1929

Izvor: Wikipedia
Milenijum: 2. milenijum
Vijekovi: 19. vijek20. vijek21. vijek
Decenija: 1890-e  1900-e  1910-e  – 1920-e –  1930-e  1940-e  1950-e
Godine: 1926 1927 192819291930 1931 1932
1929 u drugim kalendarima
Gregorijanski 1929
MCMXXIX
Ab urbe condita 2682
Islamski 1347 – 1348
Iranski 1307 – 1308
Hebrejski 5689 – 5690
Bizantski 7437 – 7438
Koptski 1645 – 1646
Hindu kalendari
 - Vikram Samvat 1984 – 1985
 - Shaka Samvat 1851 – 1852
 - Kali Yuga 5030 – 5031
Kineski
 - Kontinualno 4565 – 4566
 - 60 godina Yin Zemlja Zmija
(od kineske N. g.)
Holocenski kalendar 11929
p  r  u
Podrobnije: Kalendarska era

Godina 1929 (MCMXXIX) bila je redovna godina koja počinje u utorak.

Događaji[uredi - уреди]

Januar/Siječanj[uredi - уреди]

  • zima - Ekstremno hladna zima u našim krajevima i Evropi[1], sneg padao i u aprilu.
  • 1. 1. - Stupa na snagu novo uređenje finansijske službe Kraljevine SHS (prema zakonu od 8.10.'28.), određeno 14 direkcija sa odgovarajućim oblastima[2].
  • 3-5. 1. - Kralj Aleksandar se (formalno) konsultuje sa liderima stranaka.
  • 6. 1. - Šestojanuarska diktatura. Proglas "Mome dragom narodu...": zbog "nemogućnosti" parlamentarnog sporazuma, u ime narodnog jedinstva i državne celine, Kralj Aleksandar I Karađorđević ukida Ustav Kraljevine SHS, raspušta Skupštinu i zavodi lični režim. Postavljena vlada generala Petra Živkovića. Proglašen niz zakona - zabranjene stranke sa "verskim ili plemenskim" obeležjem, cenzura štampe, komesari umesto oblasnih skupština i odbora itd.
  • 6. 1. - Majka Tereza stiže u Kalkutu.
  • 19/20. 1. - Ante Pavelić pobegao u Austriju.
  • 24. 1. - Rezolucija Biroa CK SKOJ-a - "ostaje jedino" put nelegalnog oružanog ustanka radnika i seljaka protiv diktature (→ Oružani otpor diktaturi u Kraljevini Jugoslaviji).
  • kraj januara - Zabranjene političke stranke u KSHS.

Februar/Veljača[uredi - уреди]

Mart/Ožujak[uredi - уреди]

  • 4. 3. - Herbert Hoover naslijedio je Calvina Coolidge-a na mjestu američkog predsjednika i postao 31. predsjednik SAD-a.
  • 17. 3. - U Ženevi potpisan grčko-jugoslovenski sporazum o Solunskoj zoni.
  • 18. 3. - Radio Beograd emituje probnu emisiju - izveštaji o vodostanju, zbog naglog otapanja snega i poplava.
  • 22. 3. - U Zagrebu ubijen Toni Schlegel, direktor Jugoštampe (naklonjen kralju).
  • 24. 3. - Počeo sa emitovanjem Radio Beograd AD.
  • 31. 3. - Pakt prijateljstva, mirenja i sudskog raspravljanja između Kraljevine SHS i Grčke.
+ Novi Zakon o vrhovnoj državnoj upravi u KSHS: ukinuta četiri ministarstva (vera, agrarne reforme, narodnog zdravlja, pošta i telegrafa).

April/Travanj[uredi - уреди]

  • 1. 4. - Džozefina Beker, "Crna zvezda", stigla u Beograd.
  • 1.4. - Radio Beograd emitovao prvi kamerno-muzički koncert posvećen Mocartu (početak muzikologije na R.B.).
  • 7. 4. - Prvi direktan prenos fudbalske utakmice u Jugoslaviji ("BSK" - "Jugoslavija" 7:1 po blatu i snegu).
  • 9. 4. - Džozefina Beker u Zagrebu (na sutrašnjoj predstavi izgredi nekih klerikalnih studenata).
  • 19. 4. - Ante Pavelić i Gustav Perčec stigli u Sofiju, pozdravljeni od pristalica VMRO, sutradan deklaracija o saradnji u borbi protiv Jugoslavije.
  • 19.4. - Prvi radio-prenos iz Opere Narodnog pozorišta u Beogradu ("Knez Igor", A. Borodina).
  • 24. 4. - Dignuta optužnica protiv Pavelića i Perčeca[4].
  • 25. 4. - Đuro Đaković i Nikola Hećimović ubijeni na jugoslovensko-austrijskoj granici.
  • april - Uhapšen Dragoljub Jovanović, levi Zemljoradnik.
  • april - Osnovana Privilegovana agrarna banka (ili odlučeno?, vidi 15.8.).

Maj/Svibanj[uredi - уреди]

Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди]

Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди]

Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди]

  • 15. 8. - U Beogradu prvim zborom akcionara osnovana Privilegovana Agrarna Banka.
  • 16. 8. - Počinju Palestinski nemiri oko kontrole nad Zidom plača - gine 133 Jevreja i 116 Arapa.
  • 23-24. 8. - Masakr u Hebronu - ubijeno 65-68 Jevreja u tom palestinskom gradu, ostali proterani (vratiće se tek 1967).
  • 20. 8. - BBC emituje prvu put emituje TV sliku (Berdov sistem sa 30 linija).
  • 31. 8. - Na Prvoj Haškoj konferenciji finalizovan Youngov plan - smanjene nemačke ratne reparacije (112 milijardi maraka u periodu od 59 godina), prevaziđen već 1932. Okupacija Rajnlanda će biti okončana 1930, pet godina pre roka.
  • kolovoz - Funkcioneri HSS Juraj Krnjević (gen. sekretar) i August Košutić (potpredsednik) otišli u emigraciju.

Septembar/Rujan[uredi - уреди]

Oktobar/Listopad[uredi - уреди]

  • 3. 10. - Kralj Aleksandar promenio ime Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca u Kraljevina Jugoslavija; zemlja podeljena u 9 banovina plus Uprava Grada Beograda, umesto 33 oblasti (granice banovina donekle menjane 1931).
  • 16. 10. - U italijanskoj Puli Vladimir Gortan osuđen na smrt (izvršeno sutradan), ostala četvorica optuženih na po 30 godina robije.
  • 16.10. - Dirižabl "Graf Cepelin" preleteo preko Beograda i današnje Srbije, tokom putovanja oko sveta.
  • 24. 10. - "Crni četvrtak" - slom Njujorške berze (do 29. 10.) i početak svetske ekonomske krize.
  • oktobar - Kralj Aleksandar razmišlja o ukidanju ćirilice[6].

Novembar/Studeni[uredi - уреди]

Decembar/Prosinac[uredi - уреди]

  • 10. 12. - Uhapšen Josip Predavec, potpredsednik HSS, zbog navodne prevare, u vezi stečaja Seljačke zadružne banke.
  • 17. 12. - Kraljev rođendan zvanično proslavljen u celoj zemlji (konfiskovani izveštaji o podmetnutoj bombi na pruzi Beograd-Zagreb i napadu na projugoslovenskog sveštenika Ritiga[7]).
  • 22. 12. - Uhapšen Vlatko Maček, predsednik HSS, pod optužbom da je finansirao neke članove navodne terorističke organizacije, koja je trebalo da deluje u vreme Kraljevog rođendana (16-17. decembar - bomba pod voz kojim su putovale deputacije u Beograd, bomba u katedrali i "moguće" u 'Esplanadi' tokom svečanog bala).
  • 22. 12. - Nemački referendum protiv Youngovog plana nije uspeo, ali su nacisti tokom kampanje stekli publicitet i kredibilitet među mejnstrim desničarima.
  • 22. 12. - Otvorena pruga Kragujevac-Kraljevo.
  • 28. 12. - "Crni petak" na Samoi - novozelandski kolonijalni policajci ubili 11 nenaoružanih demonstranata - začetak pokreta Mau za nezavisnost.
  • 29. 12. - Sveindijski kongres u Lahoreu zahteva nezavisnost Britanske Indije.

Tokom godine[uredi - уреди]

  • U svim opštinama, pa tako i u gradu Beogradu izabrane opštinske organe smenjuju od strane kralja postavljeni predsednici opština.
  • Osnovan Državni sud za zaštitu države.
  • Na inicijativu Kominterne, KPJ pozvala na oružani otpor diktaturi, što su vlasti iskoristile da nanesu teške gubitke partiji. (v. Sedam sekretara SKOJ-a).
  • Do kraja godine CK KPJ prestao delovati kao jedinstveno rukovodstvo, članovi u emigraciji.

Rođenja[uredi - уреди]

Smrti[uredi - уреди]

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1929.

Dani sećanja[uredi - уреди]

Nobelove nagrade[uredi - уреди]

Literatura/Reference[uredi - уреди]

  1. Zima stoljeća, DalmacijaNEWS.com
  2. "Politika, 1. januar 1929, str 1 (sa nevelikom mapom)
  3. Time Magazine Cover: King Alexander
  4. "Politika", 25. 4. 1929, str 2
  5. "Politika", 23. jul 1929, kao i narednih dana; o ovome je izvestio i magazin Time: YUGOSLAVIA: Richest Woman
  6. YUGOSLAVIA: Dangerous Decree, Time, 21. oct. 1929.
  7. YUGOSLAVIA: Zhivoi Kraji, Time, 30. dec. 1929

Spoljne veze[uredi - уреди]


Vidi takođe: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar