1883

Izvor: Wikipedia
Milenijum: 2. milenijum
Vijekovi: 18. vijek19. vijek20. vijek
Decenija: 1850-e  1860-e  1870-e  – 1880-e –  1890-e  1900-e  1910-e
Godine: 1880 1881 188218831884 1885 1886
1883 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1883
MDCCCLXXXIII
Ab urbe condita 2636
Islamski 1300 – 1301
Iranski 1261 – 1262
Hebrejski 5643 – 5644
Bizantski 7391 – 7392
Koptski 1599 – 1600
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1938 – 1939
 - Shaka Samvat 1805 – 1806
 - Kali Yuga 4984 – 4985
Kineski
 - Kontinualno 4519 – 4520
 - 60 godina Yin Voda Koza
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11883
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1883 (MDCCCLXXXIII) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u subotu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).

Događaji[uredi - уреди]

Januar/Siječanj
  • 3. 1. - Ban Pejačević proglasio privremeni izborni red za izbor zastupnika reinkorporirane Vojne krajine (35 kotara, u 18 su izabrani Srbi - svi osim jednog prišli vladinoj Narodnoj stranci).
  • 10. 1. - Osnovano prvo pčelarsko društvo u Srbiji i prvi broj časopisa "Pčelar".
  • 12. 1. (31. 12. 1882. po j.k.) - U Srbiji donesen Zakon o osnovnim školama (obavezno šestogodišnje osnovno školovanje za svu decu), kao i Zakon o crkvenim vlastima, kojim vlada preuzima kontrolu nad Arhijerejskim saborom i izborom novog mitropolita.
  • 15. 1. (3. 1. po j.k.) - U Srbiji novi zakon o vojsci - stajaća vojska umesto narodne, dvogodišnji rok (pet meseci za neke kategorije), rezervisti po starosti podeljeni u tri poziva.
  • 16. 1. - U SAD stupio na snagu Pendletonov zakon o reformi državne službe (Pendleton Civil Service Reform Act) kojim se vladini poslovi dodeljuju meritokratski a ne na osnovu partijskog plena.
  • 18. 1. - Srbija: Zakon o Narodnoj banci, predviđeno izdavanje novčanica sa zlatnim pokrićem, u većim apoenima (javnost nema poverenja).
  • 19. 1. - Mahdijev rat: pobunjenici zauzeli Al-Ubayyid nakon četvoromesečne opsade.
  • januar (po j.k.) - Petar Karađorđević gost na Cetinju - dobija Danilov orden, počasni je crnogorski senator, veren je kneginjicom Zorkom.
Februar/Veljača
Mart/Ožujak
  • 5. 3. - Prvi putnički voz ušao u železničku stanicu Novi Sad (nova pruga Subotica-Novi Sad).
  • 12. 3. - Lena Knićanka, implicirana u atentat Ilke Marković na kralja Milana prošlog oktobra, pronađena obešena u ćeliji.
  • 14. 3. - Proradio prvi telefon u Beogradu (između kafane "Tri lista duvana" i inžinjerijske kasarne na Paliluli).
April/Travanj
  • 1. 4. (20. 3. po j.k.) - Za beogradskog mitropolita, bez prisustva episkopâ, izabran Teodosije Mraović umesto zbačenog Mihaila - zato ga je nedelju dana kasnije u Karlovcima rukopoložio patrijarh German Anđelić.
  • 5. 4. - Na krakovskom univerzitetu prvi put proizveden tečni kiseonik.
  • 24. 4. - Ilka Marković osuđena na smrt zbog pokušaja ubistva Kralja Milana - pomilovana, izvršila samoubistvo nedugo zatim.
  • april (po j.k.) - Četvorna konvencija Austrougarske, Srbije, Turske i Bugarske - srpske železnice će imati vezu sa stambolskom železnicom kod Pirota i sa solunskom kod Vranja.
Maj/Svibanj
Jun/Lipanj
  • 5. 6. - Otto von Bismarck progurao zakon o zdravstvenom osiguranju.
  • 6. 6. - Početak gradnje železničke stanice u Beogradu (RTS).
  • 16. 6. - Tragedija u Victoria Hallu u engleskom Sunderlandu - 183 dece poginulo u stampedu.
Jul/Srpanj
Avgust/Kolovoz
  • 3. 8. - Tiszaeszlárska afera: sud oslobađa Jevreje, što izaziva antisemitske nerede u Mađarskoj.
  • 6/7. 8. - Po naređenju madžarskog ministra financija Gyule Szapáryja na zagrebačkim financijskim i carinskim uredima postavljeni dvojezični grbovi[1].
  • 11. 8. (30. 7. po j.k.) - Nakon što je u Srbiji naređeno kupljenje pušaka od narodne vojske, u "Samoupravi" objavljen članak Nikole Pašića koji je protumačen kao poziv narodu da se tome odupre.
  • 11. 8. - Istog dana na Cetinju venčanje Petra Karađorđevića i crnogorske princeze Zorke Petrović.
  • 12. 8. - U Amsterdamu uginula poslednja kvaga (podvrsta zebre).
  • 15. 8. - Zagrepčani se pobunili i poskidali novopostavljene grbove sa hrvatskim i mađarskim natpisom; dolazi do narodnog pokreta i ozbiljnih nemira u Zagorju i na Baniji.
  • 25. 8. - Ban Pejačević podnio ostavku jer je bečka vlada podržala dvojezične grbove.
  • 27. 8. - Erupcija Krakataua 1883. - gine preko 36.000 ljudi, poremećaji globalne klime traju sledećih pet godina.
Septembar/Rujan
  • 4. 9. - Kommandierender General u Zagrebu Hermann Ramberg imenovan kraljevskim povjerenikom s banskim ovlastima - 7. 9. vraća dvojezične grbove, guši nemire u Hrvatskoj.
  • 19. 9. (7. 9. po j.k.) - Izbori u Kneževini Srbiji, prvi sa organizovanim strankama; oštro rivalstvo između vladajućih naprednjaka i radikala koji odnose pobedu.
Oktobar/Listopad
  • 3. 10. (21. 9. po j.k.) - Dan nakon ostavke Milana Piroćanca, za predsednika vlade u Srbiji postavljen Nikola Hristić - odlučan da izvrši razoružanje narodne vojske.
  • 4. 10. - Prvo putovanje Orijent ekspresa od Pariza do Konstantinopolja (od juna je putovao do Beča).
  • 7. 10. (25. 9. po j.k.) - Narodni vojnici iz nekih sela kod Boljevca odbijaju da predaju oružje (dva dana kasnije isto i u Banji [danas Sokobanja]).
  • 15. 10. - Vrhovni sud SAD našao neustavnim Zakon o građanskim pravima iz 1875. kojim je bila zabranjena rasna diskriminacija u javnim prostorijama i transportu.
  • 16. 10. - Po odluci Ugarskog sabora gen. Ramberg umjesto dvojezičnih grbova postavio "nijeme", bez natpisa.
  • 20. 10. - Mir u Ankoru posle Pacifičkog rata - Čile dobio teritorije od Perua i Bolivije, koja gubi izlaz na more.
  • 30. 10. - Irski Clan na Gael podmetnuo dve bombe u londonskoj podzemnoj železnici, nekoliko povređenih.
+ Rumunija se priključuje Trojnom savezu.
Novembar/Studeni
  • 2. 11. (21. 10. po j.k.) - Timočka buna: Proglašeno vanredno stanje u crnorečkom okrugu (Boljevac).
  • 3. 11. - Pop Marinko Ivković zauzeo Boljevac.
  • 5. 11. - Mahdisti porazili anglo-egipatske snage kod Al Ubayyida.
  • 6. 11. - Nikola Pašić prešao u austrougarski Zemun, na putu za istočnu Srbiju; sledeće noći u Beogradu uhapšeni radikalski prvaci. Istog dana pobuna u Banji kod Aleksinca (Sokobanja, predvodnik Ljuba Didić, radikalski političar).
  • 7 - 12. 11. - Operacije stajaće srpske vojske protiv pobunjenika u istočnoj Srbiji - rasterani sa Čestobrodice, Banjske klisure i Vratarnice.
  • 7. 11. (26. 10. po j.k.) - Seljaci zauzeli i Knjaževac; kraljevska vojska rasturila ustanike u Banjskoj klisuri.
  • 8. 11. - Neuspeli pobunjenički pokušaj zauzeća Zaječara.
  • 9. 11. - Bitka na Čestobrodici.
  • 11. 11. - Bitke na Vratarnici i Dervenu - odlučujući porazi timočkih pobunjenika.
  • 12. 11. - Seljaci zauzeli Aleksinac.
  • 13. 11. (1. 11. po j.k.) - Stajaća srpska vojska zauzela Knjaževac i Aleksinac - kraj Timočke bune.
  • 16. 11. (4. 11. po j.k.) - Počeo rad Prekog suda u Zaječaru za vinovnike Timočke bune - optuženo 809 osoba, 94 osuđeno na smrt, od čega 20 streljano; oslobođeno samo 75.
  • 18. 11. - Željeznice u SAD i Kanadi inaugurirale vremenske zone.
Decembar/Prosinac

Tokom/tijekom godine[uredi - уреди]

Rođenja[uredi - уреди]

Smrti[uredi - уреди]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1883.

Reference[uredi - уреди]

  1. Šišić, 476
Literatura
  • Šišić, Ferdo. Povijest Hrvata - Pregled povijesti hrvatskoga naroda 1526.-1918., drugi dio. ISBN 953-214-198-7