1912

Milenijum:	2. milenijum
Vijekovi:	19. vijek – 20. vijek – 21. vijek
Decenija:	1880-e  1890-e  1900-e  – 1910-e –  1920-e  1930-e  1940-e
Godine:	1909 1910 1911 – 1912 – 1913 1914 1915

1912 u drugim kalendarima

Gregorijanski	1912 MCMXII
Ab urbe condita	2665
Islamski	1330 – 1331
Iranski	1290 – 1291
Hebrejski	5672 – 5673
Bizantski	7420 – 7421
Koptski	1628 – 1629
Hindu kalendari
- Vikram Samvat	1967 – 1968
- Shaka Samvat	1834 – 1835
- Kali Yuga	5013 – 5014
Kineski
- Kontinualno	4548 – 4549
- 60 godina	Yang Voda Miš (od kineske N. g.)
Holocenski kalendar	11912
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1912 (MCMXII) bila je prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom, odn. prijestupna godina koja počinje u nedjelju po 13 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

Događaji

Januar/Siječanj

• 1. 1. - U Švicarskoj na snagu je stupio civilni zakonik.

+ Proglašena Republika Kina.

+ U Velikoj Britaniji je podržavljena cjelokupna telefonija.

• 5. 1. (23. 12. 1911. po j.k.) - Premijera produkcije "Hamleta" Moskovskog umetničkog teatra, saradnja Konstantina Stanislavskog i Edward Gordon Craiga.
• 5 - 17. 1. - Praška konferencija: boljševička frankcija se otcepila od Ruske socijaldemokratske radničke partije, u kojoj ostaju menjševici.
• 6. 1. - Novi Meksiko je 47. država SAD.

+ Alfred Wegener prvi put predstavio teoriju pomjeranja kontinenata.

• 8. 1. - U Južnoafričkoj Uniji osnovan Afrički nacionalni kongres.
• 17. 1. - Robert Falcon Scott sa ekspedicijom stigao na Južni pol gde otkriva da ga je pretekao Roald Amundsen.
• 20. 1. - Slavko Cuvaj od Ivanske je novi hrvatski ban, nakon što je car uvažio Tomašićevu ostavku.
• 23. 1. - U Hagu potpisana Međunarodna opijumska konvencija, prvi takav ugovor za kontrolu trgovine narkoticima.
• 26. 1. - Raspušten Hrvatski sabor, uhapšen Stjepan Radić.
• 28. 1. - Puštena u saobraćaj pruga Paraćin-Zaječar.
• 29. 1. (16. 1. po j.k.) - Prestolonaslednik Aleksandar povukao ostavku na mesto vrhovnog inspektora vojske, podnesenu posle otkrića tajne organizacije oficira.
• januar - Počinje Albanski ustanak u Kosovskom vilajetu.

+ Pobuna u Kritskoj Državi, nakon što Venizelos nije hteo prihvatiti njene predstavnike u grčki parlament.

Februar/Veljača

• 12. 2. - Posljednji kineski car Pu Yi odstupa s vlasti.
• 13. 2. - Kineski predsednik Sun Yat-sen daje ostavku u korist generala Yuan Shikaia.
• 14. 2. - Arizona postaje 48. država SAD.
• 24. 2. - Italijansko-turski rat: iznenadni italijanski napad na bejrutsku luku.

Mart/Ožujak

• 6. 3. - Sastanak predstavnika Srba i mladoturaka u Skoplju - Srbi će glasati za "Jedinstvo i napredak" na aprilskim izborima u zamenu za poslanička mesta u sjeničkom i prištinskom sandžaku (ali izborno telo nije zainteresovano).
• 13. 3. (29. 2. po j.k.) - Srpsko-bugarski politički savez protiv Turske.
• ca. 29. 3. - Pomrli pripadnici Scottove ekspedicije na Antarktiku.
• 30. 3. - Feski ugovor uspostavlja francuski protektorat nad Marokom (Španci će dobiti severni deo zemlje - Španjolski Maroko).

April/Travanj

• april - Prevremeni izbori u Otomanskom Carstvu.
• 4. 4. - Suspendiran hrvatski ustav, Slavko Cuvaj sutradan postavljen za komesara.
• 14. 4. (1. 4. po j.k.) - Skupštinski izbori u Kraljevini Srbiji, radikali odneli pobedu (poslednji izbori u K. S., sledeći su 1920. za Ustavotvornu skupštinu KSHS).
• 14. 4. - Na svome prvom putovanju, britanski prekooceanski putnički brod Titanic udario je u ledeni brijeg i potonuo je.
• 16. 4. - U Splitu osnovan anarhistički nogometni klub HRŠD Anarh (današnji RNK Split).
• 17. 4. - Lenski masakr: ruska vojska ubila najmanje 150 štrajkača u rudniku zlata firme "Lenzoloto".
• 18. 4. - Italijanska flota ušla u Dardanele.
• 22. 4. - László Lukács novi ugarski premijer (do 1913).
• 30. 4. - Osnovani Universal Pictures.
• april - Gavrilo Dožić drugi put izabr. za raško-prizrenskog mitropolita (Porta opet ne potvrđuje na traženje Srbije, jer je G. D. crnogorski kandidat).

Maj/Svibanj

• 5. 5. - Prvi broj ruskih novina "Pravda".

+ Dragutin Novak, prvi hrvatski pilot, pobjeđuje na aeromitingu u Grazu gdje doživljava pad.

• 12. 5. - Vojni sporazum Srbije i Bugarske.
• 14. 5. - Francuska policija likvidira znamenitu anarhističku Bonnotovu bandu.

+ Saved from the Titanic - prvi film o katastrofi tog broda, sa glumicom koja je zaista spašena sa "Titanika".

+ Tokom boravka u Nemačkoj umro danski kralj Frederik VIII, nasleđuje ga sin Kristijan X (vl. 1912-1947).

• 16. 5. - Italijani okupirali ceo Rodos, kao i Dodekaneze (do 1947).
• 22. 5. - István Tisza na čelu ugarskog sabora nakon tuče među poslanicima.
• 24. 5. - Prvi javni boks meč u Srbiji, u dvorani beogradskog bioskopa "Kolarac".
• 25. 5. - U mestu Tyler, Texas, rulja spalila crnca koji je silovao i zaklao belkinju.
• 29. 5. - Bugarsko-grčki savez.

+ Vaclav Nižinski izazvao skandal u Parizu svojim baletom "Popodne jednog fauna".

Jun/Juni/Lipanj

• 7. 6. - U ugarskom saboru pucano na Ištvana Tisu.
• 8. 6. - Neuspio atentat na hrvatskog komesara Cuvaja.
• 15. 6. - U odsustvu opozicije usvojen vojni zakon u Ugarskoj.
• 16. 6. (3. 6. po j.k.) - Otvorena pruga uskog koloseka Čačak-Užice.
• 19. 6. - Crnogorski predsednik vlade Lazar Tomanović dao ostavku, nasleđuje ga divizijar Mitar Martinović.
• 24. 6. - Na Olimpijske igre u Stokholmu otišla prva olimpijska ekipa iz Srbije - atletičari Dušan Milošević i Dragutin Tomašević.
• 27. 6. - Pogibijom Evarista Estenoza okončana crnačka pobuna na Kubi.

Jul/Juli/Srpanj

• 1. 7. (18. 6. po j.k.) - Umro Milovan Milovanović, srpski predsednik vlade i ministar ino. poslova; privremeno ga nasleđuje Marko Trifković.
• 2. 7. (19. 6. po j.k.) - Srpsko-bugarska vojna konvencija.
• 6 - 22. 7. - Olimpijske igre u Stokholmu (takmičenja traju od 5. 5.).
• 11. 7. (28. 6. po j.k.) - Na predlog ugarskog premijera Lasla Lukača, car Franjo Josif ukinuo srpsku narodno-crkvenu autonomiju u Hrvatskoj.
• 17. 7. - Grčko ostrvo Ikarija se otcepilo od Turske.

+ Nakon pobune turske vojske u Makedoniji, veliki vezir Mehmed Said-paša dao ostavku, sledi Ahmet Muhtar-paša.

• 19. 7. - Albanski pobunjenici pristali na primirje sa osmanskom vladom.
• 28. 7. - Turska parlamentarna komisija stigla u Prištinu da ispita albanske žalbe.
• 29. 7. - Isa Boljetinac ulazio u Prištinu.
• 30. 7. - Umro japanski car Mucuhito (Meiđi), nasleđuje ga sin Jošihito (Taišo, vl. do 1926).

Avgust/August/Kolovoz

• 1. 8. - Bomba u Kočanima ubila više desetina ljudi.
• 4. 8. - Počinje Američka okupacija Nikaragve (do 1933), deo tzv. Banana ratova (1898 - 1934).

+ Raspušten turski parlament.

• 7. 8. - Leteći balonom Victor Hess otkrio kosmičke zrake.
• 12. 8. - Marokanski sultan Abdelhafid abdicirao u korist brata Jusufa (u zemlji su neredi i represalije zbog francuskog protektorata).
• 14. 8. - Kosovski Albanci zauzeli Skoplje.
• 16. 8. - Napadnuta hrišćanska sela oko Berana (sukob Srba iz beranske nahije sa bašibozukom iz Rugova i Rožaja, u pobunu se umešale i crnogorske pogranične čete).
• 18. 8. - Osmanska vlada daje neka prava Albancima.
• 20. 8. - Sastanak Ise Boljetinca sa Ibrahim-pašom u Solunu - kraj pobune na Kosovu.
• 25. 8. - U Pekingu osnovan Kuomintang.
• 29. 8. - Konferencija srpskih stranaka iz Ugarske i Hrvatske u Novom Sadu - za obustavljanje "raspri" i borbu za vraćanje narodno-crkvene autonomije.
• avgust - Okršaj na crnogorsko-turskoj granici kod Mojkovca, srušeno nekoliko karaula.

Septembar/Rujan

• 4. 9. - Kraj Albanskog ustanka - osmanska vlada odlučila ispuniti pobunjeničke zahteve.
• 6. 9. - Francuzi porazili marokanskog pobunjenika Ahmeda al-Hibu.
• 7. 9. - Temistoklis Sofulis se sa dobrovoljcima iskrcao na Samos.
• 9. 9. - Srpski predsednik vlade Marko Trifković daje ostavku, preuzima Nikola Pašić (do 1918).
• 10. 9. - Bomba u Dojranu, 20-45 poginulih.
• 15. 9. - Veliki mitropolijski zbor u Novom Sadu - osuda ukidanja crkvene autonomije.
• 19. 9. (6. 9. po j.k.) - Balkanski saveznici predaju notu Carigradu kojom zahtevaju autonomiju za Makedoniju, Staru Srbiju, Epir i Albaniju pod zaštitom Velikih sila.
• 23. 9. - Turska mobilizacija evropskih divizija.
• 27. 9. (14. 9. po j.k.) - U Lucernu sklopljen srpsko-crnogorski savez.
• 28. 9. - Protestanti Severne Irske završili potpisivanje Alsterskog zaveta i Deklaracije protiv predložene samouprave za Irsku.
• 30. 9. (17. 9. po j.k.) - Srbija, Bugarska, Crna Gora i Grčka objavile mobilizaciju.

Oktobar/Listopad

• 1. 10. - Opšta mobilizacija u Turskoj.
• 8. 10. (25. 9. po j.k.) - Prvi balkanski rat: Crna Gora objavila rat Osmanskom Carstvu nakon višetjedne napetosti izmedu država Balkanskog saveza i Carstva; ostale su je članice saveza slijedile deset dana poslije.

+ Rusko-austrougarska nota izjavljuje da se neće dozvoliti promene granica, od Porte se traže reforme u Makedoniji.

• 14. 10. - Napadnuti srpski položaji kod Ristovca i bugarski kod Plovdiva.

+ Duševni bolesnik upucao bivšeg predsednika i sadašnjeg kandidata Theodora Roosevelta.

• 15 - 19. 10. - Borbe kod Merdara i Vasiljevačkih karaula na srpsko-turskoj granici.
• 15. 10. - Crnogorci uzeli Tuze.
• 16. 10. - Crnogorci uzeli Berane.
• 17. 10. (4. 10. po j.k.) - Srbija i Bugarska objavile rat Turskoj.

+ Kruppovi inženjeri Benno Strauss i Eduard Maurer patentirali austenitski nerđajući čelik.

• 18. 10. - Ugovorom iz Ouchy-ja završen Italijansko-turski rat - Italija dobija današnju Libiju, predviđen povratak Dodekaneskih ostrva Turskoj, što nije ispunjeno (v. Italijanska Egejska Ostrva).

+ Grčka objavila rat Turskoj.

+ Saveznici prelaze granicu.

• 20. 10. (7. 10. po j.k.) - Srbi zauzeli Podujevo, Bujanovac, Krivu Palanku (K. P. bez borbe).
• 21. 10. - Crnogorci zauzimaju Plav i Gusinje.
• 22. 10. - Treća srpska armija Božidara Jankovića zauzela Prištinu i istorijsko Kosovo.
• 23. 10. - Srbi ušli bez borbe u Novi Pazar.
• 23 - 24. 10. - Kumanovska bitka, srpska pobeda, zauzeto Kumanovo.
• 24. 10. - Sjenica se predala srpskoj vojsci, dodir sa crnogorskom vojskom; Bugari zauzeli Lozengrad (Kirk-Kilis), kao i Kočane.

+ Okršaj srpske vojske sa Albancima kod Ferizovića/Uroševca.

• 26. 10. (13. 10. po j.k.) - Srbi ušli bez borbe u Skoplje.
• 26/27. 10. - Srbi u Mitrovici.
• 27. 10. - Bugari zauzeli Štip.
• 28. 10. - Počinje Opsada Skadra (do aprila); srpska vojska zauzela Veles.
• 31. 10. - Crnogorci generala Vukotića u Peći, Srbi u Prizrenu.

+ Srpska II armija stavljena na raspolaganje bugarskoj komandi za opsadu Jedrena.

+ Drugi nespjeli atentat na hrvatskog komesara Cuvaja.

• oktobar - U časopisu The All-Story prvi put objavljena priča sa Tarzanom.

Novembar/Studeni

• 4. 11. (22. 10. po j.k.) - Srpska vojska zauzela Đakovicu nakon okršaja sa Albancima (Bajram Curi i Rizam-beg); uveče došle i crnogorske trupe.
• 5. 11. - Woodrow Wilson izabran za američkog predsednika.
• 6. 11. (24. 10. po j.k.) - Srbi zauzeli Prilep, boj kod Alinaca.
• 8. 11. - Solun se predao Grcima, koji su za nekoliko sati pretekli Bugare.
• 10. 11. - Velike manifestacije u Splitu i Šibeniku u korist balkanskih saveznika - obe dobijaju antiaustrijski karakter, biti će smjenjeni gradonačelnici Vinko Katalinić (i općinska uprava) te Ivan Krstelj.
• 12. 11. - Anarhista Manuel Pardiñas ubio španskog premijera Joséa Canalejasa.

+ Objavljeno otkriće fosila "Piltdaunskog čoveka", koji će biti razotkriven 1953.

• 15 - 18. 11. - Bitoljska bitka, srpska pobeda i zauzeće grada Bitolja.
• 18. 11. - Srpska i crnogorska vojska zauzele Lješ u Albaniji (srpska vojska izbila na more).

+ Bugari poraženi kod Čataldže, odustaju od prodora prema Carigradu.

• 23. 11. - Srpska vojska zauzela Ohrid.
• 24. 11. - Austrougarski konzul Oskar Prochaska prinuđen napustiti Prizren jer je okupljao Albance za borbu protiv Srbije; narednog meseca iskonstruisana afera da su ga Srbi navodno kastrirali.
• 24. 11. - Narodni zbor u Zadru (Srbi i Hrvati), Druga zadarska rezolucija pozdravlja balkanske saveznike, osuđuje austrijski policijski sustav.
• 25. 11. - Bez borbe zauzeta Kroja.
• 27. 11. - Francuska i Španija potpisale ugovor o podeli Maroka.
• 28. 11. - Proglašenje nezavisnosti Albanije od Osmanskog Carstva; istog dana srpska vojska bez otpora ušla u Drač i Tiranu.
• 29. 11. - Srpska vojska u Elbasanu, osnovan Drački Okrug.
• novembar/decembar - Razoružavanje Albanaca u Albaniji i na Kosmetu izaziva nekoliko sukoba.

Decembar/Prosinac

• 1. 12. - Gandi počeo nositi tradicionalnu indijsku odeću.
• 4. 12. - Primirje u Balkanskom ratu, osim za Grčku koja traži Janjinu.
• 6. 12. - Otkrivena Nefertitina bista.
• 10. 12. - Turska pešadija napustila Tripoli (dovršena predaja teritorije Italijanima).
• 16. 12. - Počela Balkanska mirovna konferencija u Londonu.
• 17. 12. - Londonska konferencija ambasadora de fakto priznala Albaniju.
• 18. 12. - Turci iz Skadra privremeno odbacili srpske snage od sela Dajči (turski guverner Skadra odbio poštovati primirje).
• 23. 12. - Vicekralj Indije, Lord Harding, povređen od bombe koja je bačena na njega.
• 24. 12. - Osnovana Vazduhoplovna komanda srpske vojske u Nišu (danas Dan vazduhoplovstva i PVO Vojske Srbije).
• 25. 12. - Odlazeći američki predsednik Taft u poseti Panami, u jednoj ulici eksplodirao dinamit 15 minuta nakon njegovog prolaska.
• prosinac - Počinje izlaziti katolički dnevnik "Riječke novine", koji se zalaže za narodno jedinstvo Hrvata, Slovenaca i Srba.

Tokom/tijekom godine

• U BiH ukinut civilni adlatus, vladom neposredno upravlja zemaljski poglavar (vojni zapovjednik).
• Kazimir Funk identifikovao vitamine.
• Izmišljena Skovilova skala za merenje ljutine hrane.
• Vilfrid Vojnič otkrio po njemu nazvani rukopis.

U toku/tijeku

• Meksička revolucija (1910 - 1920).

Rođenja

• 3. januar - Ljubomir Vukadinović, sportski novinar († 1973)
• 4. januar - Vojislav Đurić, teoretičar i istoričar književnosti, akademik († 2006)
• 14. januar - Milorad Panić Surep, književnik († 1968)
• 17. januar - Vojislav Đurić, istoričar književnosti, akademik († 2006)
• 28. siječnja - Jackson Pollock, američki slikar († 1956.)
• 28. januar - Milan Vasić, slikar i scenograf
• 14. februar - Tibor Sekelj, književnik († 1988)
• 8. ožujka - Vladimir Bakarić, pravnik, političar, narodni heroj († 1983)
• 20. mart - Andreja Preger, pijanista, muzički pedagog, beogradski profesor
• 22. ožujka - Wilfrid Brambell, irski glumac
• 23. ožujka - Wernher von Braun, američki izumitelj njemačkog porijekla († 1977.)
• 24. mart - Đorđe Karaklajić, kompozitor i dirigent († 1986)
• 7. travnja - Harry Hay, američki gej aktivista
• 10. april - Boris Kidrič, revolucionar i političar († 1953)
• 15. travnja - Kim Il-Sung, komunistički vođa Sjeverne Koreje († 1994.)
• 3. svibnja - Virgil Fox, američki orguljaš
• 22. svibnja - Herbert Charles Brown, dobitnik Nobelove nagrade za kemiju († 2004.)
• 28. svibnja - Patrick White, australijski pisac
• 30. maj - Miodrag Kolarić (Arsen Lozanin), istoričar umetnosti, upravnik Narodnog muzeja u Beogradu († 2001)
• 6. lipnja - Fran Koncelak, hrvatski književnik († 2003.)
• 23. lipnja - Alan Turing, britanski matematičar, kriptograf, i teoretičar računarstva († 1954.)
• 21. srpnja - Dinko Štambak, hrvatski književnik († 1989.)
• 23. avgust - Jara Ribnikar, književnica, publicista, prevodilac († 2007)
• 5. rujna - John Cage, američki kompozitor
• 17. listopada - papa Ivan Pavao I. († 1978.)
• 31. oktobar - Čedomir Minderović, književnik († 1966)
• 15. studenog - Branko Belan, hrvatski filmski redatelj i književnik († 1986.)
• 23. prosinca - Gene Kelly, američki filmski glumac († 1996.)
• 26. prosinca - Eugène Ionesco, francuski dramatičar rumunjskog porijekla († 1994.)

Smrti

• 14. 1. - Sava Hilandarac, svetogorski monah (* 1837)
• 30. ožujka - Karl May, njemački književnik (* 1842.)
• 30.3. - Osman Đikić, književnik i publicista (* 1879)
• 14.4. (1.4. po j.k.) - Bogoboj Rucović, srpski glumac (* 1869)
• 20. travnja - Bram Stoker, irski književnik, autor romana Drakula (* 1847.)
• 19. svibnja - Bolesław Prus, poljski književnik (* 1847.)
• 30. svibnja - Wilbur Wright, američki pionir aviacije i graditelj aviona (* 1867.)
• 12. lipnja - Frédéric Passy, francuski humanist (* 1822.)
• 26. kolovoza - Mijo Vjenceslav Batinić, pisac (* 1846.)
• 9. prosinca - Carl Justi, njemački filozof i povjesničar umjetnosti (* 1832.)

Reference

• Stanoje Stanojević, Narodna enciklopedija tom III, II izdanje, str. 698-710

Nobelova nagrada za 1912. godinu

• Fizika: Gustaf Dalén
• Kemija: Victor Grignard i Paul Sabatier
• Fiziologija i medicina: Alexis Carrel
• Književnost: Gerhart Hauptmann
• Mir: Elihu Root

Takođe pogledati

• Prvi balkanski rat
• Srpska okupacija Albanije

U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:

1912