Alžir

Izvor: Wikipedia
Narodna Demokratska Republika Alžir
((ar)) جمهورية الجزائر الديمقراطية الشعبية
((bb)) Tagduda Tadzayrit Tugduyant Tagherfant
Zastava Grb
Gesloarap. بالشّعب وللشّعب
(sh. S narodom i za narod)
Državna himna: "Kasaman"
Glavni grad Alžir
36°42′0″N3°13′0″E
Službeni jezici arapski
Priznati nacionalni jezici berberski, francuski
Etničke grupe Arapi, Berberi
Religija sunitski islam
Demonim Alžirac
Vlada Polupredsjednička republika
 -  Predsjednik Abdelaziz Bouteflika
 -  Premijer Abdelmalek Sellal
Zakonodavno tijelo Parlament
 -  Gornji dom Nacionalno narodno vijeće
 -  Donji dom Nacionalni savjet
Nezavisnost od Francuske
 -  Evianski sporazum 18. 3. 1962
 -  Proglašena 5. 7. 1962
Površina
 -  Ukupna 2,381.741 km2 (10.)
 -  Voda (%) neznatna
Stanovništvo
 -  Popis iz 2013.  37,900.000 (34.)
 -  Gustoća 15,9/km2 (208.)
BDP (PPP) procjena za 2014.
 -  Ukupno 302,48 milijardi USD
 -  Per capita 7816 USD
BDP (nominalni) procjena za 2014.
 -  Ukupno 219,45 milijardi USD 
 -  Per capita 5670 USD 
HDI (2013.) 0.717
visok
Valuta dinar (DZD)
Vremenska zona CET (UTC+1)
Format datuma dd/mm/gggg
Pozivni broj +213
Web domena .dz

Narodna Demokratska Republika Alžir je država u Sjevernoj Africi. Izlazi na Sredozemno more na sjeveru, graniči s Tunisom na sjeveroistoku, Libijom na istoku, Nigerom na jugoistoku, Malijem i Mauritanijom na jugozapadu, te Marokom na zapadu.

Geografija[uredi - уреди]

Glavni članak: Geografija Alžira
Topografska karta Alžira

Geografske regije Alžira paralelne su s obalom Mediterana. Duž obale, u regiji Tel izmjenjuju se brdovita područja i doline u kojima se nalazi većina plodne zemlje i gdje živi glavnina stanovništva. Dublje u unutrašnjosti su visoki platoi koji su zbog manjka oborina nepogodni za poljoprivredu. S juga ih obrubljuje saharski Atlas, planinski lanac koji odvaja sjever zemlje od Saharske pustinje.

Rijetko naseljena i neplodna Sahara zauzima više od 90% alžirskog teritorija. Važna je prvenstveno zbog bogatih nalazišta nafte i zemnog plina. Na jugoistoku prelazi u Hogarske planine u kojima se nalazi najviši vrh zemlje, 2918 m visoki Tahat. Klima Alžira je suha i vruća, mada je obalska klima blaga, a zime u planinskim predjelima mogu biti oštre.

Alžir (Algiers), Oran, i Konstantin (Constantine) su najveći gradovi.

Historija[uredi - уреди]

Glavni članak: Historija Alžira
Doček francuskog maršala Randona 1857. u gradu Alžiru

Domorodačko berbersko stanovništvo Alžira je bilo pod stranom vlašću 3000 godina. Feničani (1000. pne.) i Rimljani (200. pne.) su bili najznačajniji starovjekovni vladari, sve do dolaska Arapa u 8. vijeku. Ipak, osvajanja nisu bila jednosmjerna; u srednjem vijeku berberska dinastija Fatimida, porijeklom iz Magreba, preuzela je vlast nad Egiptom, mada je ubrzo napustila Sjevernu Afriku.

Alžir su u Otomansko Carstvo uvrstili Kair ad Din i njegov brat Aruj koji su Alžirsku obalu koristili kao bazu za piratske pohode. Njihova aktivnost je vrhunac dostigla 1600-ih godina, a kasnije se piratska baza seli u libijski Tripoli. Pod izgovorom uvrede njihovog konzula, Francuzi su izvršili invaziju na Alžir (Algiers) 1830. godine. Ipak, žestok otpor od ljudi kao što je Emir Abdelkader usporili su osvajanje Alžira koje je tehnički dovršeno tek početkom 20. vijeka.

Francuzi su u međuvremenu uvrstili Alžir u integralni dio Francuske i taj status je trajao do kolapsa Četvrte Republike. Desetine hiljada doseljenika iz Francuske, Italije, Španije i Malte je došlo u Alžirsku primorsku ravnicu gdje su osnivali farme i zauzimali najbolje dijelove alžirskih gradova, koristeći francusku vladavinu i njenu konfiskaciju javnog zemljišta. Ljudi evropskog porijekla u Alžiru (tzv. pied-noiri) zajedno s lokalnim Jevrejima su bili punopravni državljani Francuske od druge polovine 19. vijeka, za razliku od velike većine alžirskih muslimana koji su ostali izvan francuskog zakona i nisu imali ni francusko državljanstvo ni pravo glasa. Tkanje alžirskog društva je bilo napeto do pucanja u ovom periodu: pismenost je masovno opadala, dok se zbog konfiskacija zemlje većina stanovništva sve više uzbunjivala.

Godine 1954. Front nacionalnog oslobođenja (FLN) je započeo gerilski Alžirski rat za nezavisnost i nakon osam godina urbanog i ruralnog ratovanja uspjeli su 1962. izgurati Francuze. Većina od 1,025.000 pieds-noira, kao i 91.000 harkija (pro-francuskih muslimana), ili oko 10% stanovništva Alžira je 1962. pobjeglo iz Alžira u Francusku, za samo nekoliko mjeseci.

Prvi alžirski predsednik, vođa FLN-a, Ahmed Ben Bela, bio je zbačen 1965. od strane Huarija Bumediena, svog nekadašnjeg saveznika i ministra obrane. Alžir je potom bio relativno stabilan narednih skoro 25 godina, pod višestranačkim socijalizmom Bumediena i njegovih nasljednika.

Tokom 1990-ih Alžir je zapao u krvavi građanski rat jer je vojska spriječila islamističku političku partiju, Islamski front spasa, da preuzme vlast nakon prvih višestranačkih izbora. Više od 100.000 ljudi je pobijeno, često u ničim izazvanim masakrima civila, od strane gerilskih grupa poput Oružane islamske grupe.

Politika[uredi - уреди]

Glavni članak: Politika Alžira

Na čelu države je predsjednik republike, čiji mandat traje 5 godina, i može biti reizabran jedanput. Alžir ima univerzalno pravo glasa. Predsjednik je na čelu Savjeta ministara, i Visokog sigurosnog savjeta. On postavlja premijera koji je na čelu vlade, dok premijer postavlja Savet ministara.

Alžirski parlament je dvodomni, sastavljen od donjeg doma, Nacionalnog narodnog vijeća (APN), sa 380 članova i gornjeg doma, Nacionalnog savjeta, sa 144 člana. APN se bira na svakih 5 godina.

Gradovi[uredi - уреди]

Pokrajine[uredi - уреди]

Glavni članak: Pokrajine Alžira
Karta Alžira s označenim pokrajinama

Alžir se sastoji od 48 vilajeta ili pokrajina:

  1. Adrar (Adrar)
  2. Šlef (Chlef)
  3. Laguat (Laghouat)
  4. Um el Buagi (Oum el Bouaghi)
  5. Batna (Batna)
  6. Bedžaja (Bejaia)
  7. Biskra (Biskra)
  8. Bešar (Bechar)
  9. Blida (Blida)
  10. Bujra (Bouira)
  11. Tamanraset (Tamanghasset)
  12. Tebesa (Tebessa)
  13. Tlemsen (Tlemcen)
  14. Tijaret (Tiaret)
  15. Tizi Uzu (Tizi Ouzou)
  16. Alžir (Alger)
  17. DŽelfa (Djelfa)
  18. DŽidžel (Jijel)
  19. Setif (Setif)
  20. Sajida (Saida)
  21. Skikda (Skikda)
  22. Sidi Bel Abes (Sidi Bel Abbes)
  23. Anaba (Annaba)
  24. Gelma (Guelma)
  25. Konstantin (Constantine)
  26. Medeja (Medea)
  27. Mostaganem (Mostaganem)
  28. Msila (M'Sila)
  29. Maskara (Muaskar)
  30. Vargla (Ouargla)
  31. Oran (Oran)
  32. El Bajad (El Bayadh)
  33. Ilizi (Illizi)
  34. Bordž Bu Areridž (Bordj Bou Arreridj)
  35. Bumerdes (Boumerdes)
  36. El Tarf (El Taref)
  37. Tinduf (Tindouf)
  38. Tisemsilt (Tissemsilt)
  39. El Ujed (El Oued)
  40. Henšela (Khenchela)
  41. Suk Ahras (Souk Ahras)
  42. Tipasa (Tipaza)
  43. Mila (Mila)
  44. Ajn Defla (Ain Defla)
  45. Nama (Naama)
  46. Ajn Temušent (Ain Temouchent)
  47. Gardaja (Ghardaia)
  48. Relizan (Relizane)

Ekonomija[uredi - уреди]

Glavni članak: Ekonomija Alžira
Ministarstvo financija

Sektor ugljikovodika je potpora ekonomije, učestvujući sa 60% u budžetu, 30% u BDP-u i s preko 95% u zaradi od izvoza. Alžir je deveti u svijetu po rezervama prirodnog plina i četvrti je u svijetu po izvozu plina; 16. je po rezervama nafte.

Alžir ima velike vanjske dugove. Financijski i ekonomski indikatori su se popravili sredinom 1990-ih, dijelom zbog politike reformi podržanih od strane MMF-a, i reprograma duga Pariškom klubu. Alžirske financije su imale koristi tokom 2000. i 2001. od privremenog skoka cijena nafte i čvrste državne fiskalne politike, što je dovelo do velikog rasta trgovinskog suficita, rekordno visokih deviznih rezervi, i redukcije vanjskog duga. Konstantni vladini napori da razvije raznovrsnost ekonomije privlačenjem stranih i domaćih investicija izvan energetskog sektora su imali malo uspjeha u smanjivanju visoke nezaposlenosti i unapređenju životnog standarda. Godine 2001. vlada je potpisala sporazum sa Evropskom unijom koji bi trebalo sniziti takse i povećati trgovinu.

Demografija[uredi - уреди]

Glavni članak: Demografija Alžira

Oko 90% Alžirca živi u sjevernim, priobalnim dijelovima Alžira, ali oko 1,500.000 Beduina živi na jugu u pustinji. Miješana berberska i arapska populacija je uglavnom islamske vjeroispovijesti (99%); ostale religije su zastupljene samo u ekstremno malim grupama, uglavnom sačinjenim od stranaca.

Zvanični jezik je Arapski, maternji jezik za oko 80% populacije, koja koristi dijalekatsku formu "Dardža" ("Darja"); ostalih otprilike 20% govori berberske jezike poput Kabile, (Kabyle), Čauia (Chaouia), Tamahaka (Tamahaq), osim jedne oaze, Tabelbala, gdje se govori dijalekt jezika Songaj (Songhay). Dosta ljudi govori francuski, ali to je jezik koji se mahom uči u školama, a vrlo rijetko je maternji jezik.

Kultura[uredi - уреди]

Glavni članak: Kultura Alžira
Alžirska salata

Rai, lokalno razvijena forma pop muzike, je vrlo popularna u Alžiru, a uživa i popularnost u dijaspori, mahom u Francuskoj gdje živi veliki broj Alžiraca. Tradicionalnije forme uključuju čabi (alžirska folk muzika), te andaluzijsku tj. klasičnu muziku Alžira.

Povezano[uredi - уреди]

Vanjske veze[uredi - уреди]