1934

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1900-e | 1910-e | 1920-e | 1930-e | 1940-e | 1950-e | 1960-e | >
<< | < | 1930. | 1931. | 1932. | 1933. | 1934. | 1935. | 1936. | 1937. | 1938. | > | >>

Događaji

Januar/Siječanj

• 26.1. - Desetogodišnji pakt o nenapadanju između Nemačke i Poljske.
• 27.1. - Nova jugoslovenska vlada: Nikola Uzunović umesto Milana Srškića.
• 30.1. - Zakon o rekonstrukciji Rajha - napušten koncept savezne republike, vlast pripada centralnoj vladi Nemačke.

Februar/Veljača

• 6.2. - Kriza 6. februara 1934. - krajnji desničari izazvali nerede u Parizu, što se smatra pokušajem puča.
• 7.2. - Francuski premijer Édouard Daladier (socijalista) dao ostavku, zameniće ga konzervativac Gaston Doumergue, na čelu "Vlade nacionalnog saveza".
• 9.2. - U Atini potpisan Balkanski pakt (Jugoslavija, Rumunija, Grčka i Turska), kojim se garantuju granice balkanskih država. Pakt je dopuna Male Antante, slabi ga neulazak Bugarske.
• 12 - 16.2. - Tzv. Austrijski građanski rat između socijaldemokrata i diktatorske vlade Engelberta Dolfusa.
• 21.2. - Nikaragva: ubijen revolucionar Augusto César Sandino, simbol otpora američkoj dominaciji.
• 23.2. - Leopold III od Belgije stupio na presto.

Mart/Ožujak

• 1.3. - Puyi preuzeo carski presto japanske marionetske države Mančukuo, pod imenom Imperator Kang-te.
• 8.3. - Švedski princ Sigvard Bernadotte se oženio pučankom, zbog čega će izgubiti titulu.
• 12.3. - Estonski premijer Konstantin Päts uz podršku vojske izvršio puč i zabranio sve partije.
• 29.3. - Osnovan prvi jaht-klub u Srbiji, danas Akademski jedriličarski klub Beograd.
• 31.3. - Zemun priključen Beogradu.

April/Travanj

• 20. 4. - Katastrofalna eksplozija u rudniku Kakanj, 127 poginulih.
  • Heinrich Himmler dobio komandu nad svim policijskim snagama u Nemačkoj.

Maj/Svibanj

• 5.5. - Obnovljen Poljsko-sovjetski pakt o nenapadanju (prvi put zaključen 1932).
• maj - Najezda "golubačke mušice" u Srbiji
• 19.5. - U Bugarskoj državni udar organizacije Zveno i Vojnog saveza uz pomoć vojske, predsednik vlade Kimon Georgijev. Pomirljivo sa Jugoslavijom.
• 23.5. - Boni i Klajd ubijeni u zasedi.
• 28.5. - U Kanadi rođene Petorke Dionne, prve koje su preživele.

Jun/Juni/Lipanj

• 1.6. - Dr. Alojzije Stepinac određen od Pija XI za biskupa-koadjutora zagrebačkom nadbiskupu Baueru (uz pristanak kralja Aleksandra).

+ Stupio na snagu jugoslovensko-nemački trgovinski sporazum, potpisan 1. maja/svibnja.

• 5.6. - Društvo naroda skida s dnevnog reda mađarsku tužbu protiv Jugoslavije u vezi pograničnih incidenata (15 mrtvih) i 2600 mađarskih dvovlasnika koji nemaju ulaza u Jugoslaviju; naša strana odgovara da su problemi počeli 1932. osnivanjem terorističkog logora u Janka Pusti.
• 6.6. - New Deal: zakonom osnovana Komisija za obveznice i berzu SAD.
• 9.6. - Prva pojava Paje/Paška Patka.
• 10.6. - Finale Svetskog fudbalskog kupa u Rimu: Italija - Čehoslovačka 2:1.
• 12.6. - Zabranjene sve političke partije u Bugarskoj, energična akcija protiv VMRO-a.
• 17.6. - Marburški govor nemačkog vicekancelara fon Papena koji osuđuje nacističke ekscese - valjda poslednja javna kritika nacista.
• 24.6. - Francuski ministar Luj Bartu stigao u posetu Jugoslaviji (brodom uz Dunav).
• 30.6. - Noć dugih noževa u Njemačkoj (do 2.7.) - čistka Sturmabteilung-a ("Smeđih košulja") i drugih Hitlerovih protivnika s desnice.

Jul/Juli/Srpanj

• 1.7. - U SAD stupio na snagu Hejsov kodeks koji propisuje kako će u filmovina biti tretirani seks i nasilje ("smernice moralne cenzure") - traje do 1968.
• 17.7. - Smenjeni guverner Severne Dakote William Langer proglasio nezavisnost i nakratko se zabarikadirao u guvernerskom zdanju.
• 22.7. - U Čikagu ubijen bandit John Dillinger.
• 25.7. - Neuspeli nacistički pokušaj puča u Austriji, ubijen kancelar Engelbert Dollfuss. Italija (i Jugoslavija?) mobilisala vojsku u podršku Austriji, Nemačka odstupila.
• 26.7. - Komunisti i socijalisti u Francuskoj obrazovali Narodni front protiv desnice.
• jul - SSSR: formiran svesavezni NKVD (Narodni komesarijat unutrašnjih dela) u koji je uključena tajna policija OGPU (Objedinjena državna politička uprava), preimenovana u GUGB (Glavna uprava državne bezbednosti).

Avgust/August/Kolovoz

• 1.8. - Okončana američka okupacija Haitija (počela 1915).
• 2.8. - Umro nemački predsednik Paul von Hindenburg, Hitler istog dana preuzima predsednička ovlašćenja (ne i titulu) čime postaje Führer und Reichskanzler (protivzakonito, ali podržano plebiscitom 19.8.); ovim je okončana podjela vlasti u Njemačkoj.
• 6.8. - Počela gradnja Belog dvora na Dedinju, arhitekta Aleksandar Đorđević.
• 8.8. - Promenjena zakletva nemačkog Reichswehr-a (od 1935 Wehrmacht): na vernost se zaklinje Fireru.

Septembar/Rujan

• 18.9. - SSSR primljen u Društvo naroda.
• 19.9. - Uhapšen Bruno Hauptmann, u vezi otmice Lindbergove bebe.
• 27.9. - Jugoslovenski kraljevski par u poseti Sofiji, Bugarska nije ubeđena da pristupi Balkanskom paktu.

Oktobar/Listopad

Ubistvo Kralja Aleksandra (Universal Newsreel)

• 4 - 8.10. - Štrajk rudara u španskom Asturijasu, koji se pretvara u pobunu, čije će gušenje odneti nekoliko hiljada života.
• 6.10. - Pobuna katalonskih separatista.
• 9.10. - Marsejski atentat na jugoslavenskog kralja Aleksandra; stradao i francuski ino-ministar Louis Barthou (ubicu linčovala masa).
  • Nasleđuje maloletni Petar II Karađorđević, uz namesničko veće: knez Pavle Karađorđević (Aleksandrov brat od strica), Radenko Stanković (senator i ministar prosvete) i Ivo Perović (ban Savske banovine).
• 12.10. - Maloletni Petar II proglašen kraljem Jugoslavije.
• 16.10. - Početak jednogodišnjeg Dugog marša kineskih komunista pod Mao Tse-tungom.
• 22.10. - Agenti FBI ubili Pretty Boy Floyd-a u Ohaju.

Novembar/Studeni

• 13.11. - Italijanska vlada propisuje da predavači u školama moraju nositi vojnu ili partijsku uniformu.
• ca.16.11. - Jugoslavija pred Društvom naroda podnosi tužbu protiv vinovnika Marsejskog atentata.
• 19/20.11. - Hapšenja ustaša u Italiji i zatvaranje na ostrvu Lipari.
• 23.11. - "Walwalski incident" - anglo-etiopska granična komisija otkrila italijanske vojnike u gradu Walwalu, duboko u Etiopiji - početak Abisinske krize.
• 27.11. - U okršaju sa FBI poginuo Baby Face Nelson.

Decembar/Prosinac

• decembar - Deportacija oko 2.500 Mađara iz Jugoslavije
• 1.12. - U Lenjingradu ubijen Sergej Kirov, član Politbiroa, što će Staljinu (koji je osumnjičen za Kirovljevo ubistvo) poslužiti kao povod za pojačanu represiju u SSSR, s vrhuncem u Velikoj čistki 1936-38.
  • Lázaro Cárdenas inaugurisan za predsednika Meksika.
• 5.12. - Abisinska kriza: došlo do oružanog sukoba između Etiopljana s jedne i Somalaca i Italijana s druge strane.
• 10.12. - Savet Društva naroda osudio mađarsku podršku teroristima koji su ubili kralja Aleksandra.
• 16.12. - Pušten u saobraćaj Most kralja Aleksandra, preko Save u Beogradu (srušen 1941, sada je na tom mestu Brankov most).
• 18.12. - Nakon ostavke ministara Dragutina Kojića i Bogoljuba Jevtića, daje ostavku i predsednik vlade Nikola Uzunović. Jevtić sutradan dobija mandat za novu vladu.
• 21.12. - Nova vlada, premijer Bogoljub Jevtić, ministar finansija Milan Stojadinović.
• 22.12. - Na prvoj sednici vlade pomilovan lider HSS Vlatko Maček.
• 24-25.12. - Četvrta zemaljska konferencija KPJ u Ljubljani - usled jačanja fašizma odustaje se od razbijanja Jugoslavije (uz zadržan princip prava na samoodređenje), osuđeni Ante Pavelić i Vančo Mihajlov. Josip Broz izabran u Politbiro (tu su i Milan Gorkić, Blagoje Parović, Kamilo Horvatin i Adolf Muk). Ponovljena odluka o osnivanju KP Slovenije i KP Hrvatske.
• 29.12. - Japan napušta pomorske ugovore iz Vašingtona (1922) i Londona (1930).

Tokom/Tijekom godine

• Italijanske Tripolitanija i Kirenaika spojene u Italijansku Libiju.
• Železnica preko Save spojila Klenak i Šabac.

Rođenja

• 1.1. - Tatjana Beljakova, glumica
• 7.1. - Tassos Papadopoulos, kiparski političar i državnik
• 7.1. - Novak Kilibarda, književnik i političar
• 22.1. - Jovan Deretić, srpski književnik († 2002)
• 29.1. - Branko Miljković, srpski pjesnik († 1961.)

• 19.2. - Ivo Škrabalo, hrvatski političar i sineast († 2011.)
• 28.2. - Radivoje Konstantinović, srpski književnik, prevodilac, profesor

• 9.3. - Jurij Gagarin, ruski astronaut († 1968.)
• 15.3. - Đorđe Kisić, bosanskohercegovački muzičar
• 31.3. - Richard Chamberlain, američki glumac

• 7.4. - Taško Načić, srpski glumac († 1993)
• 11.4. - Muharem Pervić, književnik i kritičar
• 24.4. - Shirley MacLaine, američka glumica

• 7.5. - Tamara Bakić, manekenka
• 17.5. - Dejan Mijač, pozorišni reditelj
• 18.5. - Nikola Simić, glumac
• 21.5. - Zvonimir Skerl, dirigent, pijanista, kompozitor († 2009)
• 28.5. - Mića Orlović, srpski i jugoslavenski TV-voditelj

• 1.6. - Ivica Bednjanec, hrvatski crtač i strip-autor († 2011.)
• 10.6. - Alojz Mok, austrijski političar.
• 11.6. - Smiljka Bencet, hrvatska glumica

• 1.7. - Sydney Pollack, američki redatelj, producent i glumac († 2008.)
• 11.7. - Đorđo Armani, italijanski modni kreator.

• 7.8. - Marija Kohn, hrvatska glumica
• 11.8. - Danilo Bata Stojković, srpski glumac († 2002)
• 19.8. - Renée Richards, američka teniserka
• 20.8. - Fredi Perlman, anarhista, pisac, teoretičar i muzičar. (†1985.)
• 29.8. - Đenana Buturović, bosanskohercegovačka književna historičarka, kulturni antropolog, folklorista i doktor književnih nauka
• 29.8. - Đorđe Bukilica, majstor fotografije († 2010)

• 6.9. - Charles Billich, hrvatski slikar
• 8.9. - Peter Maxwell Davies, engleski kompozitor i dirigent
• 9.9. - Mladen Markov, književnik
• 10.9. - Dejan Čavić, glumac i reditelj
• 12.9. - Muharem Pervić, književni i pozorišni kritičar
• 20.9. - Sofija Loren, italijanska glumica.
• 26.9. - Mihajlo Mihajlov, jugoslovenski disident († 2010)
• 28.9. - Brigitte Bardot, francuska glumica

• 6.10. - Dragoljub S. Petrović, istoričar († 2007)
• 14.10. - Ljuba Popović, slikar i akademik
• 18.10. - Dušanka Kalanj, spiker i voditelj TV Beograd († 2010)
• 30.10. - Milić od Mačve, srpski slikar († 2000)

• 1.11. - Vladimir Ivir, hrvatski jezikoslovac, prevoditelj († 2011.)
• 9.11. - Carl Sagan, američki astronom i astrobiolog († 1996.)
• 22.11. - Slavuj Hadžić, filmski i TV reditelj († 2007)
• 27.11. - Aleksandar Korać, kompozitor, muzički urednik Radio Bg. († 2000)

• 14.12. - Ružica Sokić, srpska glumica
• 15.12. - Mohamed Farah Aidid, somalijski političar. († 1996.)
• 20.12. - Dalibor Cvitan, hrvatski književnik i književni kritičar († 1993.)
• 24.12. - Stjepan Mesić, hrvatski predsjednik
• 25.12. - Ivan Štajnberger, prof. Filozofskog fakulteta u Bg.
• 27.12. - Larisa Latinjina, sovjetska gimnastičarka

Smrti

• 1.1. - Blagoje Bersa, hrvatski skladatelj i glazbeni pedagog (* 1873.)
• 29.1. - Fric Haber, nemački hemičar. (*1868).
• 29.1. - Branimir Ćosić, srpski pisac (* 1903)

• 7.2. - Živojin Lukić, vajar (* 1890)
• 9.2. - Ante Biankini, hrvatski liječnik i političar (* 1860.)
• 23.2. - Edward Elgar, engleski kompozitor (* 1857.)

• 9.4. - Safvet-beg Bašagić, bošnjački pisac i političar (* 1870)

• 15.5. - Leon Koen, slikar-simbolista (* 1859)

• 6.6. - Julije Kempf, hrvatski povjesničar i književnik (* 1864.)

• 4.7. - Marie Curie, francuska kemičarka i fizičarka poljskog porijekala (* 1867.)
• 25.7. - Engelbert Dollfuss (ubijen), austrijski kancelar (* 1892)
• 26.7. - Winsor McCay, američki strip autor i pionir animiranog filma
• 26.7. - Rudolf Maister, austro-ugarski i jugoslavenski oficir (* 1874.)

• 2.8. - Paul von Hindenburg, njemački general i državnik (* 1847.)
• 31.8. - Jovan Vujić - Joca, srpski kolekcionar i dobrotvor (* 1863)

• 9.10. - Aleksandar I Karađorđević, jugoslovenski kralj. (*1888.)
• 9.10. - Louis Barthou, francuski političar i ministar (* 1862.)

Nobelova nagrada za 1934. godinu

• Fizika: nije dodijeljena
• Kemija: Harold Clayton Urey
• Fiziologija i medicina: George Hoyt Whipple, George Richards Minot i William Parry Murphy
• Književnost: Luigi Pirandello
• Mir: Arthur Henderson

Spoljne veze

• Chronology 1934, University of Indiana

U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:

1934