Ilirik

Lijevo na mapi: Rimske provincije Panonija i Dalmacija, Ilirikum.

Ilirikum, Ilirik, je bila rimska provincija nastala nakon rimskog osvajanja bivšeg nezavisnog kraljevstva Ilira i pacifikacije ilirskih plemena na širem području Ilirije. Teritorija Ilirikuma protezala se od rijeke Drim u današnjoj Albaniji do Istre u Hrvatskoj i od obale Jadranskog mora do Panonske nizije. Salona u blizini današnjeg Splita u Hrvatskoj bila je središte rimske provincije Ilirikum.

Oko 229. godine pne. Rim je intervenirao na istočnoj strani Jadrana na područjima pod ilirskom kontrolom zbog piratstva kojem su Iliri često pribjegavali i propalih diplomatskih napora. Tada je zabilježen prvi rimski rat protiv kraljevstva Ilira. U vrijeme Rimske Republike, oko 168. godine p.n.e, rimska vojska je pobijedila vojsku posljednjeg ilirskog kralja Gencija i time označila kraj postojanja Ilirije kao kraljevine. Od 167. godine pne. južna Ilirija postaje rimski protektorat.

Rimska provincija [uredi - уреди]

Ilirija je bila od velike strateške i ekonomske važnosti za Rimljane. Sa druge strane Jadrana za Rim su se nalazile važne trgovačke luke a u unutrašnjosti bogati rudnici. Na teritoriji Ilirije Rimljani su i započeli važan put (Via Egnatia) koji je vodio od Salone Drača u Albaniji sve do Bizanta, dalje na istok. Gaj Julije Cezar je 59. godine pne. dobio kontrolu nad ilirskim teritorijama i južnom Galijom. Prvo pominjanje Provincije Ilirikum datira iz 35-33. godine pne. a nakon ratova i pobjede protiv panonskih plemena 12-9. godine pne. provincija se proširuje na sjever.

Iliri su nastavili pružati otpor rimskoj vlasti zbog visokih poreza i prisilne regrutacije pa su od 6-9. godine podigli veliki ustanak. Udružena dalmatinsko-panonska plemena pod Batonom, vođom Dezitijata, i Batonom i Pinesom, vođama Breuka, su natjerali rimljane na sukob koji će rimski historičar Suetonijus opisati kao najteži još od Punskih ratova. Rim je morao angažovati desetak legija sa pomoćnim trupama i saveznicima iz Trakije; ukupno oko 120.000 vojnika. Težak gerilski rat vođen je u bosanskim planinama i južnoj Panoniji. Nakon ovog rata, provincija Ilirikum je 10. godine podijeljena na Panoniju i Dalmaciju.

Ratnici iz Ilirije-Ilirikuma bili su veoma vješti i hrabri pa ih je Rim rado regrutovao u svoje legije (npr. Legio I Illyricorum). Čak i nekoliko rimskih imperatora potiče sa ovog područja: Aurelijan, Klaudije II, Konstantin I i Dioklecijan i kasnije, bizantskih imperatora: Anastazije I i Justinijan I.