksiju.
• 25. 3. - Istoričar Heinrich Friedjung optužuje na osnovu falsifikovanih dokumenata lidere Hrvatsko-srpske koalicije za veze sa srpskom vladom.
• 26. 3. - Rusija faktički priznala aneksiju Bosne i Hercegovine.
• 27. 3. (14.3. po j.k.) - Prestolonaslednik Đorđe Karađorđević abdicirao u korist brata Aleksandra.
• 31. 3. - Srpska vlada morala dati Austrougarskoj izjavu da će prestati da protestuje zbog Aneksije BiH i voditi prijateljsku politiku - kraj Aneksione krize.

April/Travanj

• 7. 4. - Osnovana Matica srpska u Dubrovniku.
• 13. 4. - Incident 31. marta (po Rumi kalendaru) - brzo suzbijeni udar protiv Mladoturaka u korist sultana Abdul Hamida II.
• 14. 4. - Tomaš Masarik stigao u Zagreb povodom Veleizdajničkog procesa (posetiće i Beograd).
• 15. 4. - Statut za autonomnu upravu muslimanskih vjerskih i vakufsko-mearifskih poslova sankcionisan od cara F. J. - ostvarna muslimanska vjersko-prosvetna autonomija u BiH.

+ Srpska vlada otkazala sve sporazume sa AU od 1881 (ponovo carinski rat).

• 27. 4. - Zbačen sultan Abdul Hamid II, postavljen Mehmed V (do 1918, figura iza Trojice paša).

Jun/Juni/Lipanj

• 27. 6. (14. 6. po j.k.) - Prvi voz na pruzi uskog koloseka Stalać-Kruševac.
• 29. 6. - Osnovana Socijaldemokratska stranka BiH (list "Glas slobode" izlazi od aprila).

Jul/Juli/Srpanj

• 2. 7. - Miting u Parizu protiv Veleizdajničkog procesa u Zagrebu.

Avgust/August/Kolovoz

• avgust - Sukob turske vojske i narodnog skupa kod Đurđevih stupova, dvojica građana ubijena, oni koji su prisustvovali skupu označeni kao odmetnici.

Septembar/Rujan

• 10/11. 9. - "Kolašinska afera": potporučnik Petar Đinović, nakon hapšenja nekoliko opozicionara, naredio svojoj četi u Barama Kraljskim (Vasojevići) da zauzme vojni magacin, ali ovi to nisu poslušali (rasturen pokret iz januara).
• septembar - Porta dozvolila francuskim inženjerima da izvide trasu Jadranske železnice (preko Kosova i sev. Albanije) ali nailaze na otpor lokalnih Albanaca (u ovo vreme je izbila pobuna među Albancima).
  • jesen - Srbija u Francuskoj zaključila zajam od 150 miliona franaka za naoružanje i zamišljenu Jadransku železnicu.
• septembar - Počela regrutacija na crnogorskoj granici za tursku vojsku (mladoturski zakon regrutuje i hrišćane) - česta izbegavanja.
• 14-16. 9. - Hinko Hinković iznosi odbranu braće Pribićević (zbog govora osuđen na 6 meseci).
• 21 - 22. 9. - Prva jugoslovenska socijalistička konferencija u Ljubljani (socijaldemokratske stranke iz Slovenije, Hrvatske i BiH).
• 25. 9. - Završen Veleizdajnički proces.
• 29. 9. - Dalmatinski sabor donosi rezoluciju kojom se ograđuje od optužnice u veleizd. procesu (Ante Tresić Pavičić).

Oktobar/Listopad

• 5. 10. - Izrečene presude u Zagrebu: Adam i Valerijan Pribićević na po 12 godina teške tamnice, ostali na 5 - 8 (ukupno 184 godine za 31 osuđenog).
• 8. 10. - Zemljotres u Pokuplju kod Siska (M 6.0, Int. VIII).
• oktobar - Kupljenje oružja u Pljevaljskom sandžaku, samo od Srba, uz nasilje.
• 17. 10. - Vladimir Aleksić pokušao da poleti iznad Pančeva.
• 24. 10. - Nova vlada u Srbiji: Nikola Pašić na čelu koalicije sa samostalnim radikalima.

+ Italijansko-ruski sporazum iz Racconigija - protiv austrougarske dominacije nad Balkanom.

• 25. 10. - Bugarski vladar Ferdinand u poseti Srbiji.

Novembar/Studeni

• 14. 11. - Veliki vojni sud u Kolašinu doneo presudu opozicionarima - 103 osude, od čega 11 na smrt (šest u odsustvu, izvršeno 29. 11.) - novo zahlađenje sa Srbijom.
• 18. novembar - Dva američka ratna broda poslana u Nikaragvu nakon što je diktator José Santos Zelaya ubio 500 revolucioner, među kojima su bila dva Amerikanca.
• 23. novembar - Kineski princ Čun koji je, umjesto svoga sina trogodišnjeg cara Pu Jia, vodio poslove kineske vlade pokušao je učvrstiti svoju moć novom podjelom guvernerskih mjesta u pokrajinama.

Decembar/Prosinac

• 9 - 22. 12. - Fridjungov proces - utvrđena lažnost dokumenata korišćenih u V. procesu, smene u austrougarskom ministarstvu spoljnih poslova.
• 10. 12. - Izašao poslednji broj "Šabačke čivije", lista za šalu, zabavu i satiru (izlazio od 1906).

Tokom/tijekom godine

• Srebrni crnogorski perper, kovanice od 1 i 5 perpera.
• U Crnoj Gori donesen Zakon o parohijskom sveštenstvu - sveštenici će dobijati plate od države.
• U irskoj luci Belfast počela izgradnja Titanica.

Rođenja

• 10.1. - Pavle Savić, srpski fizičar, akademik († 1994)
• 18. siječnja - Oskar Davičo, srpski književnik († 1989.)
• 21.1. - Kosta Milutinović, istoričar
• 29.1. - Radivoje-Rača Marković, novinar Radio Beograda († 1979)
• 16.2. - Mirko Milisavljević, glumac († 1988)
• 4.3. - Đorđe Lobačev, rusko-srpski strip-crtač († 2002)
• 8.3. - Laslo Rajk, mađarski revolucionar i političar († 1949)
• 18.3. - Ljubica Marić, kompozitor, dirigent, srpski akademik († 2003)
• 19. ožujka - Louis Hayward, britanski glumac
• 21. ožujka - Šime Vučetić, hrvatski književnik († 1987.)
• 28.3. - Nevenka Urbanova, srpska glumica († 2007)
• 11.5. - Janoš Herceg, književnik i prevodilac († 1995)
• 13.5. - Branislav Bukurov, geograf, akademik († 1986)
• 19.5. - Đorđe Kostić, lingvista, književnik, pijanista († 1995)
• 27.5. - Svetozar Radojčić, srpski istoričar umetnosti († 1978)
• 30.5. - Benny Goodman, američki klarinetist i jazz muzičar († 1986)
• 1.8. - Jaroslav Černi, inženjer, hidrotehničar († 1950)
• 13.8. - Milovan Krstić, vajar i likovni pedagog
• 25.9. - Luka Tomanović, vajar († 1992)
• 6.10. - Janko Đonović, književnik i akademik († 1991)
• 27.10. - Đorđe Jovanović, književnik († 1943)
• 4.11. - Jan Sokol, slikar naivac († 1983)
• 5.11. - Milena Pavlović-Barili, srpska slikarka († 1945))
• 14. novembar - Joseph McCarthy, američki političar
• 23.11. - Jovan Belić, prof. Poljoprivrednog fak. u Bg., akademik († 1997)
• 28.11. - Aleksandar Ranković, političar, državnik († 1983)
• 14.12. - Borivoje Stojković, književnik i pozorišni kritičar († 1984)
• 24.12. - Marko Anaf, ilegalac, profesor Medicinskog fakulteta u Bg. († 2010)

Smrti

• 17. januar - Miša Dimitrijević, srpski glumac i reditelj (* 1854)
• 18. svibnja - Isaac Albéniz, španjolski pijanist i skladatelj (* 1860.)
• 29. rujna - Vladimir Vidrić, hrvatski književnik (* 1875.)

Nobelova nagrada za 1909. godinu

• Fizika: Carl Ferdinand Braun i Guglielmo Marconi
• Kemija: Wilhelm Ostwald
• Fiziologija i medicina: Emil Theodor Kocher
• Književnost: Selma Lagerlöf
• Mir: Auguste Beernaert i Paul Henri Benjamin Balluet d'Estournelles de Constant