Crna ruka
- Za ostala značenja v. Crna ruka (razvrstavanje).
Ujedinjenje ili smrt je naziv za tajno društvo, odnosno radikalnu nacionalističku organizaciju koju su činili oficiri srpske kraljevske vojske, a čiji je cilj bio stvaranje velikosrpske, odnosno jugoslavenske države. Osnovano je 9. maja 1911. godine.[1][2] U široj javnosti je bilo poznato po nazivom Crna ruka, a što bi sa sobom impliciralo korištenje nasilja, odnosno terora u političke svrhe. [3]
Crna ruka je imala za cilj da ujedini "sve srpske pokrajine: 1. Bosnu i Hercegovinu, 2. Crnu Goru, 3. Staru Srbiju i Makedoniju, 4. Hrvatsku, Sloveniju i Srem, 5. Vojvodinu, 6. Morsku Obalu (Dalmaciju)".[4]
Crna ruka je poticala od neformalne grupe oficira koji su 29. maja 1903. godine izveli Majski prevrat u kome su ubijeni kralj Aleksandar Obrenović i kraljica Draga, te doveden Petar I Karađorđević na srpski presto. Crna ruka se nakon teritorijalnih proširenja Srbije u Balkanskim ratovima, Crna ruka se posebno usredsredila na oblasti u sastavu Austro-Ugarske, što je kulminiralo Sarajevskim atentatom.[5][6] Gavrilo Princip, član druge organizacije „Mlada Bosna“, podržan od strane „Crne ruke“, ubio je 28. juna 1914. u Sarajevu austrijskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda davši tako povod za Prvi svetski rat.
Uoči prvog svetskog rata, Crna ruka je sticala sve veću moć i u političkom životu Srbije se veoma osećao uticaj ove tajne oficirske organizacije. 1914. je u Bitolju došlo do incidenta povodom pitanja prioriteta građanske nad vojnom vlašću. Tada je narodni poslanik Srpske socijaldemokratske stranke Dragiša Lapčević u Skupštini podneo interpelaciju na vladu, što trpi ilegalne organizacije. Međutim, njegova inicijativa je tada ostala bez većeg odjeka, a Skupština se zadovoljila odgovorom predsednika vlade.
Organizacija je prestala postojati nakon što su godine 1917. njeni vođe uhapšeni i na Solunskom procesu osuđeni na smrt.
S obzirom da je bila reč o tajnoj organizaciji, te okolnosti njenog nastanka, pravi ciljevi, članstvo i opseg aktivnosti organizacije je dan-danas predmet istorijskih kontroverzi.
1980-ih je u Beogradu Crna ruka postala predmet pozorišnog mjuzikla pod nazivom Tajna Crne ruke.
Izvori [uredi - уреди]
- ↑ "Black Hand". http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/FWWblackhand.htm.
- ↑ Micheal Shackelford. "The Black Hand: The Secret Serbian Terrorist Society". Brigham Young University. http://www.lib.byu.edu/~rdh/wwi/comment/blk-hand.html.
- ↑ Latinka Perović, Pomirenje Srba i Hrvata i Srba i Albanaca
- ↑ Stevan Dedijer, Velika Srbija i mali glupi akademici
- ↑ "Gavrilo Princip and the Black Hand organization". Bookrags. http://www.bookrags.com/Gavrilo_Princip.
- ↑ Alan Cassels, Ideology and international relations in the modern world
