1940

Izvor: Wikipedia
Ovo je članak o godini 1940.
Milenijum: 2. milenijum
Vijekovi: 19. vijek20. vijek21. vijek
Decenija: 1910-e  1920-e  1930-e  – 1940-e –  1950-e  1960-e  1970-e
Godine: 1937 1938 193919401941 1942 1943
1940 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1940
MCMXL
Ab urbe condita 2693
Islamski 1358 – 1359
Iranski 1318 – 1319
Hebrejski 5700 – 5701
Bizantski 7448 – 7449
Koptski 1656 – 1657
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1995 – 1996
 - Shaka Samvat 1862 – 1863
 - Kali Yuga 5041 – 5042
Kineski
 - Kontinualno 4576 – 4577
 - 60 godina Yang Metal Zmaj
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11940
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1940 (MCMXL) bila je prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru (link pokazuje kalendar).

Događaji[uredi - уреди]

Januar/Siječanj[uredi - уреди]

Februar/Veljača[uredi - уреди]

+ Zasedanje stalnog saveta Balkanskog sporazuma (Grčka, Turska, Jugoslavija, Rumunija) u Beogradu.

Mart/Ožujak[uredi - уреди]

  • 5. 3. - Sovjetski Politbiro odobrio Berijin predlog da se likvidira poljski oficirski kor (Katinjski masakr).
  • 12/13. 3. - Zimski rat okončan potpisivanjem mirovnog ugovora u Moskvi - Finska gubi deo teritorije.
  • 18. 3. - Sastanak Hitlera i Musolinija na prevoju Brener - dogovoren savez protiv Francuske i V.Britanije.
  • 24. 3. - Lahorska rezolucija na velikom okupljanju Sveindijske muslimanske lige traži veću autonomiju za muslimane u Britanska Indiji.
  • ca. 31. 3. - Katastrofalne poplave Save i Dunava.

April/Travanj[uredi - уреди]

Maj/Svibanj[uredi - уреди]

+ Vinston Čerčil postaje britanski premijer umesto Nevila Čemberlena.
+ Operation Fork: britanska invazija Islanda (danski posed).
+ Otvoren logor Aušvic-Birkenau.
  • 22. 5. - Zakon o vanrednim ovlašćenjima daje britanskoj vladi kontrolu nad građanima i svom imovinom.
  • 26. 5. - 3. 6. - Operation Dynamo - Evakuacija iz Dankerka opkoljenih britanskih, francuskih i belgijskih vojnika, njih ukupno 338.226.
  • 28. 5. - Belgijski kralj Leopold I. Belgijski potpisao predaju belgijske armije zbog snažnih njemačkih prodora kroz Ardensku šumu.

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди]

Evropa, ljeto 1940.
  • 4. 6. - Čerčilov govor Parlamentu: "Nećemo posrnuti. Borićemo se na plažama... Nikada se nećemo predati".
  • 3. 6. - Luftwaffe prvi put bombarduje Pariz.
  • 10. 6. - Italija proglašava rat V. Britaniji i Francuskoj.
+ Norveška se predaje Nemcima; Francuska vlada beži u Tours.
+ Nemački bombarder potopio britanski brod RMS Lancastria sa evakuisanim vojnicima, procenjenih 4000 mrtvih (ratna cenzura to nije objavila).
  • 18. 6. - De Gol uputio prvu poruku iz Londona okupiranoj Francuskoj: "Francuska je izgubila bitku. Ali... nije izgubila rat".
+ Čerčilov govor: "neka ljudi kažu, ovo je bio njihov najbolji čas".
  • 21. 6. - Francuska potpisuje primirje (kapitulaciju) u Kompjenju sa Nemačkom (na istom mestu i istom vagon-restoranu u kome je Nemačka potpisala kapitulaciju 1918), tri dana kasnije i sa Italijom u Rimu.
+ Vladajući Front nacionalnog preporoda u Rumuniji reorganizovan u Partiju Nacije, sa obaveznim članstvom za službenike i rehabilitovanom Gvozdenom gardom.

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди]

  • 1. 7. - Rumunija se odriče anglo-francuskih garancija od prošle godine.
  • 3. 7. - Britanci potapaju ili zarobljavanju francuske brodove u alžirskim lukama Oran i Mers-el-Kebir (Višijevska Francuska sutradan prekida diplomatske odnose sa Britanijom).
  • 4. 7. - U Rumuniji imenovan pronemački premijer, zemlja napušta Društvo naroda i želi da se priključi Osovini.
  • 7. 7. - U Beograd stigao Viktor Plotnjikov, prvi poslanik SSSR u KJ; manifestacije u gradu (poslanik u Moskvi Milan Gavrilović).
  • 10. 7. - Počinje Bitka za Britaniju, nemačka vazdušna kampanja protiv ostrva; do 12. 8. to je Kanalkampf, napadi na konvoje u La Manšu.
+ Višijevska Francuska: usvojen ustavni zakon po kome Peten ima puna ovlašćenja.

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди]

  • 1. 8. - Pod pritiskom vlade, objavljeno raspuštanje masonske Velike lože "Jugoslavija".
  • 9. 8. - Wilhelm Keitel potpisao direktivu Aufbau Ost ("Izgradnja na istoku") - priprema za kasniji napad na SSSR.
  • 10. 8. - Antisemitski zakon u Rumuniji.
  • 13. 8. - Bitka za Britaniju: Adlertag, početak glavne faze nemačkog napada na Britaniju.
+ Zabranjene masonske lože u Banovini Hrvatskoj (pre svega u Zagrebu).
  • 20. 8. - Čerčil o RAF-u: "nikada se na polju ljudskog sukoba nije toliko dugovalo od takvog mnoštva tolikoj nekolicini".
  • 21. 8. - Rumunija zaključila sporazum sa Bugarskom o vraćanju južne Dobrudže (formalizovano 7. 9.).
+ Lav Trocki umro u Meksiku od rana koje mu je prethodnog dana naneo agent NKVD-a.

Septembar/Rujan[uredi - уреди]

Balkan, jesen 1940.
  • 2. 9. - Sporazum SAD i V. Britanije: SAD daje 50 razarača za pratnju u zamenu za 99-godišnji najam britanskih baza u severnom Atlantiku, Karibima i Bermudi.
  • 5. 9. - Posle nereda u zemlji, Jon Antonesku imenovan za rumunskog premijera (u početku sarađivao sa Gvozdenom gardom).
+ Uz pomoć sovjetskih ledolomaca nemačka pomoćna krstarica Komet prešla u Tihi okean.
+ Bitka za Britaniju: nemački dnevni napadi usmereni na gradove umesto RAF-ovih poletišta, u Londonu prva od 57 uzastopnih noći pod bombama.
  • 8. 9. - Antiratne demonstracije u beogradskom Košutnjaku, ima i mrtvih.
  • 8 - 9. 9. - Šesta zemaljska konferencija SKOJ-a u Zagrebu - nastavlja se politika učešća komunističkih omladinaca u masovnim organizacijama (nasuprot "sektaštvu").
  • 12. 9. - Otkriveni crteži u francuskoj pećini Lascaux.
  • 13. 9. - Italijani napadaju Egipat.
  • 16. 9. - U SAD potpisan Zakon o selektivnoj obuci i službi - prva mirnodopska regrutacija u istoriji nacije (obuhvata oko 16 miliona ljudi).
  • 26. 9. - SAD uvodi embargo na izvoz otpadnog metala u Japan.
  • 27. 9. - Trojni pakt Sila osovine: Rim-Berlin-Tokio.
  • 29. 9. - Rumunija istupila iz Balkanskog pakta.
  • septembar - Gomilanje italijanske vojske na jugoslovenskoj granici, ali Hitler nije za upotrebu sile[1].

Oktobar/Listopad[uredi - уреди]

Novembar/Studeni[uredi - уреди]

  • ca. 1. 11. - Memorandum Milana Nedića, ministra vojske, knezu Pavlu: nemoguće nastaviti politiku neutralnosti, jedini izlaz je pridruživanje Osovini.
  • 5. 11. - FDR po treći put izabran za predsednika SAD.
+ Italijanski avioni bombardovali jugoslovenski Bitolj, ima i mrtvih.
  • 6. 11. - Penzionisani general Petar Pešić ministar vojske i mornarice umesto gen. Milana Nedića.
  • 7. 11. - Srušio se viseći most u tesnacu Takoma (Tacoma Narrows Bridge), usled rezonancije sa vetrom, otvoren tek 1. 7. ove godine.
  • 10. 11. - Glavni, katastrofalni, zemljotres kod rumunske Vranče (M 7.4, int. IX), u Bukureštu poginulo 1000 ljudi, jak i u Srbiji.
  • 11. 11. - Britanci uništavaju italijansku flotu u bazi kod Taranta, prvim napadom sa nosača aviona.
  • 13. 11. - Diznijeva Fantasia.
  • 14. 11. - Grčki protivnapad na albanskom frontu protiv Italijana; u narednih mesec dana im uzimaju sve veće gradove u južnoj Albaniji.
+ Teško razaranje engleskog grada Coventry.
  • 16. 11. - Armijski general Dušan Simović postavljen za komandanta Vazduhoplovstva vojske (po drugi put).
  • 18. 11. - Britanski bombarder "Blenhajm" udario u Veliki Garač kod Danilovgrada, poginula sva četiri avijatičara (u decembru će na Volujku biti pronađen još jedan britanski bomarder).
+ Hitlerova direktiva 18 pominje mogućnost okupacije grčkog kopna severno od Egeja.
  • 20. 11. - Mađarska se pridružuje savezu Osovine.
  • 23. 11. - Rumunija se pridružuje Osovini.
  • 25. 11. - Turska proglašava ratno stanje u zoni koja obuhvata Istanbul, Jedrene i još neke gradove (zamračenje u Istanbulu od 30. 11.).
  • 26. 11. - Osnovan Varšavski geto.
  • 26/27. 11. - Žilavski masakr - pripadnici rumunske Gvozdene garde ubili 64-icu svojih političkih protivnika, pomoćnika bivšeg kralja Karola, u zatvoru Žilava; drugde ubijen i istoričar Nicolae Iorga.
  • 27. 11. - Britansko-italijanska pomorska bitka kod rta Spartivento - bez pobednika.
  • 27 - 28. 11. - Tajni sastanak ministra inostranih poslova Cincar-Markovića sa Hitlerom i Ribbentropom u Berlinu (početak nemačkog pritiska za pristupanje Trojnom paktu).

Decembar/Prosinac[uredi - уреди]

  • 6. 12. - Odbijen nemački zahtev da se preko Jugoslavije propusti pojačanje za Italijane u Albaniji[2] (odn. oružje iz Nemačke za Italijane).
  • 9. 12. - Počinje Operacija Kompas - uspešna britanska ofanziva protiv Italijana u Egiptu i istočnoj Libiji (završena u februaru).
  • 12. 12. - U Beogradu potpisan ugovor o večnom prijateljstvu i konsultovanju Jugoslavije i Mađarske.
  • 12 - 15. 12. - Razaranje engleskog grada Sheffielda.
  • 14. 12. - Umro Anton Korošec, najistaknutiji slovenački političar u Kraljevini.
+ Prvi put izolovan plutonijum.
+ FDR: SAD moraju postati "veliki arsenal demokratije".
  • decembar - Doneti profašistički zakoni u Bugarskoj.

Tokom/tijekom godine[uredi - уреди]

Rođenja[uredi - уреди]

Smrti[uredi - уреди]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1940.

Nobelova nagrada za 1940. godinu[uredi - уреди]

Izvori[uredi - уреди]

  1. Njemačko napredovanje u jugoistočnoj Evropi, Jozo Tomašević, Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941-1945 (znaci.net)
  2. Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije...