Kumanovo

Izvor: Wikipedia
Disambig.svg
Ukoliko ste tražili selo u opštini Pirot, pogledajte članak Kumanovo (Pirot).
Kumanovo
Kumanovo

Зграда во Куманово.jpg
Pogled na zgradu zanatskog doma

Grb
Osnovni podaci
Država  Makedonija
Opština Kumanovo
Stanovništvo
Stanovništvo ((2002)) 70.842
Geografija
Koordinate
Nadmorska visina 344 m
Kumanovo na karti Republike Makedonije
Kumanovo
Kumanovo
Kumanovo (Republike Makedonije)
Ostali podaci
Poštanski kod 1300
Pozivni broj 031
Registarska oznaka -{KU}-


Koordinate: 42° 04′ 60" SGŠ, 21° 40′ 00" IGD

Kumanovo je sa oko 70 hiljada stanovnika treći najveći grad u Republici Makedoniji (posle Skoplja i Bitolja) i sedište njene najprostranije opštine. Nalazi se u severoistočnom delu Makedonije na nadmorskoj visini od 344 metra. Kroz njega protiču reke Lipkovka i Kumanovska reka.

Historija[uredi - уреди]

U 11. vijeku, na valu velikih provala nomadskih azijskih plemena na teritorij Bizanta (Istočno rimsko carstvo) kroz ove krajeve provaljuju i Pečenezi, Uzi, i Kumani, po ovim posljednjima je najvjerovatnije Kumanovo i dobilo ime. Kumanovo se prvi put kao naselje spominje 1519. godine, kao selo u tzv - Nagoričkoj nahiji (Otomanska teritorijalni ustroj), koja je pak spadala u Ćustendilski sandžak. U to doba Kumanovo je kao naselje imalo samo 52 obitelji/kuća sa oko 300 stanovnika. Na prijelazu iz 16. u 17. vijek Kumanovo je preraslo u grad i postalo administrativni centar - Kumanovske nahije. Turski putopisac Evlija Čelebija prošao je 1660. kroz Kumanovo i zabilježio da je tada u njemu postojalo: 600 kuća, džamija, medresa, karavansaraj, više radnji i mlinova. U ovom kraju je izbio Karpošev ustanak 1689. u kome su se ustanici uz pomoć Austrijske vojske borili protiv Turaka. Nakon slamanja otpora, otomanske vlasti poduzele su velike represalije nad lokalnim stanovništvom ( pogubljenja, masovna preseljenja ), tako da su i grad i njegova okolica pali u stagnaciju, koja je trajala gotovo čitav 18. vijek Mnogi stanovnici potražili su utočište u vrlo dalekim krajevima; Vojvodina, Ukrajina, Mađarska, na to podsjećaju toponimi naselja koje su osnovali u doseljenim krajevima.

Razvitak Kumanova, vezan je uz njegovu stočnu tržnicu - Tumbu, koja je inače i bila sinonim za sam grad (nalazila se u centru grada). Nagli razvoj te tržnice počeo je dolaskom željeznice u grad 1888., kada se moglo organizirati i prevoženje veće količine stoke, ili stočnih sirovina; kože, vune. Uz tu tržnicu rastao je i grad. Na početku 20. vijeka pored Kumanova, (23. oktobra, 1912), odigrala se jedna od presudnih bitaka Prvog balkanskog rata - Kumanovska bitka, u kojoj je srbijanska vojska, pod komandom generala Radomira Putnika, odbacila otomanske snage i nakraju ih natjerala u povlačenje. Nakon toga Kumanovo je kao i ostali dio Makedonije dospio pod vlast Srbije.

Eski džamija (1751)

Za vrijeme Prvog svjetskog rata, Kumanovo je bilo pod vlašću Bugarske (1914. - 1918.), a po završetku rata, pod vlašću Kraljevne SHS i Kraljevine Jugoslavije.

Za Drugog svjetskog rata, Kumanovo ponovo dolazi pod vlast Bugarske (1941. - 1944.). Otpor bugarskoj okupaciji u Kumanovu i okolici, počeo je vrlo rano, već 11. oktobra 1941 pod vodstvom Hristijana Karpoša. Poslije početnih uspjeha otpora, ustanak je naglo zamro, zbog vrlo odlučnih bugarskih mjera, strijeljanja, hapšenja i prisilnih deportacija u koncentracijske logore (unutar Bugarske), velikog dijela stanovništva. Ustanak se ponovno razbuktao tek 1943. godine.

Po kapitulaciji Bugarske 1944., Kumanovo ulazi u sastav novoosnovane FNRJ, kasnije SFRJ. Od 1992. Kumanovo se nalazi u sastavu Republike Makedonije. U Kumanovu je 1999. godine potpisan Vojnotehnički sporazum između NATO-a i Vojske Jugoslavije, poznat i kao Kumanovski sporazum, kojim je okončano NATO bombardovanje SRJ.

Kultura i gradske znamenitosti[uredi - уреди]

Memorijalni centar ASNOM-a Pelince

U gradu koji je relativno novijeg datuma, značajni objekti su; Eski džamija ( izgrađena 1751. ), crkva Sv. Nikole ( podignuta 1851. na mjestu starije manje crkvice istog imena) od strane Andreja Damjanova, makedonskog graditelja.

  • Okolica Kumanova ima puno značajnije spomenike, najznačajniji je svakako crkva Sv. Georgi ( XI-XIV vijek) u gradiću Staro Nagoričane, Manastir Karpino ( XVI - XIX vijek), blizu sela Orah, te manastrirska crkva Uspenja Bogorodice u selu Matejče, crkvica Sv. Petka u selu Mlado Nagoričane.
  • Okolica Kumanova prepuna je tragova života iz najstarijih vremena. Najznačajnija nalazišta su; Gradište iz brončanog doba( blizu sela Pelince ), neolitska naseobina ( pokraj sela Mlado Nagoričino), rimsko groblje Drezga ( pored sela Lopate ).
  • Pored Kumanova, na lokaciji Zebrnik (kod sela Mlado Nagoričino), nalazi se spomenik srpskim vojnicima, palim u Kumanovskoj bitci za Prvog balkanskog rata, koji su Bugari djelimično porušili za vrijeme Drugog svetskog rata.
  • Veliko otkriće priredio je arheolog Jovica Stankovski, otkrivši 2001.g. 4 000 g. staru megalitsku astronomsku observatoriju na nalazištu Kokino, oko 30 km sjeveroistočno od Kumanova. Njegovo otkriće prihvatili su i relevatni znanstveni krugovi, američka NASA, smjestila je njegovu observatoriju na četvrto mjesto sličnih nalaza ( iza Stonehenge itd.).
  • Nedaleko Starog Nagoričana, u selu Pelince, na granici sa Srbijom izgrađeno je izletište i Memorijalni centar ASNOM-a.

Ekonomija[uredi - уреди]

Kumanovo se je značajnije počelo razvijati tek od 19. vijeka kada je kroz njega prošla željeznička pruga( 1888.) barona Hirscha, Solun - Skopje - Beograd. Tada je postao regionalni trgovački i zanatski centar, a i broj stanovnika mu se ubrzano uvećavao. Nagli industrijski razvoj grad je doživio u drugoj polovici 20. vijeka. U gradu djeluje ; duhanska, metalna, drvna, tekstilna i obućarska industrija. I dan danas je prilično jak industrijski centar i administrativno - trgovačko sjedište poljoprivredno-stočarskog kraja.

Stanovništvo[uredi - уреди]

Prema popisu iz 2002. godine u Kumanovu živi 76.272 stanovnika (u općini 105.484).

Nacionalna struktura je bila:

  • 47.744 Makedonaca (62,60%)
  • 18.278 Albanaca (23,96%)
  • 5.230 Srba (6,86%)
  • 4.056 Roma (5,32%)

Slavni ljudi[uredi - уреди]

  • Vujadin Stanojković , poznati nogometaš
  • Redžep Redžepovski , poznati jugoslovenski bokser i osvajač srebrne medalje
  • Novica Čanović , poznati atletičar
  • Borko Krunić, poznati fudbalski međunarodni menadžer

Gradovi prijatelji[uredi - уреди]

Vanjske veze[uredi - уреди]

Gradovi Republike Makedonije Flag of Macedonia.svg
Berovo | Bitola | Bogdanci | Debar | Delčevo | Demir Kapija | Demir Hisar | Gevgelija | Gostivar | Kavadarci | Kičevo | Kočani | Kratovo | Kriva Palanka | Kruševo | Kumanovo | Makedonski Brod | Makedonska Kamenica | Negotino | Ohrid | Pehčevo | Prilep | Probištip | Radoviš | Resen | Štip | Skopje | Struga | Strumica | Sveti Nikole | Tetovo | Valandovo | Veles | Vinica