Narodna Republika Kina

Na severu se graniči sa Rusijom (dužina granice 3645 km) i Mongolijom (4677 km), na severoistoku sa DNR Korejom (1416 km), na jugu s Vijetnamom (1281 km), Laosom (423 km), Nepalom (1236 km) i Indijom (3380 km), a na zapadu s Pakistanom (523 km), Afganistanom (76 km), Tadžikistanom (414 km), Kirgistanom (858 km) i Kazahstanom (1533 km). Na istoku Kina izlazi na rubna mora Tihog okeana: Žuto more sa zalivom Bo Hai, Istočnokinesko i Južnokinesko more. Ukupna dužina obale kopnene Kine je 18.000 km.

[uredi - уреди] Prirodna obeležja

[uredi - уреди] Reljef

Kina se po građi i postanku sastoji od tri velika područja: stare sinijske mase na istoku, paleozoičnih planina na severozapadu i mlađih nabranih planina na jugozapadu. Na planine otpada 33% (čak 26 % površine je više od 3000 m), na visoke zaravni 26%, uvale i basene 19%, nizine 12% i pobrđa 10% površine Kine.

Sinijska masa sagrađena je od starih stena, koje su se nabrale već u arhaiku, a paleozoične naslage koje leže na arhajskim nisu nabrane. Severni deo sinijske mase razlomljen je rasedima pa su neki delovi spušteni i pokriveni mladim plavnim nanosima.

Na reljef Kine veliki uticaj imalo je poniranje indijske litosferne ploče pod evroazijsku, što je dovelo do izdizanja Tibeta i nastanka mlađeg nabranog gorja Himalaji. S prosečnom visinom od 4000 km Tibet je najviša visoravan na Zemlji. Njegovim izdizanjem nastao je niz golemih stepenica kojima se teren spušta s jugozapada prema severu i istoku. Između sinijske mase i sibirskog prakopna Angare nabrao se u paleozoiku kontinentalni zapadni deo Kine s visokim gorskim masivima: Tien Shan (7439 m), Džungarski Alatau (4463 m) i Mongolski masiv, tj. Altaj. Ta gorja, građena od kristalnih i metamorfnih škriljaca, bila su u toku duge geološke prošlosti poravnata i u tercijaru, odnosno na početku kvarara izdignuta. Tien Šan je u mlađem tercijaru bio izdignut i rasedima izlomljen u više planinskih lanaca.

Tibet okružuju s juga Himalaji (Mt. Everest, 8850 m, najviši vrh na Zemlji), a sa severa Kunlun (7723 m). Na istoku je ograđen strmim gorjem Anyemaqen, Gongga, Hengduan i drugima, koja se pružaju meridionalno. Između gorja Tien Shana na severu i Kunluna na jugu nalazi se izolovana Tarimska zavala koja je nastala duž raseda u mlađem tercijaru i kvartaru. Pretežno je ispunjena naslagama šljunka, prapora i gline. Najveći deo Tarimske zavale je peščana pustinja. Kroz severni dio zavale protiče reka Tarim. Između istočnih ogranaka Tien Shana nalazi se depresija Turpam (–154 m), a severno od Tien Shana Džungarska zavala. Najrasprostranenija zavala je Gobi, koja se prema istoku pruža do Velikog Hingana (2034 m). To je pretežno valovit kraj s malim isponima, a južni deo je prava pustinja. Područje između gorja Ćilijana (Qilian) na zapadu i Taihanga na istoku pokriveno je debelim naslagama prapora.

Tibetska visoravan se prema jugoistoku stepenasto spušta preko zaravni Yunnan-Guizhou i Sichuanskoga basena. U nizinskom području najveće su Istočnokineska nizija u Mandžuriji, Velika nizija u donjem toku Huang Hea te naplavna ravnica u srednjem i donjem toku Jangcea, koje su međusobno odvojene niskim gorjem. S najvećih planinskih delova pod večnim snijegom spuštaju se ogromni lednici.

Obala je uglavnom niska, a more uz obalu je plitko (200 m). Kini pripada 5400 ostrva.

[uredi - уреди] Klima

Osim geografskog položaja i reljefa na klimu Kine veliki uticaj imaju i monsuni. Od spetmebra do marta duvaju hladni i suvi severozapadni vetrovi iz severne i srednje Azije, a od marta do septembra vlažni jugoistočni vetrovi s okeana koji donose kišu. Dolinama velikih reka uticaj okeana prodire duboko u unutrašnjost kopna sve do Mongolije. Zbog toga jugoistočni dio Kine ima suptropsku klimu (1600 do 2000 mm padavina), a severni hladnu i suvu kontinentalnu. U severnom delu Kine godišnja količina padavina ne prelazi 1000 mm.

Suša je u severnom delu Kine vrlo česta. Istočni deo Kine znatnu količinu padavina dobija ciklonskim kišama. Najmanje padavina ima u zatvorenim područjima Tarimske zavale i Gobi, a najviše u južnim krajevima Tibeta, zbog letnjeg monsuna. U zapadnom kontinentalnom dijelu Kine zime su na viskoim planinama duge i vrlo hladne, a leta kratka i hladna, dok je u zavalama temperatura leti vrlo visoka, a zimi niska. Kad monsun menja smer tajfuni često pustoše jugoistočno primorje Kine.

[uredi - уреди] Vode

Golema rečna mreža Kine pripada porečju Jangcea (18,9%, sa 6300 km treća reka po dužini na svetu), Huang Hea – Žute reke (7,9%), Xi Jianga, Songhua, Jianga, Liaoa i Amura. Čak 35,7% površine Kine čine endoreična područja: u suvim, izoliranim zavalama kontinentalne Kine reke se ulivaju u jezera koja su bez oticanja, ili se gube u pesku. U gornjem toku gotovo sve reke imaju velik pad, a u donjem toku obiluju rastrošenim materijalom koji se taloži u nizini, posebno u delti Jangcea. Zbog obilja nanosa, koji se delom taloži, rečna korita se povisuju, pa se reke često izlivaju i prouzrokuju velike poplave. Žuta reka (Huang He) više puta je menjala smer donjeg toka i ušće.

U severnom delu Kine rečna mreža je razuđena, ali se reke zimi zaleđuju. Glavna reka južne Kine je Xi Jiang, koja se razgranatom deltom uliva u Južnokinesko more. Južni deo Tibeta se preko Inda, Bramaputre, Iravadija i drugih reka odvodnjava u Indijski okean. Plovne su uglavnom veće reke u južnom i srednjem delu Kine, naročito Jangce i Huang He. Plovni kanali, od kojih je najpoznatiji Veliki kanal, dug oko 1800 km, služe i za navodnjavanje. Mreža kanala omogućuje navodnjavanje 49,8 miliona ha poljoprivrednog područja. Kanali su često komplementarni sa putevima. Najviše jezera ima oko donjeg toka Jangcea i po suvim zavalama u unutrašnosti Kine.

[uredi - уреди] Biljni pokrov

Južna Kina pretežno je prekrivena vlažnim suptropskim večno zelenim šumama, srednja belogoričnim, a severna crnogoričnim šumama. Sečuanski kraj odlikuje se velikim brojem endemičnih vrsta sveg drveća, a Mandžurija endemičnim vrstama četinara. U Mandžuriji su raširene livade i pašnjaci, a na krajnjem istoku i stepe. Flora visokog planinskog pojasa ubraja se u vrstama najbogatije flore na svetu. Šuma je jače razvijena na stranama izloženim vlažnim vetrovima. Na šumsko područje otpada oko 13,9% površine Kine. Najveći šumski kompleksi su u Mandžuriji i na planinama Sečuana. U Kini raste oko 3000 vrsta biljaka koje se koriste u medicinske svrhe. Suve zavale u unutrašnjosti Kine i na severu obrasle su travom i grmljem ili su polupustinje. Za vegetaciju, posebno za poljoprivredu, vrlo je značajno područje prapora oko srednjeg toka reke Huang He, koje je nastalo u pleistocensko ledeno doba eolskim nanosima prašine iz pustinjskih krajeva srednje Azije.