Češka Republika

Češka Republika Česká republika
Geslo: "Pravda vítězí" (češki) "Istina pobjeđuje"
Himna: Kde domov můj? (češki) "Gdje je moj dom?"
Glavni grad (i najveći grad)		Prag (Praha) 50°05′N 14°28′E
Službeni jezik/ci		ćeški
Demonim		Česi
Vlada
-	Predsjednik	Václav Klaus
-	Premijer	Petr Nečas
Nezavisnost		(formirana cca. 870)
-	od Austro-Ugarske	28. oktobar 1918.
-	od Čehoslovačke	1. januar 1993.
pristup u EU		May 1, 2004
Površina
-	Ukupno	78.866 km2 (116.) 30.450 sq mi
Stanovništvo
-	procjena 20081	▲10,467.542 (78.)
-	popis 2001	10,230.060
-	Gustina	132/km2 (77th) 341/sq mi
GDP (PPP)		proc.
-	Ukupno	262.169 mrld. $  (39.²)
-	Per capita	25.395 $ (33.)
GDP (nominalni)		proc. 2008
-	Ukupno	217.077 mrld. $ (36.)
-	Per capita	21.027 $ (36.)
Gini		25,4 (nizak) (5.)
HDI (2006)		▲0,897 (visok) (35.)
Valuta		češka kruna (CZK)
Vremenska zona		CET (UTC+1)
Internetska domena		.cz³
Pozivni broj		+4204
1	31. decembar 2008. (V. Population changes).
2	Rang baziran na podacima IMF-a iz 2005.
3	Također .eu, koji se dijeli s državama-članicama Evropske Unije.
4	dijelila kod 42 sa Slovačkom do 1997.

Češka Republika (ČR, Češka) (češki: Česká republika, ČR, Česko) je kontinentalna država u srednjoj Evropi. Graniči se sa Poljskom na severu, Nemačkom na severozapadu i zapadu, Austrijom na jugu, i Slovačkom na istoku. Glavni i najveći grad je Prag (1,2 miliona stanovnika), važna turistička destinacija. Češka Republika sastoji se od istorijskih zemalja: Bohemije, Moravske, i češke Šleske; ovo trojstvo prisutno je i na državnom grbu. Članica je Evropske unije i Severnoatlantskog saveza (NATO).

Češko ministarstvo spoljnih poslova je 1993. saopštilo da se skraćeno ime Češka (češki: Česko) ima koristiti u svim prilikama izuzev zvaničnih dokumenata i punih imena vladinih institucija. Ovo emocionalno pitanje je međutim i dalje kontroverzno u samoj Češkoj Republici, a kraći naziv nije ušao u upotrebu ni u drugim svetskim jezicima.

Državni simboli

• Himna Češke je pesma „Kde domov můj?“ („Gde mi je kuća?“), koja je predstavljala Češku u himni nekadašnje Čehoslovačke.

• Grb Češke čini na četvrtine izdeljeni novofranački štit u čijim se delovima nalaze grbovi istorijskih oblasti koje čine Češku (Bohemije, Moravske, Donje Šleske).

• Zastavu Češke čine dve horizontalne linije: bela (na vrhu) i crvena (na dnu),dok je uz koplje dodat plavi ravnokraki trougao.

Ista zastava se koristila i ako zastava Čehoslovačke,ali ju je Češka nastavila koristiti bez obzira na odluku da je ni jedna od zemalja(Slovačka i Češka) neće koristiti.

Istorija

Glavni članak: Istorija Češke Republike

O naseobinama na teritoriji Češke Republike još oko 28.000 godina pre nove ere govori niz arheoloških nalaza. Od trećeg veka pre nove ere naseljljavaju je Kelti, a od 1. veka i Germani. Sloveni su se na područje Češke Republike doselili u 5. veku, a u 7. veku oformili Samovo carstvo. Godine 833.na području Moravske, Slovačke, severne Mađarske i zapadnog zakarpatskog kraja nastaje Velikomoravsko carstvo, koja vremenom raste i obuhvata i Češku (890–894), Šlesku, Lužice, Malopoljsku, i deo Mađarske. Velika Morava, od koje se Češka otcepila 894, nestala je pod udarom Mađara 907. godine.

Češka država se rađa u drugoj polovini 9. veka, kada je ustoličen prvi češki knez iz dinastije Pržemislovića, Borživoj. U 10. i 11. veku država se konsoliduje, pripaja Moravsku i postaje kraljevina. Češka kraljevina bila je značajna regionalna sila, i svoj vrhunac dostiže za vreme poslednjih Pržemislovića (Pržemisla II Otakara, Vaclava II), te (i pre svega) moćnog Karla IV iz luksemburške dinastije. Međutim, husitski ratovi u 15. veku, i kasnije tridesetogodišnji rat u 17. veku imali su razarajući učinak.

1526. godine na češki tron definitivno stupa dinastija Habzburgovaca, koja je zemlju pripojila Habzburškoj monarhiji. Masovni ustanci su podizani 1547. i 1618. godine. Kada su u maju 1618. godine habsburški činovnici izbačeni kroz prozor u praškom Hradu (događaj koji se u češkoj istoriji označava slikovitim nazivom defenestracija), otpočeo je i tridesetogodišnji rat. Ustanici su poraženi, zarobljeni najoštrije kažnjeni, a zatim se počelo sa nasilnom rekatolizacijom čeških protestanata. Reforme Josifa II 1781. godine donele su kraj vazalstva i početak verske tolerancije. Od kraja 18. veka, u češkim zemljama se formira narodni pokret za obnovu češke kulture i jezika, a kasnije ističe i zahtev za političkom moći.

Nakon poraza Austro-Ugarske u Prvom svetskom ratu, češke zemlje su se osamostalile i zajedno sa susednim Slovacima 28. oktobra 1918. godine formirali novu državu, Čehoslovačku (češki: Československo), tzv. "prvu republiku", koja je obuhvatala i teritoriju zakarpatske Rusije (danas Ukrajine), sa prvim predsednikom Tomašom Garig Masarikom. Pod pritiskom nacističke Nemačke i evropskih sila (Čemberlen: "Doneli smo Evropi mir za naših života!") od kojih su neke čak ignorisale odbrambene sporazume sa Pragom, Čehoslovačka je u septembru 1938. godine Minhenskim sporazumom Nemačkoj predala širok pogranični pojas Sudeta sa značajnom nemačkom nacionalnom manjinom, a i de fakto cela predata potpunoj nemačkoj kontroli, uz dogovor da to bude i poslednji nemački zahtev. Dalje, jug Slovačke i zakarpatska Rusija pripali su Mađarskoj, a jedan deo teritorije (Tješinska oblast) je uzela i Poljska. Nastaje i "druga republika": Slovačka dobija veću autonomiju, a u ime države ulazi crtica: Češko-Slovačka (češki: Česko-Slovensko). Nedugo zatim, 14. marta 1939, Slovačka proglašava nezavisnost, a 15. marta nemačka vojska okupira ostatak zemlje i proglašava Protektorat Bohemija i Moravska. U maju 1945, saveznici su oslobodili Čehoslovačku, a etnički Nemci su Benešovim dekretima proterani u Nemačku i Austriju.

Komunisti vlast u Čehoslovačkoj preuzimaju prevratom u februaru 1948; zavode totalitarizam, pridružuju zemlju sovjetskom bloku i 1960. godine menjaju ime u Čehoslovačka socijalistička republika (ČSSR). Široki pokret za liberalizaciju 1968, i napori vođstva čehoslovačke komunističke partije da reformišu sistem i stvore "socijalizam sa ljudskim likom", poznati pod nazivom Praško proleće, ugušeni su 21. avgusta vojnom intervencijom snaga Sovjetskog saveza i svih ostalih zemalja Varšavskog ugovora (izuzev Rumunije). (Česi i dalje pamte podršku koju su tada imali iz SFRJ.) 1. januara 1969. stupio je na snagu i Zakon o federalizaciji ČSSR, kojim je zemlja i formalno ustrojena kao federacija dve narodne (češke i slovačke) socijalističke republike.

Do demokratskih promena u Čehoslovačkoj dolazi mirnim putem, posle somotske revolucije 17. novembra 1989., kada je komunistički kongres za predsednika izabrao književnika i disidenta Vaclava Havela. 1990. godine iz imena obe republike odstranjen je pridev "socijalistička", a početkom proleća iste godine zajednička država je preimenovana: u Čehoslovačku Federativnu Republiku (skr. Čehoslovačku) na češkom jeziku, odnosno Češko-Slovačku Federativnu Republiku (skr. Češko-Slovačku) na slovačkom. Nepunih mesec dana kasnije, 20. marta 1990, ČSFR je ponovo dobila novo puno ime: Češka i Slovačka Federativna Republika; različite skraćenice ostale su nepromenjene.

Čehoslovačka je sporazumno prestala da postoji 1. januara 1993. 1999. godine, na pedesetom samitu NATO pakta, za vreme agresije na Srbiju i Crnu Goru, Češka Republika je primljena u punopravno članstvo. 1. maja 2004. godine pristupila je i Evropskoj uniji.

Gradovi

Veći gradovi: Popis gradova u Češkoj Republici