Albanski jezik

Izvor: Wikipedia

 

Albanski jezik
Gjuha sqipe
Govori se u Albanija (službeni), Kosovo (službeni), Republika Makedonija, Crna Gora, Srbija, SAD, Italija, Njemačka, Ujedinjeno Kraljevstvo, Turska, Švicarska, Grčka, Kanada, Australija i druge zamelje.
Region Jugoistočna Evropa
Ukupno govornici 6,000.000[1]
Jezička porodica
Službeni status
Službeni jezik u  Albanija
 Kosovo
i priznat kao manjinski jezik u:
 Makedonija
 Crna Gora
 Italija
 Srbija
 Grčka
Reguliran od nema službene regulacije
Jezički kodovi
ISO 639-1 sq
ISO 639-2 alb (B)  sqi (T)
ISO 639-3 razni:
sqi – Albanski (opći)
aln – Gheg
aae – Arbëreshë
aat – Arvanitika
als – Tosk

Albanski jezik (albanski gjuha shqipe) je indoevropski jezik, koji sam predstavlja jednu granu ove porodice jezika. Tokom istorije, albanski jezik je usvajao reči iz niza stranih jezika: latinskog, slovenskih jezika, turskog, starogrčkog, italijanskog i drugih jezika. Albanski jezik je u dalekoj vezi sa slovenskim i baltičkim jezicima, a smatra se da je u bliskoj vezi sa izumrlim ilirskim jezikom[2] [3].

Albanskim jezikom govori više od 7,5 miliona ljudi u Albanija, Kosovo, Makedoniji, Srbiji , Crnoj Gori i nekim drugim evropskim državama (Italija, Grčka, Njemačka).

Albanski jezik ima 2 dijalekta: gege, severno od reke Škumbin, i toske južno. Toske dijalekt je zvanični jezik Albanije. Albanski ima mnoge zajedničke osobine sa drugim jezicima Balkana (vidi: Balkanska jezička zajednica).

Istorija[uredi - уреди]

Albanski jezik je prvi put pomenut u istorijskim dokumentima 14 Jula 1285 u Dubrovniku. Tada je izvesni Mateja sin Markov, svedok pljačke jedne kuće, izjavio da je čuo lopova da sa planine doziva na Albanskom jeziku (lingua Albanesca).[4][5]

Slova albanskog jezika i standardi pisanja su usvojeni 1908. godine. Odabrana je latinica a ne slova starog turskog jezika koja su bila druga alternativa.

Karakteristike[uredi - уреди]

Albanski jezik ima 7 samoglasnika i 29 suglasnika. Gege dijalekt ima nazalne samoglasnike kojih nema u toske dijalektu. Naglasak je uglavnom na pretposlednjem slogu.

Imenice se dele u 3 roda (muški, ženski i neutralni) i 2 broja (jednina i množina). Postoje 4 deklinacije i 6 padeža (nominativ, akuzativ, genitiv, dativ, ablativ i vokativ).

Član se može nalaziti pre ili posle imenice, kao u rumunskom, bugarskom ili makedonskom (bug. planina - planinata, alb. mal-mali).

Primer teksta[uredi - уреди]

Mesta gde se albanski jezik govori u velikoj meri

Član 1 Univerzalne deklaracije o ljudskim pravima

Të gjithë njerëzit lindin të lirë dhe të barabartë në dinjitet dhe në të drejta. Ata kanë arsye dhe ndërgjegje dhe duhet të sillen ndaj njëri tjetrit me frymë vëllazërimi.

Prevod:

Sva ljudska bića se rađaju slobodna i jednaka po dostojanstvu i pravima. Obdarena su razumom i savešću, i treba da se odnose jedna prema drugima u duhu bratstva.
  • tungjatjeta - zdravo

==

Upoređenje albanskog sa drugim jezicima[uredi - уреди]

Albanski muaj i ri nënë motër natë hundë tre i zi / e zezë i kuq i verdhë i blertë / i gjelbër ujk
Drugi Indoevropski jezici
srpski mesec novo majka sestra noć nos tri crno crveno žuto zeleno vuk
engleski month new mother sister night nose three black red yellow green wolf
latinski mēnsis novus māter soror nox nasus trēs āter, niger ruber flāvus, gilvus viridis lupus
italijanski mese nuovo madre sorella notte naso tre nero rosso giallo verde lupo
nemački Monat neu Mutter Schwester Nacht Nase drei schwarz rot gelb grün Wolf
portugalski mês novo mãe irmã noite nariz três negro vermelho amarelo verde lobo
španski mes nuevo madre hermana noche nariz tres negro rojo amarillo verde lobo
rumunski luna nou/noi mamă soră noapte nas trei negru roşu galben verde lup
velški mis newydd mam chwaer nos trwyn tri du (/di/) coch, rhudd melyn gwyrdd, glas blaidd
poljski miesiąc nowy matka siostra noc nos trzy czarny czerwony żółty zielony wilk
litvanski mėnuo naujas motina sesuo naktis nosis trys juoda raudona geltona žalias vilkas
bugarski месец
mesec
нов
nov
майка
maika
сестра
sestra
нощ
nošt
нос
nos
три
tri
черен
čeren
червен
červen
жълт
žălt
зелен
zelen
вълк
vălk

Pismo[uredi - уреди]

Glavni članak: Albanska abeceda

Reference[uredi - уреди]

  1. Greška citiranja Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Ethnologue2005; $2
  2. Of the Albanian Language - William Martin Leake, London, 1814.
  3. ANCIENT ALBANIA INHABITED BY ILLYRIANS-Chapter 36 : Turmoil In The Balkans - Romania, Bulgaria, Albania and Greece Part Three - Albania
  4. Nicholas Geoffrey Lemprière Hammond (1976). Migrations and invasions in Greece and adjacent areas. Noyes Press. str. 57. ISBN 978-0-8155-5047-1. http://books.google.com/books?id=O9saAAAAYAAJ. pristupljeno 23. 1. 2013.. 
  5. Zeitschrift für Balkanologie. R. Trofenik. 1990. str. 102. http://books.google.com/books?id=iLkWAQAAMAAJ. pristupljeno 23. 1. 2013.. 

Vanjske veze[uredi - уреди]