Skoplje

Izvor: Wikipedia
Skoplje
Скопје
Kolaž najvažnijih znamenitosta Skoplja.
Kolaž najvažnijih znamenitosta Skoplja.
Zastava Skoplja
Zastava
Grb Skoplja
Grb
Koordinate: 42°0′N 21°26′E / 42, 21.433
Država  Makedonija
Opština Flag of Skopje.png Veliko Skoplje
Vlast
 - Gradonačelnik Koce Trajanovski
Površina
 - Ukupna 1.854 km2
Visina 240 m
Stanovništvo (2004.)
 - Grad 506.926
 - Gustoća 273 stanovnika/km2
 - Područje utjecaja 587.300
Vremenska zona CET (UTC+1)
 - Ljeto (DST) CEST (UTC+2)
Poštanski broj 1000
Pozivni broj (+389) 02
Svetac zaštitnik Sveta Marija
Službena stranica skopje.gov.mk
Karta
Položaj Skoplja u Makedoniji

Položaj Skoplja u Makedoniji

Skoplje (makedonski Скопје, albanski Shkup, turski Uskub) je glavni i najveći grad Republike Makedonije s oko 700.000 stanovnika (procjena iz 2007. godine).

Geografski položaj[uredi - уреди]

Skoplje se nalazi na strateški važnoj poziciji u središnjem dijelu Balkanskog poluotoka, nedaleko od glavne komunikacije koja vodi od Zapadne Europe preko Beograda do Soluna u Grčkoj. Grad je smješten u uskoj dolini rijeke Vardar, koju zatvaraju planine Skopska Crna Gora na sjeveru i Vodno na jugu. Iz takvog geografskog položaja proizašao je i izdužen oblik grada, koji se prostire gotovo 25 km u smjeru istok-zapad (duž Vardara), a manje od 10 km u smjeru sjever-jug.

Klimatski, Skoplje je također određeno svojim kotlinskim položajem. Stoga su ljeta sparna i suha, a zime hladne i maglovite.

Prosječna nadmorska visina grada je 240 metara.

Stanovništvo i uprava[uredi - уреди]

Šire gradsko područje (Skoplje sa 7 malih prigradskih općina) ima 578.144 stanovnika [1](Popis 2002.), odnosno blizu 30 % ukupnog stanovništva Makedonije. Takva koncentracija stanovništva predstavlja sve veći problem za državu u kojoj svi ostali gradovi imaju ispod 100.000 stanovnika, te se stoga ne može osigurati ravnomjeran razvoj.

Veliki porast stanovništva Skoplja posljedica je nagle industrijalizacije nakon Drugog svjetskog rata i njegove nove uloge kao političkog, privrednog i kulturnog centra Makedonije unutar SFRJ. 1930. godine Skoplje je imalo oko 50.000 stanovnika, što znači da se u samo pedesetak godina povećalo deset puta.

Nakon posljednje reforme lokalne uprave u Makedoniji 2004. godine, Skoplje je ustrojeno kao grad sa 10 gradskih općina; Aerodrom, Butel, Centar, Čair, Gazi Baba, Gjorče Petrov, Kisela Voda, Karpoš, Saraj i Šuto Orizari). Unutar novih gradskih granica živi 506.926 stanovnika (Popis 2002.). Prema etničkoj strukturi, bilo je 66.9 % Makedonaca, 20.5 % Albanaca, 4.6 % Roma, 2.8 % Srba i 1.5 % Bošnjaka. U sedam gradskih općina većinsko stanovništvo su Makedonci, u dvije Albanci (Čair i Saraj), te u jednoj Romi (Šuto Orizari - jedina romska općina u Europi).

Historija[uredi - уреди]

Prva naselja na mjestu današnjeg Skoplja datiraju još iz prethistorije. U antičko doba tu se nalazila rimska kolonija Scupi (na ušću Lepenca u Vardar, zapadno od današnjeg centra grada), osnovana za vrijeme cara Domicijana (81.-96.). U srednjem vijeku, Skopje je u sastavu Istočnog Rimskog carstva (kasnijeg Bizanta). Umjesto Scupija, kojeg je uništio potres, car Justinijan u 6. stoljeću osniva novo naselje Justiniana Prima, za koje ni do danas nije potpuno jasno gdje se nalazilo. Grad je prelazio u ruku više država, Bizanta, Bugarske, Raške, povremenih ustaničkih tvorevina, dok konačno postoje dio srednjovjekovne srpske države u 13. stoljeću. 1346. godine srpski car Dušan ga proglašava glavnim gradom svog carstva, koje se raspalo nakon njegove smrti. Nakon Dušanove smrti, pojedini velikaši se osamostaljavaju. Tako se grad nalazi u posedu Mrnjavčevića, odnosno u oblasti kralja Vukašina. Nakon maričke pogibije 1371, grad postaje posed Vukašinovog sina Marka.

1392. godine Skoplje zauzimaju Turci i ono ostaje pod njihovom vlašću više od 500 godina, s jedinim prekidom 1689. kada ga je nakratko zauzeo i spalio austrijski vojskovođa Giovanni Piccolomini. U dugom razdoblju turske vladavine Skoplje u potpunosti poprima izgled orijentalnog grada s džamijama, čaršijom, mahalama i pretežno islamiziranim stanovništvom. U Balkanskim ratovima, 1912. ga zauzima srpska vojska, te postaje dio Kraljevine Srbije, dok je ime grada iz Uskup promenjeno u Skoplje. U Prvom svetskom ratu, bugarska vojska zauzima grad 1915, koji postoje sedište bugarske Vojno-inspekcione oblasti Makedonije. Nakon Prvog svjetskog rata u sastavu je Kraljevine SHS, odnosno kasnije Kraljevine Jugoslavije, u kojoj je od 1929. do 1941. centar Vardarske banovine. Nakon raspada Jugoslavije, Skoplje i veći dio Makedonije su 1941. godine priključeni Bugarskoj. U novembru 1944. oslobodile su ga partizanske jedinice.

U sastavu SFRJ postaje glavni grad Socijalističke Republike Makedonije, koja je po prvi put organizirana kao zasebna jedinica. To je razdoblje brzog rasta i izgradnje Skoplja, koje je nakratko zaustavio katastrofalni potres, 26. juna 1963. godine. Više od 1.000 ljudi je poginulo, a preživjeli stanovnici su ostali bez domova, jer je najveći dio grada posve porušen. Normalizacija života je bila brza uz pomoć iz čitavog svijeta, te se Skoplje uspješno oporavilo. Međutim, rekonstrukcija i uređenje grada bili su dugotrajni, te ni danas nisu posve dovršeni.

Od 1991. godine, Skoplje je prijestolnica nezavisne Makedonije.

Privreda[uredi - уреди]

Kameni most na reci Vardar

U razdoblju bivše Jugoslavije, Skoplje se razvijalo kao industrijsko središte Makedonije, što je i dovelo do velikog priljeva novih stanovnika u grad. Najznačajnije industrijske grane su bile tekstilna, kemijska (kombinat "OHIS"), farmaceutska ("Alkaloid"), štamparska i metaloprerađivačka (Žeeljezara Skopje). Po osamostaljenju Makedonije, njena privreda našla se pred teškim problemima. Skoplje kao glavni grad je bilo i danas je u nešto boljoj poziciji od ostatka države, u kojoj je trećina stanovništva nezaposlena. I njegova industrija je stradala, ne samo zato što se nije mogla potpuno prilagoditi novom kapitalističkom sistemu, već i zbog grčke blokade i etničkih sukoba u Makedoniji 2001. godine. Posljednjih godina je vidljiv stanovit napredak, posebno stoga što je došlo do preorijentacije s industrije na uslužne djelatnosti i većih stranih ulaganja.

Spomenici i znamenitosti[uredi - уреди]

  • Arheološki lokalitet Scupi
  • Skopski akvadukt
  • Bizantska crkva Svetog Pantelejmona u Nerezima, podignuta u 12. stoljeću. Poznata po svojim freskama;
  • Crkva Svetog Spasa, djelomično građena pod zemljom zbog turskog zakona po kojem crkve nisu smjele nadvisivati džamije. U njenom dvorištu je grob makedonskog heroja Goce Delčeva;
  • Kameni most u centru grada preko Vardara, sagrađen u 15. stoljeću;
  • Katedrala (Saborni hram ) Svetog Klimenta Ohridskog, dovršena 1990. godine. Sjedište Makedonske pravoslavne crkve;
  • Konzervirane ruševine starog željezničkog kolodvora (sagrađen 1941.), na kojem se sat zaustavio u 5:17, točnom trenutku potresa 1963. godine. Danas je u zgradi Muzej grada Skoplja;
  • Milenijski križ na planini Vodno (visok 67 metara);
  • Stari orijentalni dio grada (čaršija, džamije,pazar) podno tvrđave Kale, predložen za listu UNESCO-a;
  • Tvrđava Kale.

Poznati sugrađani[uredi - уреди]

  • Bizantski car Justiniana I , rođen u Taurisiumu (to je današnje prigradsko naselje Taor u opštini Zelenikovo);
  • Majka Tereza (Agneza Bojaxhiu), rođena u Skoplju;
  • Milčo Mančevski, makedonski redatelj (film "Prije kiše");
  • Milka Babović, poznata atletičarka i sportski novinar
  • Darko Pančev, poznati fudbaler Crvene Zvezde i Intera iz Milana
  • Dragan Stojnić, poznati pevač
  • Aleksandar Sarievski, najpoznatiji makedonski pjevač i kompozitor narodne muzike
  • Ilija Najdoski, poznati fudbaler Crvene Zvezde
  • Slobodan Goračinov, poznati fudbaler
  • Branimir "Džoni" Štulić, poznati pevač i muzičar grupe AZRA
  • Vasil Tupurkovski, poznati političar i akademik
  • Zoran Pantazis, poznati rukometni trener osvajač svetskog prvenstva s ženskom reprezentacijom Jugoslavije
  • Tijana Dapčević - Todevska, poznata pevačica
  • Jerolim Karadža, poznati rukometaš
  • prof.dr.Dragoslav Avramović, bivši guverner Narodne Banke Jugoslavije
  • Tamara Todevska, poznata pevačica
  • Simona Marinova, poznata plivačica
  • Kiril Džajkovski, poznati pevač i muzičar
  • Jelena Adžić - Kiš, najljepša gospođa Srbije i učesnica izbora Mrs.World
  • Boban Babunski, poznati fudbaler
  • Elvira Rahić, poznata pevačica
  • Predrag Samardžiski, poznati košarkaš
  • Nada Đurevska, glumica
  • Boris Krstančič, poznati košarkaš
  • Atanas Kostovski , poznati sportski tv komentator
  • Zoran Mihajlov , poznati sportski tv komentator
  • Vladimir "Vlado" Janevski, poznati pevač
  • Kiril Dojčinovski, poznati fudbaler
  • Velimir Džarovski , poznati igrač igara na sreću
  • Viktor Trenevski, poznati fudbaler
  • Zare Markovski, košarkaški trener
  • Borko Ristovski, poznati rukometaš
  • Kiril Simonovski - Džina, poznati fudbaler i trener

Zanimljivosti[uredi - уреди]

Iako su nakon potresa iz 1963. godine obnovljeni i podignuti brojni javni i stambeni objekti, mnogi gradski simboli nisu nikad ponovno izgrađeni. Skoplje je tako izgubilo značajan dio svoje prepoznatljivosti. Tek unazad nekoliko godina pokrenute su akcije da se te zgrade obnove i Skoplju vrati njegov nekadašnji izgled. Tako je ponovno sagrađena katedrala Svete Bogorodice iz 19. stoljeća, a u planu je i obnova velebnog kazališta razorenog u potresu.

Izvori[uredi - уреди]

Vanjske poveznice[uredi - уреди]

Gradovi Republike Makedonije Flag of Macedonia.svg
Berovo | Bitola | Bogdanci | Debar | Delčevo | Demir Kapija | Demir Hisar | Gevgelija | Gostivar | Kavadarci | Kičevo | Kočani | Kratovo | Kriva Palanka | Kruševo | Kumanovo | Makedonski Brod | Makedonska Kamenica | Negotino | Ohrid | Pehčevo | Prilep | Probištip | Radoviš | Resen | Štip | Skopje | Struga | Strumica | Sveti Nikole | Tetovo | Valandovo | Veles | Vinica