1932

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1900-e | 1910-e | 1920-e | 1930-e | 1940-e | 1950-e | 1960-e | >
<< | < | 1928. | 1929. | 1930. | 1931. | 1932. | 1933. | 1934. | 1935. | 1936. | > | >>

Događaji

Januar/Siječanj

• 7.1. - Stimsonova doktrina - SAD neće priznavati teritorijalne promene iznuđene silom (odnosi se na Japancima okupiranu Mandžuriju).
• 15.1. - U Nemačkoj ima oko šest miliona nezaposlenih.
• 18.1. - Prestonom besedom Kralj Aleksandar otvara zasedanje novoustanovljenih Narodne skupštine i Senata.
• 22.1. - Seljačka buna na zapadu El Salvadora, brutalno ugušena u julu.
• 27.1. - Senat i Skupština KJ odobrili proklamaciju od 6. januara 1929.
• 28.1. - 3.3. - Šangajski incident, sukob između Republike Kine i Japana.
• kraj januara - Studentski protesti na Tehničkom fakultetu Beogradskog univerziteta. Takođe i na Zagrebačkom sveučilištu.

Februar/Veljača

• 2.2. - U Ženevi počinje konferencija o razoružanju.
• 4.2. - Otvorena Zadužbina Ilije M. Kolarca u Beogradu.
• 4-15.2. - Zimska Olimpijada 1932.
• 18.2. - Japanci proglasili "nezavisni" Mančukuo, na čelu sa poslednjim kineskim carem Pu Yi-em (od 1.3.).
• 25.2. - Adolf Hitler dobio nemačko državljanstvo - može učestvovati na izborima.
• 27.2. - Finski kranje desni Lapuanski pokret izveo pobunu u gradu Mäntsälä, što će dovesti do njihovog raspuštanja.

Mart/Ožujak

• 1.3. - Otmica Lindbergove bebe - 20-mesečni sin avijatačara Čarlsa Lindberga otet iz njihove porodične kuće u Nju Džersiju - priča izaziva ogroman publicitet.
• 6.3. - Novi protesti na Zagrebačkom sveučilištu, isticane (zabranjene) hrvatske zastave.
• 7.3. - Policija pucala na okupljanje nenaoružanih nezaposlenih automobilskih radnika ispred Fordove fabrike u Dirbornu, Mičigen - poginula četiri radnika.
• 19.3. - Otvoren poznati most u sidnejskoj luci.
• 25.3. - Premijera filma "Tarzan čovek majmun", prvenac sa Johnny Weissmuller-om.

April/Travanj

• 1.4. - Nove studentske demonstracije u Beogradu.
• 4.4. - Ostavka vlade generala Petra Živkovića (postavljen za komandanta Kraljeve garde); novu vladu obrazuje dr. Vojislav Marinković, bivši demokrata.
• 10.4. - Drugi krug nemačkih predsedničkih izbora: Paul von Hindenburg (nezavisan) 53,1%, Adolf Hitler 36,7%, Ernst Thälmann (komunista) 10,1%.
• 17.4. - Haile Selasije objavljuje antirobovlasnički zakon u Etiopiji.
• 19.4. - Vlada Kraljevine Jugoslavije donela je Zakon o zaštiti zemljoradnika kojim je proglašen šestomesečni moratorijum na dugove i obustavljena prisilna zaplena imovine. Oko 709.000 seljaka-dužnika dugovalo je sedam milijardi dinara, mahom lihvarima i trgovcima (bez rezultata).
• 19.4. - Zemljotres u Kačaničkoj klisuri.
• 25.4. - Dvojica Družbenika proroka Muhameda premešteni iz svojih grobova u Iraku, nakon što je kralj Fejsal I Irački obavešten u snu o vodi koja nadire u njihove grobove.
• april - Izlivanje reke Save u donjem toku.

Maj/Svibanj

• 1.5. - Proglas o osnivanju Jugoslovenske radikalno-seljačke demokratije (režimska partija).
• 2.5. - Skup levih Zemljoradnika u Kragujevcu, uhapšen Dragoljub Jovanović i još 11.
• 6.5. - Upucan francuski predsednik Paul Doumer, umire sledećeg dana.
• 10.5. - Novi francuski predsednik je Albert François Lebrun - poslednji predsednik Treće republike.
• 12.5. - Proslava 60. rođendana Antona Korošeca u Sloveniji se ponegde pretvara u anti-vladine demonstracije.
• 12.5. - Pronađeno telo otete Lindbergove bebe, nedaleko od kuće iz koje je otet.
• 15.5. - Incident 15. maja - u pokušaju vojnog puča ubijen japanski premijer Inukai Tsuyoshi.
• 16.5. - Veliki neredi između muslimana i hindusa u Bombaju - hiljade mrtvih i ranjenih.
• 20.5. - Amelija Erhart preletela Atlantik.
• 26.5. - U Domu Lordova presuđeno u slučaju Donoghue v Stevenson (žena našla puža golaća u boci soka), kojim je u englesko pravo uveden "princip bližnjeg".
• maj - Demonstracije protiv vlade u Crnoj Gori i Bosanskoj Krajini (juriš na magacine s hranom u Prijedoru).

Jun/Juni/Lipanj

• 14.6. - U Nemačkoj poništena zabrana SS i SA.
• 24.6. - Sijamska revolucija 1932 - monarhija u Sijamu (Tajlandu) od apsolutne postaje ustavna.
• 30.6. - Sastanak proširenog aktiva Samostalne demokratske stranke u Zagrebu - zaključeno da je potrebno federativno preuređenje.
• jun - Suđenje nekim oficirima u Mariborskom garnizonu, kao navodnim komunistima.
• jun - Počinje Rat za Čako između Bolivije i Paragvaja.

Jul/Juli/Srpanj

• 2.7. - Ostavka vlade Vojislava Marinkovića (izazvao gnev u maju, kada je na konferenciji u Nišu rekao da nacionalno pitanje nije rešeno), novu vladu obrazuje Milan Srškić, tvrdi unitarista.
• 5.7. - António de Oliveira Salazar postaje parafašistički premijer Portugala (do 1968), uvodi autoritarni sistem Estado Novo).
• 7.7. - Francuska podmornica Prométhée potonula kod Šerbura, poginula 66-orica.
• 8.7. - Dow Jones Industrial Average dostiže dno tokom Depresije - 41.22 poena.
• 9.7. - Završena konferencija o nemačkim reparacijama u Lozani - konačna suma iznosi tri milijarde maraka (ukupno isplaćeno 53 milijarde).
• 17.7. - Krvava nedelja u Altoni, Nemačka - naoružani komunisti napali nacističke demonstracije, poginulo 18, slede mnogi ulični okršaji.
• 20.7. - Pod izgovorom događaja u Altoni, smenjena demokratska vlada Pruske, za komesara postavljen rajskancelar Franz von Papen - ovo će olakšati Hitlerovo "glajhšaltovanje" Nemačke od sledeće godine.
• 28.7. - Predsednik Huver naređuje da se iz Vašingtona rasteraju veterani koji su tražili isplatu certifikata za službu (Bonus Army).
• 30.7. - 14.8. - Olimpijada 1932 u Los Anđelesu, Jugoslaviju zastupa samo bacač diska Veljko Narančić, koji je sam platio putovanje.
• 31.7. - Savezni izbori u Nemačkoj - nacisti prvi put najjača partija (ali bez većine) - nacisti 230 poslanika (+123), socijaldemokrati 133 (-10), komunisti 89 (+12); zbog antirepublikanske "negativne većine" nacista i komunista nemoguće je da ostali sklope vladu.

Avgust/August/Kolovoz

• 2.8. - Carl David Anderson otkrio pozitron.
• 6.8. - Prvi Venecijanski filmski festival.
• 18.8. - Švicarski istraživač Auguste Piccard dostiže 16.197 m balonom na vrući zrak.
• 30.8. - Hermann Göring izabran za predsednika Rajhstaga.

Septembar/Rujan

• 4.9. - Osmerac splitskog "Gusara" postao evropski šampion na takmičenju u Beogradu.
• 7.9. - Prethodne noći napad ustaša, iz italijanskog Zadra, na žandarmerijsku stanicu u Brušanima kod Gospića - tzv. Velebitski ili Lički ustanak.
• 9.9. - U Španskoj Republici obnovljene autonomne vlasti Katalonije) (Generalitat de Catalunya - /Ženeralidad de Katalunja/).
• 20.9. - Mahatma Gandi počinje 6-dnevni štrajk glađu u zatvoru u Puni.
• 23.9. - Kraljevine Hidžaz i Nadžd ujedinjene u Saudi Arabiju.
• 26.9. - Katastrofalan zemljotres pored Svete Gore (M 7.0, int. IX-X), potresi se nastavljaju i narednih dana, stradali i manastiri, među kojima i Hilandar.

Oktobar/Listopad

• 1.10. - Austrijski savezni kancelar Engelbert Dollfuss primijenio je prvi put zakon o ovlastima iz 1917. koji mu omogućuje izdavanje naredbi u slućaju nužde.
• 2.10. - Objavljen Litonov izveštaj komisije Društva naroda, koji optužuje Japan za agresiju u Mandžuriji.
• 3.10. - Irak nezavisan od britanskog mandata.
• 19.10. - U Beogradu osnovan Kolarčev narodni univerzitet.
• 19.10. - Puštena u saobraćaj tzv. Čukarička pruga u Beogradu (tramvaj 13, Knežev spomenik - Čukarica i Gospodarska mehana - Čukarica).
• oktobar - U Beču osnovan "Zagranični biro CK KPJ".

Novembar/Studeni

• 6.11. - Savezni izbori u Nemačkoj, poslednji slobodni u predratnom periodu - nacisti opet najjači, ali s manje glasova nego u julu - nacisti 196 poslanika (-34), socijaldemokrate 121 (-12), komunisti 100 (+11).
• 7.11. - Zagrebačke punktacije (Seljačko-demokratska koalicija + frankovac Mile Budak) - traži se demokratija i novo državno uređenje. Proglašene protivustavnim, posle njih dolazi niz drugih "punktacija" (slovenačke, muslimanske, pa i vojvođanske).
• 8.11. - Franklin Delano Roosevelt ubedljivo pobedio predsednika Huvera.
• 9.11. - Neredi između konzervativaca i socijalista u Švajcarskoj.
  • Uragan i talasi ubili oko 2.500 ljudi na Kubi - najgora prirodna katastrofa na tom ostrvu.
  • Nadežda Alilujeva, Staljinova žena, pronađena mrtva.
• novembar - Benito Musolini blizu odluke da napadne Jugoslaviju i instalira ustaše u Hrvatskoj

Decembar/Prosinac

• 3.12. - Kurt von Schleicher imenovan za nemačkog kancelara.
• 11.12. - Načelni sporazum pet Velikih sila o vojnoj ravnopravnosti Nemačke, u smislu da može učestvovati u radu Konferencije za razoružanje (N. dala izjavu da se neće naoružavati).
• 19.12. - BBC počinje emitovanje Imperijalne službe (današnji BBC World Service).
• 25.12. - Zemljotres u kineskoj provinciji Kansu, 70.000 mrtvih.
• 31.12. - Opozicioni manifest u Ljubljani (Slovenska deklaracija) - traži se priznanje regionalne etničke individualnosti i kulturna, finansijska i politička autonomija.

Tokom godine

• James Chadwick otkrio neutron.
• U SAD ima 14 miliona nezaposlenih (oko 33%).
• Kominterna postavila Milana Gorkića na čelo Privremenog rukovodstva KPJ (u kojem su i Blagoje Parović i Vladimir Čopić).
• Glad u SSSR 1932-33, u Ukrajini Holodomor.
• U Beogradu izgrađena termoelektrana "Snaga i svetlost", tada jedna od najvećih na Balkanu.
• Puštena prva dva agregata HE Kraljevac na Cetini [1] od po 20,8 MW.

1932. u temama

• Nove države (obe su menjale zastavu):

Saudi Arabija

Irak

Rođenja

• 1.1. - Ivan Lacković Croata, hrvatski istaknuti likovni umjetnik, predstavnik hrvatskog naivnog slikarstva, kolekcionar i bibliograf († 2004)
• 3.1. - Radoslav Graić, istoričar umetnosti, pevač, kompozitor, muz. urednik TV Beograd
• 4.1. - Fabijan Šovagović, hrvatski glumac († 2001)
• 27.1. - Nevenka Filipović, hrvatska lutkarica i glumica († 2007)
• 31.1. - Tomislav Kaloperović, srpski fudbaler († 2002)

• 1.2. - Vanja Drach, hrvatski glumac († 2009.)
• 2.2. - Bosiljka Boci, srpska glumica († 1997)
• 22.2. - Ted Kennedy, američki političar († 2009.)
• 26.2.. - Johnny Cash, američki pjevač i gitarist († 2003.)
• 27. veljače - Elizabeth Taylor, američko-britanska glumica († 2011.)
• 28. ožujka - Anica Zubović, hrvatska pjevačica

• 6.3. - Dušan Bulajić, glumac († 1995)
• 14.3. - Mika Antić, srpski pesnik († 1986)
• 14.3. - Zoran Pavlović, slikar i istoričar umetnosti, prof. FLU u Bg. († 2006)
• 18.3. - John Updike, američki pisac († 2009)
• 19.3. - Drago Ćupić, srpski lingvista († 2010)
• 20.3. - Branislav Ciga Jerinić, srpski glumac († 2006)

• 4.4. - Anthony Perkins, američki filmski i kazališni glumac
• 5.4. - Bora Ćosić, književnik
• 10.4. - Milica Barić, srpska harfistkinja
• 27.4. - Dušan Janićijević, srpski glumac

• 28.5. - Aleksandar Gavrić, srpski glumac († 1972)
• 1.5. - Tamara Miletić, pozorišna, filmska i TV glumica

• 9.6. - Branko Lustig - hrvatski filmski producent, dvostruki dobitnik Oscara
• 18.6. - Angel Šurev, dirigent

• 8.7. - Petar Lalović, filmski reditelj i scenarista
• 16.7. - Tripo Simonuti, violinista i profesor
• 18. srpnja - Sanda Langerholz, hrvatska glumica, pjevačica i plesačica
• 20.7. - Vasilije Krestić, istoričar i akademik

• 7.8. - Abebe Bikila, etiopski atletičar († 1973)
• 18.8. - Raško Jovanović, književnik, kritičar, istoričar pozorišta i književnosti

• 18.9. - Josip Vončina, hrvatski jezikoslovac, književni povjesničar, akademik († 2010)
• 21.9. - Ljubomir Kapor, hrvatski glumac († 2010)
• 28.9. - Muhamed Kondžić, književnik († 1996)
• 30.9. - Arsenije Jovanović, reditelj, dramaturg, kompozitor, stvaralac radiofonije

• 13.10. - Dušan Makavejev, filmski režiser i scenarista
• 19.10. - Robert Reed, američki glumac
• 30.10. - Radomir Stanić, konzervator i istoričar umetnosti († 1996)
• 30.10. - Božidar Timotijević, srpski književnik († 2001)

• 4.11. - Žarko Petrović, kompozitor
• 6.11. - Predrag Gojković Cune, pevač
• 17.11. - Ante Dulčić, hrvatski glumac († 2008)
• 29.11. - Jacques Chirac, francuski političar

• 1.12. - Antun Šoljan, hrvatski književnik († 1993)
• 2.12.. - Sergio Bonelli, italijanski strip-scenarist i izdavač († 2011)
• 6.12. - Nasiha Kapidžić-Hadžić, književnica († 1995)
• 28.12. - Manuel Puig, argentinski pisac

Smrti

• 23.1. - Bernardina Franjka Horvat, pjesnikinja, pripovjedačica i dramska spisateljica (* 1899)

• 17.2. - Mihailo Rašić, general i ministar vojni (* 1858)
• 29.2. - Vladimir Čerina, hrvatski književnik (* 1891.)

• 17.4. - Rista Odavić, srpski književnik, dramaturg, arhivar (* 1870)

• 14.5. - Čedomilj Mijatović, srpski političar, ekonomista, diplomata, istoričar i pisac (* 1842)

• 9.6. - Danica Marković, književnica (*1879)
• 29.6. - Ivan Rendić, hrvatski kipar (* 1849)

• 4.7. - Ljudevit Rossi, hrvatski botaničar i planinar, domobranski major (* 1850)
• 22.7. - Reginald Fessenden, kanadski izumitelj i radio-pionir (* 1866.)

• 4.11. - Marko T. Leko, srpski hemičar (* 1853)

Nobelova nagrada za 1932. godinu

• Fizika: Werner Heisenberg
• Kemija: Irving Langmuir
• Fiziologija i medicina: Charles Scott Sherrington i Edgar Douglas Adrian
• Književnost: John Galsworthy
• Mir: nije dodijeljena