1883
Izvor: Wikipedia
| Milenijum: | 2. milenijum |
|---|---|
| Vijekovi: | 18. vijek – 19. vijek – 20. vijek |
| Decenija: | 1850-e 1860-e 1870-e – 1880-e – 1890-e 1900-e 1910-e |
| Godine: | 1880 1881 1882 – 1883 – 1884 1885 1886 |
| Gregorijanski | 1883 MDCCCLXXXIII |
| Ab urbe condita | 2636 |
| Islamski | 1300 – 1301 |
| Iranski | 1261 – 1262 |
| Hebrejski | 5643 – 5644 |
| Bizantski | 7391 – 7392 |
| Koptski | 1599 – 1600 |
| Hindu kalendari | |
| - Vikram Samvat | 1938 – 1939 |
| - Shaka Samvat | 1805 – 1806 |
| - Kali Yuga | 4984 – 4985 |
| Kineski | |
| - Kontinualno | 4519 – 4520 |
| - 60 godina | Yin Voda Koza (od kineske N. g.) |
| Holocenski kalendar | 11883 |
| Podrobnije: Kalendarska era | |
Godina 1883 (MDCCCLXXXIII) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u subotu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).
Sadržaj/Садржај |
Događaji [uredi - уреди]
- Januar/Siječanj
- 3. 1. - Ban Pejačević proglasio privremeni izborni red za izbor zastupnika reinkorporirane Vojne krajine (35 kotara, u 18 su izabrani Srbi - svi osim jednog prišli vladinoj Narodnoj stranci).
- 10. 1. - Osnovano prvo pčelarsko društvo u Srbiji i prvi broj časopisa "Pčelar".
- 12. 1. (31. 12. 1882. po j.k.) - U Srbiji donesen Zakon o osnovnim školama (obavezno šestogodišnje osnovno školovanje za svu decu), kao i Zakon o crkvenim vlastima, kojim vlada preuzima kontrolu nad Arhijerejskim saborom i izborom novog mitropolita.
- 15. 1. (3. 1. po j.k.) - U Srbiji novi zakon o vojsci - stajaća vojska umesto narodne, dvogodišnji rok (pet meseci za neke kategorije), rezervisti po starosti podeljeni u tri poziva.
- 16. 1. - U SAD stupio na snagu Pendletonov zakon o reformi državne službe (Pendleton Civil Service Reform Act) kojim se vladini poslovi dodeljuju meritokratski a ne na osnovu partijskog plena.
- 18. 1. - Srbija: Zakon o Narodnoj banci, predviđeno izdavanje novčanica sa zlatnim pokrićem, u većim apoenima (javnost nema poverenja).
- 19. 1. - Mahdijev rat: pobunjenici zauzeli Al-Ubayyid nakon četvoromesečne opsade.
- januar (po j.k.) - Petar Karađorđević gost na Cetinju - dobija Danilov orden, počasni je crnogorski senator, veren je kneginjicom Zorkom.
- Februar/Veljača
- 9. 2. - Nikola Tesla skicirao svoj prvi patent - asinhroni motor sa naizmeničnom strujom.
- Mart/Ožujak
- 5. 3. - Prvi putnički voz ušao u železničku stanicu Novi Sad (nova pruga Subotica-Novi Sad).
- 12. 3. - Lena Knićanka, implicirana u atentat Ilke Marković na kralja Milana prošlog oktobra, pronađena obešena u ćeliji.
- 14. 3. - Proradio prvi telefon u Beogradu (između kafane "Tri lista duvana" i inžinjerijske kasarne na Paliluli).
- April/Travanj
- 1. 4. (20. 3. po j.k.) - Za beogradskog mitropolita, bez prisustva episkopâ, izabran Teodosije Mraović umesto zbačenog Mihaila - zato ga je nedelju dana kasnije u Karlovcima rukopoložio patrijarh German Anđelić.
- 5. 4. - Na krakovskom univerzitetu prvi put proizveden tečni kiseonik.
- 24. 4. - Ilka Marković osuđena na smrt zbog pokušaja ubistva Kralja Milana - pomilovana, izvršila samoubistvo nedugo zatim.
- april (po j.k.) - Četvorna konvencija Austrougarske, Srbije, Turske i Bugarske - srpske železnice će imati vezu sa stambolskom železnicom kod Pirota i sa solunskom kod Vranja.
- Maj/Svibanj
- 24. 5. - Za saobraćaj otvoren Bruklinski most (do 1903. najduži viseći most na svetu).
- Jun/Lipanj
- 5. 6. - Otto von Bismarck progurao zakon o zdravstvenom osiguranju.
- 6. 6. - Početak gradnje železničke stanice u Beogradu (RTS).
- 16. 6. - Tragedija u Victoria Hallu u engleskom Sunderlandu - 183 dece poginulo u stampedu.
- Jul/Srpanj
- 1. 7. - Osnovano Srpsko arheološko društvo.
- 7. 7. (25. 6. po j.k.) - Srpski ministar vojni naredio oduziminje oružja od narodne vojske (početak sprovođenja Zakona o ustrojstvu vojske, donesenog u januaru).
- 19. 7. (ili 22. 7.?) - Na Stražilovu sahranjeni posmrtni ostaci Branka Radičevića (umro 1853).
- 21. 7. - Zaključak Dalmatinskog sabora: službeni jezik je "hrvatski ili srpski".
- Avgust/Kolovoz
- 3. 8. - Tiszaeszlárska afera: sud oslobađa Jevreje, što izaziva antisemitske nerede u Mađarskoj.
- 11. 8. (30.7. po j.k.) - Nakon što je u Srbiji naređeno kupljenje pušaka od narodne vojske, u "Samoupravi" objavljen članak Nikole Pašića koji je protumačen kao poziv narodu da se tome odupre.
- + Istog dana na Cetinju venčanje Petra Karađorđevića i crnogorske princeze Zorke Petrović.
- 12. 8. - U Amsterdamu uginula poslednja kvaga (podvrsta zebre).
- 15. 8. - Zagrepčani se pobunili i poskidali novopostavljene grbove sa hrvatskim i mađarskim natpisom; dolazi do narodnog pokreta i ozbiljnih nemira u Zagorju i na Baniji.
- 25. 8. - Ban Pejačević podnio ostavku jer je bečka vlada podržala dvojezične grbove.
- 27. 8. - Erupcija Krakataua 1883. - gine preko 36.000 ljudi, poremećaji globalne klime traju sledećih pet godina.
- Septembar/Rujan
- 4. 9. - Kommandierender General u Zagrebu Hermann Ramberg imenovan kraljevskim povjerenikom s banskim ovlastima - 7. 9. vraća dvojezične grbove, guši nemire u Hrvatskoj.
- 19. 9. (7. 9. po j.k.) - Izbori u Kneževini Srbiji, prvi sa organizovanim strankama; oštro rivalstvo između vladajućih naprednjaka i radikala koji odnose pobedu.
- Oktobar/Listopad
- 3. 10. (21. 9. po j.k.) - Dan nakon ostavke Milana Piroćanca, za predsednika vlade u Srbiji postavljen Nikola Hristić - odlučan da izvrši razoružanje narodne vojske.
- 4. 10. - Prvo putovanje Orijent ekspresa od Pariza do Konstantinopolja (od juna je putovao do Beča).
- 7. 10. (25. 9. po j.k.) - Narodni vojnici iz nekih sela kod Boljevca odbijaju da predaju oružje (dva dana kasnije isto i u Banji [danas Sokobanja]).
- 15. 10. - Vrhovni sud SAD našao neustavnim Zakon o građanskim pravima iz 1875. kojim je bila zabranjena rasna diskriminacija u javnim prostorijama i transportu.
- 16. 10. - Po odluci Ugarskog sabora gen. Ramberg umjesto dvojezičnih grbova postavio "nijeme", bez natpisa.
- 20. 10. - Mir u Ankoru posle Pacifičkog rata - Čile dobio teritorije od Perua i Bolivije, koja gubi izlaz na more.
- 30. 10. - Irski Clan na Gael podmetnuo dve bombe u londonskoj podzemnoj železnici, nekoliko povređenih.
- + Rumunija se priključuje Trojnom savezu.
- Novembar/Studeni
- 2. 11. (21. 10. po j.k.) - Timočka buna: Proglašeno vanredno stanje u crnorečkom okrugu (Boljevac).
- 3. 11. - Pop Marinko Ivković zauzeo Boljevac.
- 5. 11. - Mahdisti porazili anglo-egipatske snage kod Al Ubayyida.
- 6. 11. - Nikola Pašić prešao u austrougarski Zemun, na putu za istočnu Srbiju; sledeće noći u Beogradu uhapšeni radikalski prvaci. Istog dana pobuna u Banji kod Aleksinca (Sokobanja, predvodnik Ljuba Didić, radikalski političar).
- 7 - 12. 11. - Operacije stajaće srpske vojske protiv pobunjenika u istočnoj Srbiji - rasterani sa Čestobrodice, Banjske klisure i Vratarnice.
- 7. 11. (26. 10. po j.k.) - Seljaci zauzeli i Knjaževac; kraljevska vojska rasturila ustanike u Banjskoj klisuri.
- 8. 11. - Neuspeli pobunjenički pokušaj zauzeća Zaječara.
- 9. 11. - Bitka na Čestobrodici.
- 11. 11. - Bitke na Vratarnici i Dervenu - odlučujući porazi timočkih pobunjenika.
- 12. 11. - Seljaci zauzeli Aleksinac.
- 13. 11. (1. 11. po j.k.) - Stajaća srpska vojska zauzela Knjaževac i Aleksinac - kraj Timočke bune.
- 16. 11. (4. 11. po j.k.) - Počeo rad Prekog suda u Zaječaru za vinovnike Timočke bune - optuženo 809 osoba, 94 osuđeno na smrt, od čega 20 streljano; oslobođeno samo 75.
- 18. 11. - Željeznice u SAD i Kanadi inaugurirale vremenske zone.
- Decembar/Prosinac
- 4. 12. - Károly Khuen-Héderváry dolazi na hrvatsku bansku stolicu (do 1903).
- 10. 12. - Dve nove pruge: Novi Sad - Inđija - Zemun i Inđija - Ruma - Sremska Mitrovica.
- 20. 12. - Osnovan Srpski samostalni klub u Hrvatskom saboru (pred. Jovan Subotić, sekr. Bogdan Medaković).
Tokom/tijekom godine [uredi - уреди]
- Robert Koch identifikovao bacil kolere.
- Antoni Gaudí počeo rad na Sagrada Família-i.
- Prvi deo Also sprach Zarathustra: Ein Buch für Alle und Keinen.
- Podignuta prva od 2509 Karnegijevih biblioteka, u njegovom rodnom mestu Dunfermline-u u Škotskoj.
- "Pinokijeve avanture" objavljene u vidu knjige.
- Završena okupacija Araukanije, područje Araukanaca (Mapučea) uključeno u Čile.
- Osnovan performans Buffalo Bill's Wild West.
Rođenja [uredi - уреди]
- 5.1. - Döme Sztójay (Dimitrije Stojaković), mađarski vojnik i političar († 1946)
- 6.1. - Kahlil Gibran, libanonski pisac, filozof i pjesnik
- 14.1. ili 14.4. - Sima Pandurović, srpski pesnik († 1960)
- 17.2. - Todor Manojlović, srpski književnik († 1968)
- 23.2. - Karl Jaspers, njemački filozof i psihijatar († 1969.)
- 1.3. - Julije Benešić, hrvatski književnik, prevoditelj i jezikoslovac († 1957.)
- 30.4. - Jaroslav Hašek, češki pisac († 1923)
- 5.5. - Petar Konjović, srpski kompozitor, akademik († 1970)
- 18.5. - Walter Gropius, njemački arhitekt i teoretičar arhitekture († 1969.)
- 5.6. - John Maynard Keynes, engleski matematičar i ekonomista
- 3.7. - Franz Kafka, njemački književnik († 1924.)
- 19.7. - Max Fleischer, američki animator († 1972)
- 29. 7. - Benito Mussolini, italijanski diktator († 1945)
- 31.7. - Erich Heckel, njemački slikar i grafičar († 1970.)
- 3.8. - Albert Haler, hrvatski estetičar, esejist, kritičar, književnik († 1945.)
- 15.8. - Ivan Meštrović, hrvatski kipar i arhitekt († 1962.)
- 19.8. - Coco Chanel, modni kreator († 1971)
- 23.8. - Borislav Lorenc, srpski filozof († 1975)
- 6.11. - Nasta Rojc, hrvatska slikarica († 1964.)
- 19.11. - Fran Bubanović, hrvatski kemičar († 1956.)
- 25.11. - Branko Lazarević, srpski književnik († 1963)
- 3.12. - Anton Webern, austrijski kompozitor († 1945.)
- 6.12. - Halil Džubran, libanonski i američki pjesnik († 1931.)
- 24.12. - Stojan Aralica, srpski slikar († 1980)
- 25.12. - Fran Lhotka, skladatelj i dirigent češkog porijekla († 1962.)
Smrti [uredi - уреди]
- 23.1. - Gustave Doré, francuski umetnik (* 1832)
- 13.2.- Richard Wagner, njemački skladatelj (* 1813.)
- 14.3. - Karl Marx, njemački filozof i revolucionar (* 1818.)
- 30.4. - Édouard Manet, francuski slikar (* 1832.)
- 14.6. - Edward Fitz Gerald, engleski pisac i prevodilac
- 2.7. - Milan Makanec, hrvatski političar (* 1943.)
- 17.8. - Đoka Vlajković, zadužbinar i dobrotvor (* 1831)
- 3.9. - Ivan Sergejevič Turgenjev, ruski književnik
- 19.11. (7.11. po j.k.) - Ljuba Didić, srpski političar (* 1849)
U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:
