Slavenski jezici

Izvor: Wikipedia
Slavenski/slovenski jezici
Geografska
distribucija:
Istočna Evropa -
Genetska
klasifikacija
:
Indoevropski
 Balto-slovenski
  Slavenski/slovenski jezici
Podjele:
ISO 639-2: sla
  Države gdje se govore zapadnoslovenski jezici
  Države gdje se govore istočnoslovenski jezici
  Države gdje se govore južnoslovenski jezici
Slovenski (slavenski) jezici

Slovenski jezici, slavenski jezici su grupa bliskih jezika kojim govore slovenski narodi (Slaveni, Sloveni), a predstavljaju podgrupu indoevropskih jezika. Uglavnom se govore u istočnoj Evropi, većem delu Balkana, delovima Centralne Evrope, i sjevernom delu Azije.

Podjela[uredi - уреди]

Usprkos veoma uočljivoj srodnosti slovenskih jezika i njihovoj velikoj tipološkoj sličnosti, slaoenski svijet je znatno izrazitije izdiferenciran brojem književnih (standardnih) jezika nego kvalitetom i rasponom slavenskih međudijalekatsih razlika, pogotovu ako se u tom pogledu napravi poređenje sa jezičkom situacijom, na primjer, u Njemačkoj, Francuskoj ili Španjolskoj, gdje naspram većih regionalnih jezičkih razlika postoji samo po jedan književni jezik (u znatno užoj sferi upotrebe u Francuskoj postoji i oksitanski [ili provansalski], a u Španjolskoj katalonski). (Znatan izuzetak čini, prema knjizi Pavle Ivića Srpski narod i njegov jezik (Srpska književna zadruga, Beograd, 1971), relativno jasna granica između zapadne i istočne grane južnoslavenskih jezika.) Štaviše, tendencije ka izdvajanju novih književnih jezika u slavenskom jezičkom svijetu sežu do najnovije povijesti, čemu gotovo da nema paralele drugdje u Europi.

Slovenski jezici se dele na tri grupe (v. o tome više u odjeljku o slovenskim jezicima u okviru indoevropskih).

  1. Istočnoslovenska grupa obuhvata sledeće jezike:
  1. Zapadnoslovenska grupa obuhvata sledeće jezike:
  1. Južnoslovenska grupa obuhvata sledeće jezike:

[1]

Izvorni slovenski lingvonimi su, prema izloženom redosledu: russkij jazyk, ukrajinsĭka mova, biełaruskaja mova, język polski, český jazyk (čeština), slovenský jazyk (slovenčina), hornjoserbščina, dolnoserbska reč (dolnoserbski jezik), bosanski jezik, hrvatski jezik, srpski jezik, crnogorski jezik, bălgarski ezik, slovenski jezik (slovenščina), makedonski jazik.

Prema strukturi slovenski jezici su dosta sličniji od drugih jezičkih grupa, ali slovenski književni jezici se na više načina međusobno razlikuju.

U pogledu broja govornih predstavnika pojedinih jezika slovenski jezici obuhvataju i tako velike jezike kao što su ruski (jedini slovenski jezik koji je po razmerama u kojima funkcioniše i svetsji jezik), ukrajinski ili poljski i, s druge strane, književne mikro jezike, kao što je, na primer, rusinski jezik u Jugoslaviji, ili jezik Gradišćanskih Hrvata u Austriji, ili jezik Moliskih Slovena u oblasti Molize u srednjoj Italiji itd.

U pogledu odnosa jezik - narod slovenski jezici u većini slučajeva imaju diferencijalnu funkciju jer predstavljaju specifična obeležja pojedinih slovenskih naroda.

Poljskim jezikom govori u Poljskoj, pored Poljaka, i oko sto pedeset hiljada Kašuba (danas gotovo sasvim izmešanih sa Poljacima), koje neki smatraju zasebnim slovenskim narodom, dok su, prema (preovlađujućem) mišljenju drugih, Kašubi danas deo poljskog naroda.

Drukčiji je primer Lužičkih Srba. Taj slovenski narod ima dva književna jezika (gornjolužičkosrpski i donjolužičkosrpski) koji se u novijoj slavistici sa dosta osnova tretiraju i kao dve književne varijante istog jezika. Varijantna književnojezička podeljenost Lužičkih Srba u znatnoj meri je istorijski uslovljena njihovom konfesionalnom podeljenošću (v. u knjizi odeljak o formiranju lužičkosrpskih književnih jezika).

I u pogledu varijantne izdiferenciranosti ili bliskosrodne jezičnosti slovenski jezici su veoma srodni i mogu da se podele u srodne grupe: polapski jezici; (kašupski jezik, šleski jezik, poljski jezik), čeho-slovački jezici; (češki jezik, slovački jezik), Lužički jezici; (donjolužički jezik, gornjolužički jezik), srpsko-hrvatski jezici; (bosanski jezik, hrvatski jezik, srpski jezik i crnogorski jezik). bugarsko-makedonski jezici; (bugarski jezik, makedonski jezik i crkvenoslovenski jezik). Ruteniski jezici; (ruski jezik, bjeloruski jezik, ukrajinski jezik i rusinski jezik).

Neke nacije su pokušale stvoriti zajedničke jezike, tako je do 1939. godine postojao zajednički čehoslovački jezik, a do 1917. postojao je zajednički ruski jezik za Ruse, Ukraince i Bjeloruse. Tako su i na južnoslovenskom teritoriju pre konstituisanja jugoslovenske države, najugledniji kulturni poslenici Srba i Hrvata več 1850. "Bečkim književnim dogovorom" pokušaali stvaranje zajedničkog standardnog jezika, ali tada nije bilo dobre volje među nacionalnim liderima da bi se to sprovelo pa su se posebno razvijali hrvatski jezik, srpski jezik, slovenački jezik i bugarski jezik. Nakon konstituisanja zajedničke države Srba, Hrvata i Slovenaca krenulo se izgrađivati zajednički srpsko-hrvatsko-slovenački jezik, ali taj pokušaj je propao več 1939. godine. Nakon drugog svijetskog rata i stvaranja južnoslavenske federacije "SFRJ" na poćetku su sva dokumenta savezne države prevođena na 4 jezika (slovenački, hrvatski, srpski i makedonski) ali po nalogu KPJ krenulo se ponovo na jezičko ujedinjavanje i to sada samo srpskog jezika i hrvatskog jezika što se pokušalo ostvarivati 1954. godine "Novosadskim dogovorom" Matice srpske i Matice hrvatske, ali ovaj pokušaj ubrzo poćeo je propao, več nakon 13 godina kada su se nezadovoljni Hrvati povukli iz dogovora jer su smatrali da je srpski privilegiran na štetu hrvatskog, pa su izdali "Deklaraciju o posebnom položaju hrvatskog jezika", tako se došlo do jezičkog haosa, to nedefinisano stanje između posebnih nacionalnih jezika i nacionalnih varijanata zajedničkog jezika podgrejavalo je nacionalizam i mržnju a kulminisalo je 1991. godine sa ratnim sukobom. Sa raspadom južnoslavenske federacije ponovo su se osamostalili i hrvatska zapadna varijanta srpskohrvatskog i srpska istočna varijanta, obe varijante ponovo su dobile status nezavisnih nacionalnih jezika. Krajem 20.vijeka su se na sličan način izdvojili i bošnjački/bosanski jezik, a početkom 21. vijeka i crnogorski jezik. Među Slovenskim nacijama je dominantan stav da svaka nacija stvara sopstveni nacionalni jezik mada po dijalektima postoje veoma bliske grupe među kojima postoji razumjevanje.

Slovenski jezici međusobno se razlikuju i u pogledu kontinuiteta književnojezičkog statusa. Najstariji slovenski književni jezik - staroslovenski jezik stvoren je još u IX veku, a najmlađi, makedonski i rusinski, stekli su status književnog (standardnog) jezika u savremenom smislu reči tek posle drugog svetskog rata. Kontinuitet razvoja gotovo svih slovenskih književnih jezika bio je zbog nepovoljnih istorijskih okolnosti ometan ili čak u dužem periodu i prekidan, što najmanje važi za ruski književni jezik. Kontinuitet razvoja pojedinog književnog jezika po pravilu je u manje ili više tesnoj vezi sa kontinuitetom državnosti odgovarajuće slovenske zemlje.

Savremeni slovenski jezici su, po prirodi stvari, živi jezici, ali u istoriji slovenskih jezika bilo je i takvih koji više ne postoje. Pored staroslovenskog jezika (v. o njemu poseban odeljak u knjizi), koji danas postoji kao bogoslužbeni jezik pravoslavnih slovenskih crkava (u tom slučaju se naziva crkvenoslovenski) pa se zato i ne može smatrati mrtvim jezikom u pravom smislu reči, u mrtve slovenske jezike spadaju zapadnoslovenski jezici: polapski i slovinski.

Polapskim jezikom govorilo se na širokoj teritoriji između donje i srednje Labe (Elbe) na zapadu i donje Odre na istoku. Od H veka Polapski Sloveni potpali su pod germansku vlast, u XVIII veku su izgubili nacionalni identitet, a uskoro zatim nestali su i poslednji ljudi koji su govorili polapski jezik. Zahvaljujući nekolicini naučnika i amatera koji su posvetili izvesnu pažnju polapskom jeziku pre nego što je definitivno prestao da postoji, zapisani su tekstovi na tom jeziku i sastavljen mali rečnik, što je kasnije omogućilo njegovu gramatičku rekonstrukciju.

Slovinski jezik, prema nekim mišljenjima jedan od kašupskih dijalekata (danas grupa poljskih dijalekata), kojim su govorili Pomoranski Sloveni (oko jezera Leba i Gardno u poljskom Pomorju) održao se duže - do sredine XX veka, iako su govorni predstavnici tog jezika takođe bili izloženi germanizaciji. Bolje je i potpunije opisan od polapskog jezika, a 1950. godine čak je napravljen i magnetofonski zapis govora jednog od poslednjih živih predstavnika tog jezika.

Slovenski jezici se međusobno razlikuju i prema tome kako je tekao proces formiranja književnog jezika u svakom pojedinom slučaju, što se razmatra u posebnom delu Uvoda u slavistiku (v. o formiranju slovenskih književnih jezika, str. 108-162).

Istorija slovenskih jezika[uredi - уреди]

Klasifikacija slovenskih jezika[uredi - уреди]

Reference[uredi - уреди]

  1. Podaci su navedeni prema knjizi: A. E. Suprun, Vvedenie v slavjanskuju filologinju, 2-e izdanie, pererabotannoe, Minsk, 1989, str. 13. Broj govornih predstavnika jednog jezika i broj predstavnika odgovarajućeg naroda nekad se ne podudara (upor. u odeljku Etnički aspekt) jer ima dosta primera da predstavnici jednog naroda svakodnevno govore jezikom koji im nije maternji i vladaju njime kao maternjim jezikom (što je, na primer, čest slučaj sa ruskim jezikom u Zajednici Nezavisnih Država, ili sa Ukrajincima u SAD i Kanadi, kojih ima oko pet miliona i koji govore engleski ili francuski jezik isto kao maternji jezik, a mnogi, verovatno, i bolje nego maternji, ukrajinski jezik). U Rusiji je 1989. godine bilo 119 865 946 Rusa (81,53%), čiji je maternji jezik ruski, 7 495 454 (5,1%) stanovnika Rusije koji nisu Rusi, a naveli su ruski kao maternji jezik i 16 405 826 stanovnika (11,1%) koji su ruski naveli kao svoj drugi jezik (prema knjizi Narodaj Rossii, 1994).

Literatura[uredi - уреди]

  • Izvorni tekst je preuzet iz knjige Uvod u slavistiku I Predraga Pipera. Knjiga se može naći u svom elektronskom izdanju na stranici na projektu Rastko. Knjiga nema eksplicitnih restriktivnih autorskih prava koja zabranjuju njeno umnožavanje. U slučaju da se problemi ipak jave, kontaktirajte Miloša.