1940

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1910-e | 1920-e | 1930-e | 1940-e | 1950-e | 1960-e | 1970-e | >
<< | < | 1936. | 1937. | 1938. | 1939. | 1940. | 1941. | 1942. | 1943. | 1944. | > | >>

1940 u drugim kalendarima

Gregorijanski	1940 MCMXL
Ab urbe condita	2693
Islamski	1358 – 1359
Iranski	1318 – 1319
Hebrejski	5700 – 5701
Bizantski	7448 – 7449
Koptski	1656 – 1657
Hindu kalendari
- Vikram Samvat	1995 – 1996
- Shaka Samvat	1862 – 1863
- Kali Yuga	5041 – 5042
Kineski
- Kontinualno	4576 – 4577
- 60 godina	Yang Metal Zmaj (od kineske N. g.)
Holocenski kalendar	11940
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1940 (MCMXL) bila je prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru (link pokazuje kalendar).

Događaji

Januar/Siječanj

• 1. 1. - Anton Korošec upozorava Slovence na komuniste, "jevrejske" slobodne zidare i strance.
• 8. 1. - Zimski rat: završena Bitka kod Suomussalmija, velika finska pobeda nad sovjetskim snagama.
• 10. 1. - Mehelenski incident - u Belgiji pao nemački avion, u kome su bili planovi za invaziju regiona Nizozemske.
• 23. 1. - Razgovor Ćano - Pavelić: nakon ustanka i italijanske intervencije bi se uspostavila nezavisna Hrvatska, koja bi uključivala i Sloveniju i bila u monetarnoj i carinskoj uniji sa Italijom (uz mogućnost personalne unije).
• 24. 1. - Na ulasku u šibensko pristanište potonuo razarač "Ljubljana".
• 29. 1. - Sudar tri voza sa radnicima kod Osake u Japanu, najmanje 181 poginuli.
• januar ili februar - Bivši premijer Milan Stojadinović osnovao Srpsku radikalnu stranku (protivi se Sporazumu Cvetković-Maček).

Februar/Veljača

• 1. 2. - Zimski rat: sovjetska ofanziva na Karelijskom zemljouzu.
• 2. 2. - Streljan sovjetski pozorišni reditelj Vsevolod Mejerholjd.

+ Zasedanje stalnog saveta Balkanskog sporazuma (Grčka, Turska, Jugoslavija, Rumunija) u Beogradu.

• 7. 2. - Premijera dugometražnog crtaća "Pinokio".
• 10. 2. - Tom and Jerry se prvi put pojavljuju (mada ne pod tim imenima) u crtaću Puss Gets the Boot.
• 11. 2. - Nemačko-sovjetski trgovački sporazum.
• 15. 2. - Nova rojalistička vlada Bugarske na čelu sa Bogdanom Filovim.
• 22. 2. - Mali Tenzin Gyatso postaje 14. Dalaj Lama, nakon što je prepoznat kao reinkarnacija prethodnog.

Mart/Ožujak

• 5. 3. - Sovjetski Politbiro odobrio Berijin predlog da se likvidira poljski oficirski kor (Katinjski masakr).
• 12/13. 3. - Zimski rat okončan potpisivanjem mirovnog ugovora u Moskvi - Finska gubi deo teritorije.
• 18. 3. - Sastanak Hitlera i Musolinija na prevoju Brener - dogovoren savez protiv Francuske i V.Britanije.
• 24. 3. - Lahorska rezolucija na velikom okupljanju Sveindijske muslimanske lige traži veću autonomiju za muslimane u Britanska Indiji.
• ca. 31. 3. - Katastrofalne poplave Save i Dunava.

April/Travanj

• 9. 4. - Nemačka upada u Dansku i Norvešku (Operacija Weserübung); istovremeno počinje saveznička kampanja u Norveškoj.
• 12. 4. - Britanci zauzeli strateške Farske Otoke (danski posed).
• 19. 4. - Milan Stojadinović interniran iz Beograda ("pronađen kompromitujući materijal").
• 20. 4. - Počeo generalni štrajk u avionskoj industriji u Beogradu, Zemunu i Rakovici.
• 23. 4. - Požar u klubu Rhythm Night Club-u u Načezu, Misisipi - stradalo preko 200 gostiju.

Maj/Svibanj

• 10. 5. - Bitka za Francusku: Nacistička Njemačka napada Belgiju, Nizozemsku i Luksemburg

+ Vinston Čerčil postaje britanski premijer umesto Nevila Čemberlena.

+ Operation Fork: britanska invazija Islanda (danski posed).

• 11. 5. - U Moskvi sklopljen ugovor o trgovini i moreplovstvu između SSSR i Kraljevine Jugoslavije.
• 12. 5. - Invazija Nemačke na Francusku.
• 13. 5. - Prvo Čerčilovo obraćanje Parlamentu: "ne mogu ponuditi ništa osim krvi, muke, suza i znoja".
• 14. 5. - Jako bombardovanje Roterdama.
• 15. 5. - U SAD utemeljen lanac brze prehrane McDonalds i pojavile se najlon čarape.
• 17. 5. - Pad Brisela.
• 19. 5. - Lokalni izbori u Banovini Hrvatskoj.
• 20. 5. - Njemačke trupe izbile na La Manche.

+ Otvoren logor Aušvic-Birkenau.

• 22. 5. - Zakon o vanrednim ovlašćenjima daje britanskoj vladi kontrolu nad građanima i svom imovinom.
• 26. 5. - 3. 6. - Operation Dynamo - Evakuacija iz Dankerka opkoljenih britanskih, francuskih i belgijskih vojnika, njih ukupno 338.226.
• 28. 5. - Belgijski kralj Leopold I. Belgijski potpisao predaju belgijske armije zbog snažnih njemačkih prodora kroz Ardensku šumu.

Jun/Juni/Lipanj

Evropa, ljeto 1940.

• 4. 6. - Čerčilov govor Parlamentu: "Nećemo posrnuti. Borićemo se na plažama... Nikada se nećemo predati".
• 3. 6. - Luftwaffe prvi put bombarduje Pariz.
• 10. 6. - Italija proglašava rat V. Britaniji i Francuskoj.

+ Norveška se predaje Nemcima; Francuska vlada beži u Tours.

• 14. 6. - Nemci zauzeli Pariz, francuska vlada beži iz Tura u Bordo.
• 15. 6. - Sovjetske trupe nakon ultimatuma ulaze u Litvaniju.
• 16. 6. - Predlog Franko-britanske unije, kako bi se Francuska odvratila od kapitulacije - francuski ministri odbijaju. Novi francuski premijer postaje maršal Philippe Pétain koji odmah traži primirje.
• 17. 6. - Sovjetska okupacija baltičkih država.

+ Nemački bombarder potopio britanski brod RMS Lancastria sa evakuisanim vojnicima, procenjenih 4000 mrtvih (ratna cenzura to nije objavila).

• 18. 6. - De Gol uputio prvu poruku iz Londona okupiranoj Francuskoj: "Francuska je izgubila bitku. Ali... nije izgubila rat".

+ Čerčilov govor: "neka ljudi kažu, ovo je bio njihov najbolji čas".

• 21. 6. - Francuska potpisuje primirje (kapitulaciju) u Kompjenju sa Nemačkom (na istom mestu i istom vagon-restoranu u kome je Nemačka potpisala kapitulaciju 1918), tri dana kasnije i sa Italijom u Rimu.

+ Vladajući Front nacionalnog preporoda u Rumuniji reorganizovan u Partiju Nacije, sa obaveznim članstvom za službenike i rehabilitovanom Gvozdenom gardom.

• 24. 6. - Kraljevina Jugoslavija uspostavila diplomatske odnose sa Sovjetskim Savezom (među poslednjima u Evropi).
• 25. 6. - Stupilo na snagu primirje između Francuske te Italije i Nemačke - Nemci anektirali Alzas i Lorenu i okupirali zapadnu i severnu Francusku; Italija uzela delove Alpa, Savoju i Nicu. Ostatkom vlada maršal Peten.
• 28. 6. - Usled sovjetskog ultimatuma dva dana ranije, Rumunija ustupa Besarabiju i severnu Bukovinu.
• 29. 6. - Po odluci pape Pija XII., počela se slaviti Hrvatska Sveta Godina, povodom 1300. godišnjice kršćanstva u Hrvata.
• 30. 6. - Nemačka okupacija Guernsey-a, jednog od Kanalskih ostrva (

Jul/Juli/Srpanj

• 1. 7. - Rumunija se odriče anglo-francuskih garancija od prošle godine.
• 3. 7. - Britanci potapaju ili zarobljavanju francuske brodove u alžirskim lukama Oran i Mers-el-Kebir (Višijevska Francuska sutradan prekida diplomatske odnose sa Britanijom).
• 4. 7. - U Rumuniji imenovan pronemački premijer, zemlja napušta Društvo naroda i želi da se priključi Osovini.
• 7. 7. - U Beograd stigao Viktor Plotnjikov, prvi poslanik SSSR u KJ; manifestacije u gradu (poslanik u Moskvi Milan Gavrilović).
• 10. 7. - Počinje Bitka za Britaniju, nemačka vazdušna kampanja protiv ostrva; do 12. 8. to je Kanalkampf, napadi na konvoje u La Manšu.

+ Višijevska Francuska: usvojen ustavni zakon po kome Peten ima puna ovlašćenja.

• 21. 7. - U Moskvi proglašene Estonska, Letonska i Litvanska SSR (3.8. uključene u SSSR).
• 27. 7. - Duško Dugouško/Zekoslav Mrkva se pojavljuje prvi put pod tim imenom u crtaću A Wild Hare (takođe i Elmer Davež).

Avgust/August/Kolovoz

• 1. 8. - Pod pritiskom vlade, objavljeno raspuštanje masonske Velike lože "Jugoslavija".
• 9. 8. - Wilhelm Keitel potpisao direktivu Aufbau Ost ("Izgradnja na istoku") - priprema za kasniji napad na SSSR.
• 10. 8. - Antisemitski zakon u Rumuniji.
• 13. 8. - Bitka za Britaniju: Adlertag, početak glavne faze nemačkog napada na Britaniju.

+ Zabranjene masonske lože u Banovini Hrvatskoj (pre svega u Zagrebu).

• 20. 8. - Čerčil o RAF-u: "nikada se na polju ljudskog sukoba nije toliko dugovalo od takvog mnoštva tolikoj nekolicini".
• 21. 8. - Rumunija zaključila sporazum sa Bugarskom o vraćanju južne Dobrudže (formalizovano 7. 9.).

+ Lav Trocki umro u Meksiku od rana koje mu je prethodnog dana naneo agent NKVD-a.

• 22. 8. - "Aeroputov" dvomotorni avion "Lokid" na liniji Zagreb-Split udario u Velebit kod sela Medak - poginula dva člana posade i deset putnika.
• 24. 8. - Počinje kritična faza Bitke za Britaniju - napadi na RAF-ove piste; bačene bombe na istočni London, na šta će Britanci uzvratiti bombardovanjem Berlina 25/26. 8.
• 27. 8. - Otkriven asteroid 1700 Zvezdara (astronom Petar Đurković).
• 30. 8. - Pod nemačkim i italijanskim pritiskom ("Bečka arbitraža"), Rumunija ustupa severnu Transilvaniju Mađarskoj.
• kolovoz - Zemaljsko savetovanje Narodne (Crvene) pomoći u Zagrebu.

Septembar/Rujan

Balkan, jesen 1940.

• 2. 9. - Sporazum SAD i V. Britanije: SAD daje 50 razarača za pratnju u zamenu za 99-godišnji najam britanskih baza u severnom Atlantiku, Karibima i Bermudi.
• 5. 9. - Posle nereda u zemlji, Jon Antonesku imenovan za rumunskog premijera (u početku sarađivao sa Gvozdenom gardom).

+ Uz pomoć sovjetskih ledolomaca nemačka pomoćna krstarica Komet prešla u Tihi okean.

• 6. 9. - Rumunski kralj Karol II abdicira u korist sina Mihaila I i beži iz zemlje; de fakto vladar je Antonesku (zvani Conducator), proglašena Nacionalna legionarska država.
• 6. 9. - Otkriven asteroid 1554 Jugoslavija (astronom Milorad B. Protić).
• 7. 9. - Prema sporazumu u Krajovi, Rumunija vraća Bugarskoj južnu Dobrudžu.

+ Bitka za Britaniju: nemački dnevni napadi usmereni na gradove umesto RAF-ovih poletišta, u Londonu prva od 57 uzastopnih noći pod bombama.

• 8. 9. - Antiratne demonstracije u beogradskom Košutnjaku, ima i mrtvih.
• 8 - 9. 9. - Šesta zemaljska konferencija SKOJ-a u Zagrebu - nastavlja se politika učešća komunističkih omladinaca u masovnim organizacijama (nasuprot "sektaštvu").
• 12. 9. - Otkriveni crteži u francuskoj pećini Lascaux.
• 13. 9. - Italijani napadaju Egipat.
• 16. 9. - U SAD potpisan Zakon o selektivnoj obuci i službi - prva mirnodopska regrutacija u istoriji nacije (obuhvata oko 16 miliona ljudi).
• 26. 9. - SAD uvodi embargo na izvoz otpadnog metala u Japan.
• 27. 9. - Trojni pakt Sila osovine: Rim-Berlin-Tokio.
• 29. 9. - Rumunija istupila iz Balkanskog pakta.
• septembar - Gomilanje italijanske vojske na jugoslovenskoj granici, ali Hitler nije za upotrebu sile.

Oktobar/Listopad

• 3. 10. - Štab primorske armijske oblasti tvrdi za mlađe katoličke sveštenike da su "pavelićevci", takođe i za katoličko udruženje "Križari".
• 12. 10. - Nemački vojni savetnici dolaze u Rumuniju.
• 15. 10. - Premijera Chaplinovog filma Veliki Diktator koji ismijava Hitlera i Mussolinija.
• 18 - 19. 10. - Potopljena 32 broda iz dva saveznička konvoja, najuspešniji napad "vučjeg čopora" nemačkih podmornica.
• 19 - 23. 10. - Peta zemaljska konferencija KPJ u Dubravi kraj Zagreba, sa 108 delegata; između ostalog, kritikovana crnogorska organizacija zbog poziva na dezerterstvo iz vojske u maju.
• 22. 10. - Zemljotres kod Vranče, Rumunija, osetio se i u istočnoj Srbiji (M 6.5.).
• 23. 10. - U Beogradu otvoren bioskop "Beograd".
• 28. 10. - Italija iz Albanije vrši invaziju Grčke: u toj zemlji dan OXI - "Ne [fašizmu]"; to je početak Balkanske kampanje.

Novembar/Studeni

• ca. 1. 11. - Memorandum Milana Nedića, ministra vojske, knezu Pavlu: nemoguće nastaviti politiku neutralnosti, jedini izlaz je pridruživanje Osovini.
• 5. 11. - FDR po treći put izabran za predsednika SAD.

+ Italijanski avioni bombardovali jugoslovenski Bitolj, ima i mrtvih.

• 6. 11. - Penzionisani general Petar Pešić ministar vojske i mornarice umesto gen. Milana Nedića.
• 7. 11. - Srušio se viseći most u tesnacu Takoma (Tacoma Narrows Bridge), usled rezonancije sa vetrom, otvoren tek 1.7. ove godine.
• 10. 11. - Glavni, katastrofalni, zemljotres kod rumunske Vranče (M 7.4, int. IX), u Bukureštu poginulo 1000 ljudi, jak i u Srbiji.
• 11. 11. - Britanci uništavaju italijansku flotu u bazi kod Taranta, prvim napadom sa nosača aviona.
• 13. 11. - Diznijeva Fantasia.
• 14. 11. - Grčki protivnapad na albanskom frontu protiv Italijana; u narednih mesec dana im uzimaju sve veće gradove u južnoj Albaniji.

+ Teško razaranje engleskog grada Coventry.

• 16. 11. - Armijski general Dušan Simović postavljen za komandanta Vazduhoplovstva vojske (po drugi put).
• 18. 11. - Britanski bombarder "Blenhajm" udario u Veliki Garač kod Danilovgrada, poginula sva četiri avijatičara (u decembru će na Volujku biti pronađen još jedan britanski bomarder).

+ Hitlerova direktiva 18 pominje mogućnost okupacije grčkog kopna severno od Egeja.

• 20. 11. - Mađarska se pridružuje savezu Osovine.
• 23. 11. - Rumunija se pridružuje Osovini.
• 25. 11. - Turska proglašava ratno stanje u zoni koja obuhvata Istanbul, Jedrene i još neke gradove (zamračenje u Istanbulu od 30.11.).
• 26.11. - Osnovan Varšavski geto.
• 26/27. 11. - Žilavski masakr - pripadnici rumunske Gvozdene garde ubili 64-icu svojih političkih protivnika, pomoćnika bivšeg kralja Karola, u zatvoru Žilava; drugde ubijen i istoričar Nicolae Iorga.
• 27. 11. - Britansko-italijanska pomorska bitka kod rta Spartivento - bez pobednika.
• 27 - 28. 11. - Tajni sastanak ministra inostranih poslova Cincar-Markovića sa Hitlerom i Ribbentropom u Berlinu (početak nemačkog pritiska za pristupanje Trojnom paktu).

Decembar/Prosinac

• 6. 12. - Odbijen nemački zahtev da se preko Jugoslavije propusti pojačanje za Italijane u Albaniji (odn. oružje iz Nemačke za Italijane).
• 9. 12. - Počinje Operacija Kompas - uspešna britanska ofanziva protiv Italijana u Egiptu i istočnoj Libiji (završena u februaru).
• 12. 12. - U Beogradu potpisan ugovor o večnom prijateljstvu i konsultovanju Jugoslavije i Mađarske.
• 12 - 15. 12. - Razaranje engleskog grada Sheffielda.
• 14. 12. - Umro Anton Korošec, najistaknutiji slovenački političar u Kraljevini.

+ Prvi put izolovan plutonijum.

• 16. 12. - Operation Abigail Rachel - bombardovanje Mannheima, prvo britansko terorno bombardovanje Nemačke.
• 17. 12. - Ruzvelt prvi put izlaže plan programa Lend-Lease.
• 21/22. 12. - Britanci bombardovali Veneciju i (italijansku) Rijeku; "nepoznati" avion bacio dve bombe na jugoslovenski Sušak, nekoliko ranjenih.
• 28. 12. - U Jugoslaviji raspušten (zabranjen) Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije.
• 29. 12. - Drugi svjetski rat: Njemačko bombardiranje Londona, ubijeno 3,000 civila ("Drugi Veliki londonski požar").

+ FDR: SAD moraju postati "veliki arsenal demokratije".

• decembar - Doneti profašistički zakoni u Bugarskoj.

Rođenja

• 1.1. - Mersad Berber, bosanski slikar
• 13.1. - Edmund White, američki pisac
• 16.1. - Lepa Lukić, narodna pevačica
• 26.1. - Vjeran Zuppa, hrvatski dramaturg, pjesnik i teoretičar književnosti

• 2.2. - David Jason, britanski glumac
• 8.2. - Karlo Metikoš, hrvatski pjevač († 1991.)
• 19.2. - Saparmurat Nijazov, autoritarni predsjednik Turmenistana († 2006.)

• 5.3. - Olivera Katarina, srpska glumica i pevačica
• 9.3. - Raul Julia, portorikanski glumac († 1994)
• 10.3. - Chuck Norris, američki glumac
• 26.3. - James Caan, američki glumac

• 16.4. - Nikola Lorencin, filmski i TV reditelj, profesor
• 25.4. - Al Pacino, glumac

• 6.5. - Jasna Melvinger, hrvatska književnica
• 13.5. - Bruce Chatwin, engleski putopisac
• 24.5. - Petar Krelja, hrvatski dokumentarist, filmski kritičar
• 30.5. - Zdravka Krstulović, glumica († 2003)

• 7.6. - Tom Jones, britanski pjevač
• 24.6. - Petar Krelja, hrvatski dokumentarist, filmski kritičar
• 24.6. - Ibrahim ef. Halilović, banjalučki muftija

• 4.7. - Filip David, književnik, profesor FDU
• 13.7. - Patrick Stewart, britanski glumac
• 15.7. - Ivan Rastegorac, književnik i dramaturg

• 3.8. - Martin Sheen, glumac
• 24.8. - Slaven Zambata, hrvatski nogometaš
• 30.8. - Lukrecija Brešković, hrvatska glumica

• 3.9. - Svetislav Stjepan Krnjak, hrvatski katolički svećenik
• 5.9. - Raquel Welch, američka glumica
• 30.9. - Slobodan Rakitić, književnik

• 3.10. - Nada Knežević, džez pevačica
• 5.10. - Milena Dravić, srpska glumica
• 8.10. - Staniša Radmanović, kajakaš i trener († 2010)
• 9.10. - John Lennon, osnivač grupe The Beatles († 1980.)
• 10.10. - Milan Komnenić, književnik i političar
• 20.10. - Nedžad Ibrišimović, bosanski književnik

• 1.11. - Gojko Đogo, književnik
• 7.11. - Zoran Milić, književnik († 2007)
• 11.11. - Božidarka Frajt, glumica
• 22.11. - Terry Gilliam, američko-britanski režiser i animator, član komičarske grupe Monty Python
• 27.11. - Bruce Lee, glumac, i kung-fu borac († 1973)
• 30.11. - Ivan Stojanović, ekonomista, pred. Društva ekonomista Jugoslavije († 1996)

• 21.12. - Frank Zappa, pjevač († 1993)

•  ? - Davor Borčić, hrvatski glumac († 2010.)

Smrti

• 1.1. - Ferdo Šišić, hrvatski povjesničar (* 1869.)
• 27.1. - Isak Babel, ruski književnik (* 1894.)
• 19.2. - Ljubomir Davidović, srpski političar (* 1863)
• 16.3. - Selma Lagerlöf, švedska književnica (* 1858.)
• 5.4. - Frederick Albert Cook, američki zemljopisni istraživač i pisac (* 1865.)
• 21.8. - Lav Trocki, boljševički i marksistički teoretičar (* 1879)
• 30.8. - Joseph John Thomson, engleski fizičar (* 1856.)
• 11.9. - Milan Jovanović Batut, lekar, profesor, prvi dekan Medicinskog fakulteta u Bg. (* 1847)
• 26.9. - Walter Benjamin, njemački filozof, književnik i prevoditelj (* 1892.)
• 9.11. - Arthur Chamberlain, britanski političar (* 1869.)
• 14.12. - Anton Korošec, slovenački sveštenik i političar (* 1872)
• 14.12. - Viktor Wickerhauser, admiral u penziji, bivši komandant jugoslovenske Kraljevske mornarice (* 1866)

Nobelova nagrada za 1940. godinu

• Fizika: nije dodijeljena
• Kemija: nije dodijeljena
• Fiziologija i medicina: nije dodijeljena
• Književnost: nije dodijeljena
• Mir: nije dodijeljena

Izvori

U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:

1940