1938

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1900-e | 1910-e | 1920-e | 1930-e | 1940-e | 1950-e | 1960-e | >
<< | < | 1934. | 1935. | 1936. | 1937. | 1938. | 1939. | 1940. | 1941. | 1942. | > | >>

1938 u drugim kalendarima

Gregorijanski	1938 MCMXXXVIII
Ab urbe condita	2691
Islamski	1356 – 1357
Iranski	1316 – 1317
Hebrejski	5698 – 5699
Bizantski	7446 – 7447
Koptski	1654 – 1655
Hindu kalendari
- Vikram Samvat	1993 – 1994
- Shaka Samvat	1860 – 1861
- Kali Yuga	5039 – 5040
Kineski
- Kontinualno	4574 – 4575
- 60 godina	Yang Zemlja Tigar (od kineske N. g.)
Holocenski kalendar	11938
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1938 (MCMXXXVIII) po gregorijanskom kalendaru bila je redovna godina koja počinje u subotu (link pokazuje godišnji kalendar).

Događaji

Januar/Siječanj

• 15. 1. - Predsednik vlade dr. Milan Stojadinović stigao u posetu Berlinu.
• 25. 1. - Uveče u većem delu Evrope (i Jugoslavije) vidi se jaka krvavocrvena polarna svjetlost (što će kasnije biti tumačeno kao predznak rata).
• 27. 1. - Nemački ministar rata feldmaršal Werner von Blomberg daje ostavku, ucenjen pornografskim slikama supruge kojom se oženio ranije tokom meseca (v. Afera Blomberg–Fritsch).

Februar/Veljača

• 4. 2. - Hitler ukida Ministarstvo rata i uvodi Visoku komandu (Oberkommando der Wehrmacht - OKW), čime nemačku vojsku stavlja pod svoju kontrolu; Joachim von Ribbentrop je novi ministar spoljnih poslova, Walther von Brauchitsch je komandant armije (um. Friča koji je ucenjen optužbama za homoseksualnost)
• 6. 2. - Dopunski izbori za 23 senatora u Jugoslaviji.
• 8. 2. - Nakon što je vlada odustala od Konkordata, Sveti arhijerejski sinod SPC ukinuo sankcije političarima povodom izglasavanja istog 1937.
• 10. 2. - Rumunski kralj Karol II, suočen sa snažnom Gvozdenom gardom, uzeo diktatorska ovlašćenja (vladu sastavlja rumunski patrijarh Miron).
• 12. 2. - Austrijski kancelar Kurt von Schuschnigg u Berchtesgadenu primoran da prihvati veće učešće nacista u vladi.
• 20. 2. - Sir Anthony Eden, britanski ministar ino-poslova, daje ostavku (nesuglasice sa premijerom Čemberlenom) - nasleđuje ga Lord Halifax.
• 21. 2. - Izabran patrijarh srpski Gavrilo.
• 22. 2. - Španski građanski rat: završena bitka za Teruel, Nacionalisti povratili Teruelsku izbočinu.
• 27. 2. - Rumunija dobila novi ustav.
• februar? - Srušena kafana "Šiško" na beogradskim Terazijama, radi podizanja zgrade sa bioskopom.

Mart/Ožujak

• 3. 3. - Otkrivena nafta u Saudi Arabiji.
• 5. 3. - Počeo prvi salon automobila u Beogradu.
• 7. 3. - Španski Nacionalisti započinju uspešnu Aragonsku ofanzivu.
• 9. 3. - Austrijski kancelar Šušnik najavio za 13.3. plebiscit o nezavisnosti Austrije (pravo glasa imaju stariji od 24 godine, što je nepovoljno za naciste).
• 12. 3. - Anšlus: Nemačka vojska ušla u Austriju, aneksija oglašena sledećeg dana (potvrđena referendumom 10.4.).
• 13. 3. - Završen treći Moskovski proces, Nikolaj Buharin i još 17 osuđeno na smrt, trojica na robiju.
• 17. 3. - Poljski ultimatum Litvaniji za uspostavljanje diplomatskih odnosa - L. pristaje na odnose ali se ne odriče ni prava na region Vilniusa.
• 18. 3. - Meksiko nacionalizovao naftne resurse i postrojenja.
• 20. 3. - Otkriveni asteroidi 1517 Beograd i 1675 Simonida (oba astronom Milorad B. Protić).
• 27. 3. - U beogradskom Muzeju kneza Pavla otvorena velika Izložba italijanskog portreta kroz vekove.

+ Tajanstveni nestanak italijanskog fizičara Majorane.

April/Travanj

• 10. 4. - Édouard Daladier novi francuski premijer.
• 15. 4. - Tokom Aragonske ofanzive, španski Nacionalisti izbili na Sredozemno more, čime je Katalonija odsečena od ostatka Republike.
• 16. 4. - Sporazum Britanije i Italije u Rimu - priznata italijanska okupacija Etiopije u zamenu za povlačenje Italijana iz Španije nakon rata.
• 23. 4. - Sudetski Nemci traže punu autonomiju u Čehoslovačkoj.

Maj/Svibanj

• poč. maja - Josip Broz u Sloveniji formirao Privremeno rukovodstvo KPJ.
• tokom meseca - "Majska provala" na Tehničkom fakultetu u Beogradu, zaplenjeno mnogo komunističkog štampanog materijala, uhapšeno mnogo studenata (među kojima Rifat Burdžević).
• 21. 5. - Delimična mobilizacija u Čehoslovačkoj (ovo i međunarodno diplomatsko jedinstvo, teraju Hitlera da zasad odstupi).

+ Jedan Japanac ubio 30 svojih suseljana (do 1982. najgore masovno ubistvo koje je počinio pojedinac).

• 22. 5. - U Beogradu prvi put priređene automobilske i motociklističke trke (ul. Dušanova i Strahinića bana).
• 25. 5. - Sovjetski ambasador u SAD Trojanovski izjavljuje da je SSSR spreman da brani Čehoslovačku (SAD i Britanija ignorišu).
• 28. 5. - Na Beogradskom sajmištu počela prva međunarodna vazduhoplovna izložba.

Jun/Juni/Lipanj

• 9. 6. - U Sarajevu ustoličen novi reis-ul-ulema Fehim ef. Spaho.
• 15. 6. - László Bíró u Britaniji patentirao hemijsku olovku.
• 22. 6. - Tamnoputi Joe Luis, u meču praćenom u celom svetu, nokautirao Nemca Maxa Schmelinga u revanšu, za dva minuta i četiri sekunde (nakon udarca u bubrege).
• 28. 6. - U spomenik na Avali prenete kosti Neznanog junaka.

Jul/Juli/Srpanj

• 3. 7. - Britanska parna lokomotiva Mallard postavila svetski rekord - 202 km/h.
• 5. 7. - Komitet o neintervenciji u Španski građanski rat postiže sporazum da se povuku svi strani dobrovoljci - vlade Nemačke i Italije ignoriraju.
• 6. 7. - Konferencija o izbeglicama u Evianu - nijedna evropska zemlja ne želi primiti nemačke jevreje, Amerika bi primila samo 27.370.
• 11. 7. - Sporazum Beograda i Ankare o preseljenju 40.000 albanskih porodica u Tursku tokom 1939-44.
• 14. 7. - Howard Hughes postavio novi rekord - avionom oko sveta za 91 sat.
• 23. 7. - Španski Republikanci na liniji XYZ zaustavili Nacionalističko napredovanje ka Valensiji, Republikanskoj prestonici.
• 25. 7. - Španski Republikanci započinju za njih katastrofalnu Bitku na Ebru, najdužu bitku Španskog građanskog rata.
• 28. 7. - Pobuna protiv Metaxasa u Haniji na Kritu brzo ugušena.
• 29. 7. - 11. 8. - Bitka kod jezara Hasan, prvi od Sovjetsko-japanskih pograničnih sukoba - Japanci upali na sovjetsku teritoriju.

Avgust/August/Kolovoz

• 14. 8. - Dolazak Vlatka Mačeka u Beograd na razgovore sa šefovima Udružene opozicije, pozdravljen od mase Beograđana.
• 24. 8. - Josip Broz u Moskvi (hotel "Luks").
• 21 - 23. 8. - Konferencija Male Antante na Bledu.

Septembar/Rujan

• septembar - Evropska kriza oko nemačkih zahteva u češkim Sudetima.
• 6 - 12. 9. - Poslednji Nirnberški sabor (Reichsparteitag), u centru pažnje je situacija sa Čehoslovačkom.
• 7. 9. - Od sirijskog sandžaka Aleksandreta napravljena Država Hataj - sledeće godine priključena Turskoj.
• 10. 9. - Otvoren Beogradski jesenji sajam, na kome je firma "Filips" prvi put na Balkanu predstavila televiziju (prva proba odrađena dan ranije).
• 12. 9. - Hitlerov govor u Nirnbergu - napad na Čehe, pribaviće "prava" Sudetskim Nemcima ako ih sami ne dobiju.
• 13. 9. - Pristalice Konrada Henleina dižu pobunu u Sudetima, proglašeno vanredno stanje.
• 14. 9. - Železnička nesreća u stanici Ovčar Banja kod Čačka, šest mrtvih na mestu.
• 15. 9. - Neville Chamberlain počinje pregovore sa Hitlerom u Berchtesgadenu.
• 18. 9. - Britanija i Francuska neće ratovati zbog Čehoslovačke, SSSR će ispuniti svoje obaveze ako to učini i Francuska.
• 21. 9. - Suočena sa britanskim i francuskim stavom, Čehoslovačka kapitulira nemačkim zahtevima; Poljska i Mađarska takođe traže deo teritorije.
• 22. 9. - General Jan Syrovy čehoslovački premijer um. Milana Hodže. U razgovoru sa Čemberlenom, Hitler traži okupaciju Sudeta do 1. oktobra; Čemberlen se privremeno predomislio, Česima savetuje mobilizaciju.
• 23. 9. - Mobilizacija Čehoslovačke armije; Poljska gomila vojsku na čehoslovačkoj granici - SSSR ih upozorava da ne napadaju.
• 24. 9. - U 01:30 Čemberlen i Hitler završavaju razgovore o Sudetima, prihvatanjem Hitlerovih zahteva (Godesberg Memorandum), što u početku svi ostali odbijaju.
• 29. 9. - Minhenski sporazum - bez učešća Čehoslovačke odlučeno da Sudeti pripadnu Nemačkoj.

Oktobar/Listopad

Početak rasturanja Čehoslovačke

• 1. 10. - Nemačke trupe ulaze u Sudete (Sudetenland), Poljaci traže i dobijaju Zaolzje (Zaolzie).
• 2. 10. - Pogrom u Tiberijasu - Arapi ubili 19 Jevreja, od toga 11 dece (Arapska pobuna u Palestini 1936-39).
• 4. 10. - Republikanske španske snage počinju povlačenje dobrovoljaca, prema sporazumu od 5.7.
• 5. 10. - Čehoslovački predsednik Edvard Beneš dao ostavku (napustio zemlju 22. 10.).
• 6. 10. - Slovačka dobila punu autonomiju.
• 8. 10. - Prikarpatska Rusija (Karpato-Ukrajina, najistočniji deo Čehoslovačke) dobila autonomiju.
• 10. 10. - Završena nemačka okupacija Sudeta i poljska okupacija Tješina.

+ Raspuštena jugoslovenska skupština, izbori u decembru.

• 18. 10. - Nemačka vlada proteruje 12.000 poljskih Jevreja, Poljska prima samo 4.000, koji moraju živeti na ničijoj zemlji na granici.
• 27. 10. - Bitka za Vuhan (Drugi kinesko-japanski rat) - Japanci osvajaju grad uz velike žrtve, kineska prestonica premeštena u Čungking.
• 30. 10. - Emitovana senzacionalna radio-drama Orsona Velsa "Rat svetova", o napadu Marsovaca.

Novembar/Studeni

• 2. 11. - Prva Bečka arbitraža - jug Slovačke i jugozapad Karpato-Ukrajine dodeljeni Mađarskoj.
• 7. 11. - Poljski Jevrejin Herschel Grynszpan, čija je porodica nedavno proterana iz Nemačke, smrtno ranio trećeg sekretara nemačke ambasade u Parizu Ernst vom Ratha (umro 9.11.).
• 9./10. studenog. - Kristalna noć u Njemačkoj.
• 10. 11. - İsmet İnönü postaje drugi predsednik Turske.
• 12. 11. - Francuski ministar finansija Paul Reynaud uvodi niz zakona koji trebaju da povećaju francusku produktivnost - poništava se većina ekonomskih i socijalnih zakona Narodnog fronta.
• 16. 11. - Završena Bitka na Ebru - odlučujući poraz španskih Republikanaca.
• 21. 11. - Knez namesnik Pavle i kneginja Olga stigli u posetu Londonu.
• 30. 11. - Corneliu Zelea Codreanu i još 13 gardista ubijeno "u pokušaju bekstva" u Rumuniji.

+ Zasedanje fašističkog parlamenta u Italiji, u "spontanim" manifestacijama se zahtevaju "Tunis, Džibuti, Korzika!" - dolazi do zategnutosti sa Francuskom.

+ Emil Hácha novi čehoslovački predsednik.

Decembar/Prosinac

• 11. 12. - Parlamentarni izbori: Stojadinovićeva "Jereza" 54,1 % glasova i 306 poslanika, Udružena opozicija (srpske i hrvatske opozicione stranke na čelu sa Vlatkom Mačekom) 44,9 % glasova i 67 poslanika, Ljotićev "Zbor" 1 % glasova, bez poslanika.
• 12. 12. - Knez Pavle Karađorđević na naslovnoj strani američkog magazina "Time" (potpis: "If I only had more time!")
• 15. 12. - Osnovan Front nacionalnog preporoda kao jedina partija u Rumuniji.
• 21. 12. - Milan Stojadinović dao ostavku, odmah dobio mandat za novu vladu i sastavio je istog dana.
• 23. 12. - Franko započinje uspešnu Katalonsku ofanzivu (Katalonija je odvojena od ostatka Španske Republike).

Tokom godine

• U Nemačkoj otkrivena nuklearna fisija.
• Prosečna osigurana nadnica u Jugoslaviji 1938. iznosi 23,64 dinara.
• Adolf Hitler je "Čovek godine" časopisa Time.
• Pištolj Walther P38.

Rođenja

• 1.1. - Ante Dabro, australski umjetnik hrvatskog porijekla
• 5.1. - Svetozar Vlajković, književnik i novinar
• 7.1. - Amfilohije Radović (Risto), mitropolit SPC
• 12.1. - Aleksandar Saša Gruden, glumac i reditelj
• 19.1. - Marko Culej, hrvatski biskup († 2006.)
• 23.1. - Miroslav Rankov, istoričar književnosti, sekretar Matice srpske († 2007)
• 26.1. - Ferdinand Radovan, hrvatski operni pjevač († 2009.)

• 3.2. - Dušan Mitević, novinar, direktor RTS († 2003)
• 8.2. - Lidija Pilipenko, srpska balerina i koreograf

• 6.3. - Radmilo Armenulić, teniser i trener
• 24.3. - David Irving, engleski historičar i poricatelj Holokausta

• 8.4. - Radislav Trkulja, slikar, dir. Muzeja savremene umetnosti u Bg.
• 18.4. - Stanko Poklepović, hrvatski nogometni trener
• 26.4. - Božo Biškupić, hrvatski političar
• 30.4. - Dragiša Kalezić, književnik

• 21.5. - Anto Gardaš, hrvatski književnik

• 4.6. - Slobodan Bukvić, novinar i urednik TV Beograd († 2010)
• 6.6. - Iva Marjanović, hrvatska glumica
• 10.6. - Branislav Glumac, književnik
• 16.6. - Kemal Coco, bosanskohercegovački novinar i književnik
• 20.6. - Stjepan Šiber, general Armije Republike Bosne i Hercegovine
• 30.6. - Mirko Novosel, hrvatski košarkaški trener (--)

• 18.7. - Radomir Reljić, srpski slikar († 2006)
• 20.7. - Natalie Wood, američka glumica († 1981.)
• 28.7. - Arsen Dedić, muzičar i književnik
• 30.7. - Zoran Hristić, kompozitor

• 6.8. - August Kovačević, hrvatski jezikoslovac, akademik HAZU
• 11.8. - Ante Kostelić, hrvatski skijaški trener
• 22.8. - Fedor Kritovac, hrvatski arhitekt i kritičar († 2011.)
• 29.8. - Dragan Kolundžija, književnik

• 19.9. - Gordan Mihić, književnik, reditelj
• 28.9.. - Ljubo Stipišić, hrvatski glazbenik, skladatelj i folklorist († 2011.)
• 30.9. - Ljubomir Madžar, ekonomista

• 3.10. - Tereza Kesovija, hrvatska pjevačica
• 5.10. - Tomislav Babić, hrvatski filozof apsurda
• 22.10. - Derek Jacobi, engleski glumac
• 28.10. - Ljubiša Jeremić, književnik i teoretičar
• 29.10. - Momčilo Antonović, slikar i profesor

• 5.11. - Joe Dassin, američko-francuski pjevač († 1980.)
• 5.11. - Radivoj Korać-Žućko, srpski košarkaš († 1969)
• 5.11. - Milovan Ilić Minimaks, srpski humorista, radio-TV novinar († 2005)
• 8.11. - Milan Minja Subota, kompozitor, pevač, TV voditelj
• 20.11. - Toma Zdravković, pevač († 1991)
• 21.11. - Manojlo Vukotić - Manjo, književnik, novinar, direktor "Novosti"

• 16.12. - Vera Čukić, srpska glumica
• 19.12. - Vasilije Tapušković, publicista, novinar, pred. AKUD "Krsmanović" († 2007)
• 26.12. - Mirko Kovač, književnik
• 30.12. - Ljiljana Molnar Talajić, operna umjetnica († 2007)

•  ? - [Ivan Sutherland]], programer
•  ? - Zekerijah Đezić, bosanskohercegovavčki interpretator sevdalinke, radiospiker i voditelj
•  ? - Zoran Hristić, srpski kompozitor

Smrti

• 19.1. - Branislav Nušić, srpski književnik i satiričar (* 1864.)
• 13.2. - Momčilo Nastasijević, književnik (* 1894)
• 15.3. - Nikolaj Buharin, ruski revolucionar (* 1888)
• 25.4. - Živko Pavlović, srpski general i vojni pisac (* 1871)
• 27.4. - Edmund Husserl, njemački filozof (* 1859.)
• 16.5. - Dragutin Vladisavljević, lekar, književnik, prevodilac (* 1875)
• 30.6. - Milan Rakić, srpski pisac i diplomata (* 1876)
• 12.7. - Mihailo Isailović, pozorišni glumac i reditelj (* 1870)
• 29.7. - Draga Spasić, operska pevačica i poz. glumica (* 1876)
• 7.8. - Konstantin Stanislavski, ruski kazališni glumac, režiser i teatrolog (* 1863.)
• 15.9. - Thomas Wolfe, američki književnik (* 1900.)
• 21.9. - Ivana Brlić-Mažuranić, hrvatska književnica (* 1874.)
• 24.10. - Ernst Barlach, njemački kipar i književnik (* 1870.)
• 10.11. - Mustafa Kemal Ataturk, otac moderne Turske (* 1881)
• 25.12. - Karel Čapek, češki književnik (* 1890.)

•  ? - Kamilo Horvatin, hrvatski političar (* 1896.)

Nobelova nagrada za 1938. godinu

• Fizika: Enrico Fermi
• Kemija: Richard Kuhn
• Fiziologija i medicina: Corneille Heymans
• Književnost: Pearl S. Buck
• Mir: Nansenov međunarodni ured za izbjeglice

Spoljne veze

• Chronology 1938, University of Indiana
• Religion: Reheaded, Time od 21. marta 1938. (o izboru patrijarha Gavrila)
• YUGOSLAVIA: Optimist No. 1, Time od 21. marta 1938. (Stojadinovićev optimizam)
• Foreign News: Funk's Finance, Time od 31. oktobra 1938. (nemačka ekonomska politika)
• YUGOSLAVIA: Trustee, Time od 12. dec. 1938. (o položaju Jugoslavije)
• Letters, Dec. 19, 1938, Time (Pismo jednog Jevrejina iz Starog Bečeja)