Novi Pazar

Izvor: Wikipedia
Disambig.svg
Za drugo značenje, pogledajte članak Novi Pazar (razvrstavanje).


Novi Pazar

Novi Pazar02.JPG
Pogled na Novi Pazar sa utvrđenja

grb Novog Pazara
Opširnije
Osnovni podaci
Država  Srbija
Gradonačelnik Meho Mahmutović (SDP)
Pokrajina centralna Srbija
Okrug Raški okrug
Stanovništvo
Stanovništvo 85.604
Aglomeracija 109.327
Geografija
Koordinate
Vremenska zona UTC+1, leti UTC+2
Nadmorska visina 477 m
Površina 742 km²
Novi Pazar na karti Србије
Novi Pazar
Novi Pazar
Novi Pazar (Србије)
Ostali podaci
Poštanski kod 36300
36302
36303
36316
36318
36319
36322
Pozivni broj 020
Registarska oznaka -{NP}-
Veb-strana www.novipazar.org.rs


Koordinate: 43° 08′ 07" SGŠ, 20° 30′ 26" IGD


Novi Pazar je ekonomski i kulturni centar, pripada historičnoj regiji Sandžak. Nalazi se na 290km južno od Beograda, na dionici starog puta koji preko Ibarske magistrale vodi prema Podgorici i Jadranskom moru. Lociran je u zvjezdastoj dolini rijeka Jošanice, Raške, Deževske i Ljudske, na nadmorskoj visini od 496m. Okružen je visokim planinama Golijom i Rogoznom i Pešterskom visoravni. Ukupna površina opštine sa 100 naseljenih mjesta iznosi 742 km2. Njegov osnivač Isa-beg Ishaković je podigao grad u neposrednoj blizini srednjovjekovnog utvrđenja Trgovište, poznatog pod imenom Ras. Prvi pisani dokument koji pominje ime Novi Pazar datira iz XV vijeka, kada je Malo vijeće Dubrovačke republike odlučilo da u njemu postavi svog konzula. To potvrđuje da je grad u to vrijeme već bio razvijen, zahvaljući svom izuzetnom geografskom položaju, jer se nalazio na raskršću važnih puteva koji su vodili od Dubrovnika prema Nišu, Sofiji, Istanbulu, Solunu, Beogradu, Pešti i Sarajevu. O Novom Pazaru su pisali brojni putopisci, a čuveni Evlija Čelebija je u XVII vijeku zabilježio da je bio jedan od najvećih gradova na Balkanu. Ime Novi Pazar ušlo je u svjetske leksikone kao sinonim za Sandžak od 1878. godine, kada je na Berlinskom kongresu kao corpus separatum čitava regija nazvana Novopazarski Sandžak. Od prvog svjetskog rata, njegova sudbina postaje neizvjesna, grad intenzivno slabi i gubi na svom značaju. Kasnije, izgradnjom novih puteva preko moravsko-vardarske doline, on postaje marginalizovan, daleko od važnih saobraćajnica i komunikacija. Od tada je najnerazvijenije područje u bivšoj i sadašnjoj Jugoslaviji.

Stanovništvo[uredi - уреди]

Prema popisu iz 2011. godine, Novi Pazar ima 109.327 stanovnika. Stanovništva čine Bošnjaci (oko 87.77%), zatim Srbi (oko 10 %), zatim manji broj Albanaca 0.25%, Crnogoraca 0,30, desetak drugih nacionalnopsti sa oko 1.8%. Prema podacima Crvenog krsta i nevladinih organizacija, nekoliko desetina stanovnika čine raseljeni sa Kosova, izbjeglice iz Makedonije, BiH i Hrvatske. Prema nezvaničnim podacima, Novi Pazar broji preko 120.000 stanovnika.

Po poslednjem zvaničnom popisu stanovništva iz 2011. godine grad Novi Pazar je brojao ukupno 23.584 domaćinstava (2002. gidne 20.956 sa prosečno 4,1 članom). U odnosu na prethodni popis sproveden 2002. godine, broj domaćinstava je veći za 8%. Broj članova po domaćinstvu sada iznosi 4,6.

Prema zvaničnom popisu iz 1991. godine, Novi Pazar ima 85.583 stanovnika. Etnički sastav stanovništva čine

Prema podacima Crvenog krsta i nevladinih organizacija, oko 6.000 stanovnika čine raseljeni sa Kosova , izbjeglice iz Makedonije, BiH i Hrvatske. Prema zvanicnom popisu iz 2002. godine, Novi Pazar danas broji preko 120.000 stanovnika.

Naseljena mesta[uredi - уреди]

Aluloviće, Bajevica, Banja, Barakovac(Barakovci), Bare, Batnjik, Bekova, Bele Vode, Boturovina, Brđani, Brestovo, Cokoviće, Čašić Dolac, Deževa, Dojinoviće, Dolac, Doljani, Dragočevo, Dramiće, Golice, Gornja Tušimlja, Goševo, Građanoviće, Gračane, Grubetiće, Hotkovo, Ivanča, Izbice, Jablanica, Janča, Javor, Jova, Kašalj, Koprivnica, Kosuriće, Kovačevo, Kožlje, Kruševo, Kuzmičevo, Leča, Lopužnje, Lukare, Lukarsko Goševo, Lukocrevo, Miščiće, Muhovo, Mur, Negotinac, Novi Pazar, Odojeviće, Okose, Osaonica, Osoje, Oholje, Paralovo, Pasji Potok, Pavlje, Pilareta, Pobrđe, Požega, Požežina, Polokce, Pope, Postenje, Prćenova, Pusta Tušimlja, Pustovlah, Radaljica, Rajčinoviće, Rajčinovićka, Rajetiće, Rajkoviće, Rakovac, Rast, Sebečevo, Selakovac, Sitniče, Skukovo, Slatina, Smilov Laz, Srednja Tušimlja, Stradovo, Sudsko Selo, Šavci, Šaronje, Štitare, Tenkovo, Trnava, Tunovo, Varevo, Vever, Vidovo, Vitkoviće, Vojkoviće, Vojniće, Vranovina, Vučiniće, Vučja Lokva, Zabrđe, Zlatare i Žunjeviće.

Privreda i resursi[uredi - уреди]

Društvena privreda uglavnom ne radi, za razliku od privatnog sektora koji je veoma razvijen. Najveći resurs Novog Pazara su kreativni ljudi, koji su tokom posljednjih decenija, bez ičije pomoći, osnovali veliki broj privatnih malih i srednjih preduzeća, čiji je broj preko 6.000. Preko 500 privatnih preduzeća se bavi proizvodnjom odjeće, obuće i namještaja, a ostala pretežno uslužnim djelatnostima i trgovinom. Značajnu ulogu imaju i transport robe i putnički saobraćaj sa preko 2.650 firmi za prijevoz robe i putnika. Novi Pazar je trenutno najveći proizvođač džins odjeće u Jugoslaviji. Čitav kraj je takođe bogat prirodnim resursima. To je prostrana planinska teritorija, na kojoj se optimalno smenjuju blagi i oštri usponi, riječni usjeci i doline, visoravni, veliki kompleksi četinarskih šuma, prostrane livade i pašnjaci, a prostor ima izuzetno bogatu floru i faunu, obilje čiste vode, termalnih i mineralnih izvora (Novopazarska i Rajčinovića banja i Slatinski i Deževski kiseljak). Uz prirodne i ljudske resurse, kao i brojne spomenike kulture, Novi Pazar ima velike potencijale za održiv razvoj - proizvodnju zdrave hrane i razvoj svih vidova turizma.

Kulturni spomenici[uredi - уреди]

Novi Pazar ima burnu i bogatu prošlost. Posebnu vrijednost ovog multietničkog i multikulturnog prostora, gdje se susreću zapadna i istočna civilizacija, čine brojni kulturno-istorijski spomenici. Arheološki nalazi govore da je ovo područje bilo naseljeno još od kamenog doba - nalaz Naprelje, preko gvozdenog doba - nalaz Smolučka pećina i ranoantičkog doba - Novopazarski nalaz, te nalazišta ostataka kasnoantičkih i srednjovjekovnih utvrđenja Jeleč i Ras. Medu najvažnije kulturnoistorijske spmenike svakako spadaju: Petrova crkva sagrađena u X vijeku na ostacima poznijeg ranohrišćanskog objekta u obliku rotonde sa upisanim četvorolistom. Za Petrovu crkvu su vezana mnoga važna zbivanja iz ranije prošlosti srednjovekovne Raške, gdje je, na primjer, veliki raški župan Stefan Nemanja primio pravoslavlje; Đurdevi stupovi, zadužbina Stefana Nemanje, iz XII vijeka; manastir Sopoćani, čiji je osnivač kralj Uroš I, iz XIII vijeka (u unutrašnjosti manastira sačuvana je najdragocenija galerija raškog i vizantijskog fresko slikarstva); Gradska tvrđava sa Kulom motriljom iz XV vijeka, izgrađena po nalogu osnivača grada Isa-bega Ishakovića; Altun-alem džamija iz XVI vijeka, djelo čuvenog neimara Muslihudina Abdulganija; Amir-agin han (konak) iz XVII vijeka; Hamam (kupatilo) iz XV vijeka, poklon Isa-bega Ishakovića(osnivača grada), gradu...

Infrastruktura[uredi - уреди]

Nedostatak infrastrukture spriječava dalji razvoj. Putna mreža je nerazvijena, samo 6% kolovoza je sanirano, a 52% ulica je neizgrađeno. Vodovodna i kanaliazaciona mreža su dotrajale ( sa 60% gubitaka u vodovodnoj mreži; ne postoji sistem za prečišćavanje ). Kao najveći potrošač PTT usluga, poslije Beograda, Novi Pazar ima 10.000 nerješenih zahtjeva za telefnski priključak. Postojeća sanitarna deponija je tehnički neispravna i ugrožava sve vodotokove, a locirana je na udaljenosti od 23km od grada , na nadmorskoj visini od 1050m. Zdravstveni centar prostorno i tehnički ne zadovljava potrebe stanovništva. Gradske osnovne škole rade u 3 smjene, a veći broj školskih zgrada već duže vrijeme nije rekonstruisan. Toplovodna mreža nije rekonstruisana ni dograđivana zadnjih 18 godina. Elektroenergetska mreža nije dograđivna ni rekonstruisana posljednjih 20 godina. Do sada, ni jedna značajna investicija nije realizovana iz sredstava pomoći , iako je lokalna samouprava predala paket projekata Ministarstvu za ekonomske odnose sa inostranstvom. Druge investicije čekaju bolja vremena i sigurne zakonske okvire.

U prošlosti na području opštine Plav zanatstvo i trgovina su bili veoma razvijeni i u funkciji zadovoljenja potreba stanovništva ovog i širih područja. Tadašnji tranzitni položaj Plava koji je bio na trasi važnih puteva omogućavao je prosperitet ovoj privrednoj djelatnosti. Kada je Plav izgradnjom drugih puteva izgubio položaj i ulogu tranzitnog područja, kao i kasnijom industrijalizacijom, broj zanatskih radnji je znatno opao a mnogi zanati su potpuno iščezli. Sada na području Opštine djelatnost obavljaju 208 samostalnih preduzetničkih radnji i to pretežno trgovinsko-ugostiteljskih a znatno manje uslužnog kataktera.

Istorija[uredi - уреди]

Početkom VII veka Sloveni su naselili Balkansko poluostrvo. Jedna od najgušće naseljenih teritorija bila je dolina Raške. Lociran na ravničarskom prostoru usred Novopazarskog polja, Novi Pazar je prvobitno bio zamišljen kao baza za dalje prodore Turaka na sever. Između 1459. i 1461. udareni su temelje gradu na ušću Jošanice i Raške i dali mu ime Yeni Bazar, odnosno Novi Pazar. Njegov osnivač bio je turski vojskovođa, Isa-beg Isaković. Preko njega su prolazili važni putevi koji su povezivali Dubrovnik, Bosnu i južno primorje sa Solunom i Carigradom(danasnji Istambul). Od samog nastanka grad je imao fizionomiju orijentalnog naselja, a zbog svoje veličine i značaja nazvan je šeherom, što je bio epitet koji je nosilo malo gradova na Balkanu. U sredini se nalazila čaršija sa dućanima zanatlija i trgovaca. Po Evliji Čelebiji bilo ih je 1100. Oko čaršije bile su mnogobrojne mahale u kojima se stanovalo, a u svakoj mahali postojala je i džamija. Najveći broj mahala u gradu dobio je po graditeljima i obnoviteljima džamija. Tako se pominju: Mujezin hodžina mahala, I skender Čelebijina mahala i druge...

Po Novom Pazaru ovaj kraj je nazvan Novopazarski Sandžak, administrativno-teritorijalna jedinica, koja je do 1877. godine pripadala bosanskom pašaluku, i od Berlinskog kongresa ( 1878 ) igra važnu ulogu u politickoj istoriji Balkana. Novi Pazar je stradao u velikoj meri tokom ratnih neprilikama 1737 i 1809 godine. I pored svega, ovaj grad je imao značajnu političku i ekonomsku ulogu sve do poslednjih decenija XIX veka, kada su izgrađeni novi moravsko-vardarski putevi, zbog čega su prestali da funkcionišu stari drumovi koji su povezivali Jadran sa Istokom, putevi koji su za Novi Pazar značili život. Malo ima gradova na Balkanu kod kojih je bilo izraženo tako naglo zamiranje, kao što je to bio Novi Pazar.

Novi Pazar ima burnu i bogatu prošlost. Posebnu vrijednost ovog multietničkog i multikulturalnog prosora , gdje se susreću zapadna i istočna civilizacija, čine mnogobrojni kultuno-istorijski spomenici. Arheološki nalazi govore da je ovo područje bilo naseljeno od kamenog doba (nalaz Naprelje), preko gvozdenog doba (nalaz Smolućka pećina) iz ranoantičkog doba (Novopazarski nalaz), te nalazišta ostataka kasnoantičkih i srednjovekovnih utvrdjenja Jeleč i Ras.Medju najvažnije kulturno-istorijske spomenike svakako spadaju: Petrova crkva, sagradjena u X vijeku; Đurđevi stupovi, zadužbina Stefana Nemanje, iz XII vijeka manastir Sopoćani čiji je osnivač kralj Uroš I.Gradska tvrđava sa Kulom motriljom iz XV vijeka izgrađena po nalogu osnivača grada Isa-bega Isakovića; Altun alem džamija iz XVI vijeka jedna je od najpoznatijih otomanskih duhovnih zdanja građena zajedno sa vjerskom školom.Izgradio ju je čuveni graditelj Muslihudin Abdulgani; Amir-agin han iz XVII vijeka; Hamam (kupatilo) iz XV vijeka je poklon osnivača grada Isa-bega Isakovića.

Sport[uredi - уреди]

U Novom Pazaru postoji više sportski klubova kao što su Fudbalski Klub Novi Pazar, Fudbalski Klub Jošanica, uspešni Atletski Klub Novi Pazar , Rukometni Klub Novi Pazar , Odbojkaški Klub Novi Pazar i Akademija Fudbala AS Novi Pazar, Bokserski Klub BK Mladost. U Novom Pazaru svake godine tradicionalno održavaju se kulturne,sportske manifestacije kao što je Ramazanska ulična trka povodom Ramazana i ostalo.

Poznati ljudi[uredi - уреди]

Vanjske veze[uredi - уреди]


Naseljena mesta opštine Novi Pazar

Aluloviće • Bajevica • Banja • Bare • Batnjik • Bekova • Bele Vode • Boturovina • Brđani • Brestovo • Varevo • Vever • Vidovo • Vitkoviće • Vojkoviće • Vojniće • Vranovina • Vučiniće • Vučja Lokva • Golice • Gornja Tušimlja • Goševo • Građanoviće • Gračane • Grubetiće • Deževa • Dojinoviće • Dolac • Doljani • Dragočevo • Dramiće • Žunjeviće • Zabrđe • Zlatare • Ivanča • Izbice • Jablanica • Javor • Janča • Jova • Kašalj • Kovačevo • Kožlje • Koprivnica • Kosuriće • Kruševo • Kuzmičevo • Leča • Lopužnje • Lukare • Lukarsko Goševo • Lukocrevo • Miščiće • Mur • Muhovo • Negotinac • Novi Pazar • Odojeviće • Okose • Osaonica • Osoje • Oholje • Pavlje • Paralovo • Pasji Potok • Pilareta • Pobrđe • Požega • Požežina • Polokce • Pope • Postenje • Prćenova • Pusta Tušimlja • Pustovlah • Radaljica • Rajetiće • Rajkoviće • Rajčinoviće • Rajčinovićka Trnava • Rakovac • Rast • Sebečevo • Sitniče • Skukovo • Slatina • Smilov Laz • Srednja Tušimlja • Stradovo • Sudsko Selo • Tenkovo • Trnava • Tunovo • Hotkovo • Cokoviće • Čašić Dolac • Šavci • Šaronje • Štitare