Pirot

Izvor: Wikipedia
Pirot

Panorama Pirota
Panorama Pirota

Grb
Osnovni podaci
Država  Srbija
Upravni okrug Pirotski
Opština Pirot
Stanovništvo
Stanovništvo (2002) 57922
Položaj
Koordinate 43°09′07″N 22°35′06″E / 43.151833, 22.585
Vremenska zona srednjoevropska:
UTC+1
Nadmorska visina 367 m
Pirot na karti Србије
Pirot
Pirot
Pirot (Србије)
Ostali podaci
Poštanski broj 18300
18303
18308
Pozivni broj 010
Registarska oznaka PI


Koordinate: 43° 09′ 07" SGŠ, 22° 35′ 06" IGD


Pirot je gradsko naselje u opštini Pirot u Pirotskom okrugu. Prema popisu iz 2011. bilo je 38432 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 40267 stanovnika).

Istorija[uredi - уреди]

Pirot sa razglednice, 1900 g.

Grad je podignut na mestu rimskog utvrđenja Turres (3. vek) i utvrđenog vizantijskog gradića Quimedava (4. vek). U 14. veku spominje se kao Pirot; u 16. i 17. veku bio je lepa i bogata turska varoš. Pirotski grad (14. vek) na Hisaru, dobro očuvan; u kući Hristića (19. vek) je Muzej Ponišavlja, sa kolekcijom narodnih ćilima, po kojima je ovaj kraj veoma poznat. Crkva Sv. Paraskeva (14. vek) u Staničenju bogata je freskama. Manastir Poganovo, podignut je u poslednjoj deceniji 14. veka, a živopisan stoleće kasnije (1499. g.); freske se ubrajaju među najbolja ostvarenja toga doba. Manastir u selu Temska je iz druge polovine 16. veka; freske iz 1567 i 1654. godine; posebno je vredan monumentalni konak iz 18. veka.

Geografske odlike[uredi - уреди]

Pirot se graniči sa četiri srpske opštine Dimitrovgrad, Knjaževac, Bela Palanka i Babušnica, kao i sa Bugarskom na dužini od 65 kilometara.

U opštini Pirot nalaze se brojne poznate planine kao što su: Stara Planina, Vlaška Planina, Belava, itd.

Kroz opštinu Pirot protiču reke: Nišava, Jerma, Rasnička reka... Ova opština ima i jedno jezero - Zavojsko jezero.

Pirotska opština ima površinu 1235 km², u njoj se nalazi preko sedamdeset naselja, među kojima je i grad Pirot. Prema popisu iz 2002 godine u opštini Pirot je živelo 63791 stanovnika. U samom gradu živi oko 40 000 stanovnika. Oko 27 000 stanovnika živi u selima opštine Pirot.

Geološke odlike[uredi - уреди]

Kotlina u kojoj je nastao Pirot je tektonskog porekla, verovatno još pre oligocene starosti, a sasvim sigurno oligocene[traži se izvor od 09. 2009.]. Preživevši jezersku fazu, koja je ostavila tragove u višim regijama na visinama iznad 570 i 600 m, u obliku abrazivnih tragova[traži se izvor od 09. 2009.]. Kotlinu su u toku jezerskog trajanja ispunile debele naslage jezerskih sedimenata.

Panorama Pirota, put ka Zavojskom jezeru
Fontana u centru grada
Kej Nišave u Pirotu

Po završetku jezerske faze, negde krajem pliocena kotlina je ušla u fluvijalnu, koja i sad traje[traži se izvor od 09. 2009.]. Preko osušenog jezerskog dna poteklo je pleistocena Nišava. Iznad i ispod neogenog pokrivača nalazi se vrlo živa geološka i tektonska struktura pirotske kotline.

Dominiraju krečnjaci različite starosti i sastava. Pored toga u dobroj meri su zastupljeni tercijarni lapori i peščari. Na rasednim linijama severozapadno od Pirota - na Momčilovcu, zapadno od žukovskog mosta i na Provaliji javljaju se u izdašnoj meri stene eruptivnog porekla - andeziti.

Pojava andezitskih stena, tektonski predisponirana vrela i terme (Banjica i Dag banjica) i geološko morfološka šarolikost prostora govori o vrlo živoj i interesantnoj tektonskoj i egzogenoj aktivnosti. Međutim, ovaj prostor nije dovoljno geološki i morfološki proučen.

Reljef pirotskog kraja sastoji se od planina, brda, brežuljaka, kotlina i polja. Najbrojniji su brežuljci.

Na severu i severoistoku od Pirota pruža se Stara planina, najveća u Srbiji, sa vrhom Midžorom služi kao državna granica između Srbije i Bugarske. Spada u red najlepših srpskih planina. Rastojanje od Pirota do podnožja Midžora iznosi oko 30 km. Sa vrha Midžora, kada je vreme vedro vidi se na stotine kilometara naokolo, a Dunav se nazire kao blistava traka[traži se izvor od 09. 2009.]. Stara planina je bogata raznom vrstom divljači. Poslednjih godina razvija se planinski turizam i podignuti su mnogi objekti na Planinarskom domu i Vrelu za sport i rekreaciju.

Južni obod pirotske kotline čine ogranci Vlaške planine u čijem južnom delu je reka Jerma usekla veoma živopisnu kompozitnu dolinu. Ovom dolinom, striktno prateći korito reke izgrađen je asfaltni put koji na 12 km od ivice kotline putnika vodi do manastira Sveti Jovan Bogoslov - Poganovski manastir. Još toliko dalje prema jugu put nastavlja do Zvonačke banje.

Zapadni deo pirotske kotline čine ogranci Suve planine, koja počinje kod Pirota Belavom, preko čijih prevoja na jugozapadu prolazi asfaltni put koji preko Babušnice, Vlasotinca i Leskovca odvodi do južnog Pomoravlja. Preko prevoja, na severozapadu, prolazio je stari Carigradski drum preko Bele Palanke do Niša.

Na severu se pirotska kotlina sužava i čini usku dolinu Nišave između ogranaka Suve i Svrljiških planina, koju magistralni put, međunarodna saobraćajnica dovodi putnike do Niša. Sićevčka klisura je posle Đerdapske najveća probojnica u Srbiji, dugačka 17 km. Omanjom ostrovičkom kotlinom podeljena je na gornji kanjonski i donji klisurasti deo.

Klima[uredi - уреди]

Klima Pirota je umerena. Proleća su vlažna i prijatna, leta topla, jeseni blage i duge a zime pretežno hladne[traži se izvor od 09. 2009.]. Često duvaju vetrovi iz raznih pravaca. U zimskim mesecima preovlađuu istočni i severni vetar ili severac (košava)[traži se izvor od 09. 2009.]. S proleća povremeno duva sa juga topliji vetar. Njega nazivaju i razvigorac jer povoljno utiče na razvoj biljaka. Za vreme ostalih godišnjih doba preovlađuju vetrovi sa severozaoada i zapada koji donose kišu.

Pirot sa okolinom i gradovima Nišom, i drugim spada u najsuvlje gradove. Najviše padavina ima u maju, junu i oktobru, a najmanje u januaru februaru i julu[traži se izvor od 09. 2009.].

Najtopliji mesec je jul sa prosečnom temperaturom +22 °C, a najhladniji januar sa prosečnom temperaturom -1 °C}{činjenica|date=09. 2009.}}. U zimskim mesecima duva severac sa prosečnom brzinom od 10 km/h}{činjenica|date=09. 2009.}}.

U pirotskom kraju najviše šuma ima na Staroj, Vlaškoj planini i Vidliču. Po planinama i brdima raste šumsko drveće: pored zimzelenog, tu je i bukva, cer, hrast, breza, grab i drugo. Na planinskim predelima ima livada i bujnih pašnjaka. Na Staroj planini na Koprenu, na površini od 10 ha raste veoma retka biljka Rosulja, Rosna trava, Muholovka[traži se izvor od 09. 2009.]. Ova čudna biljka tankog, crvenkastog stabla prilagođena je za hvatanje i varanje sitnih životinja koje se nađu na njoj. List ove biljke luči lepljiv, mirišljav sok koji privlači insekte. Ovo je višegodišnja biljka, visine 10-20 cm koja raste na vlažnim predelima i veoma retko naseljuje Balkansko poluostrvo.

Privreda[uredi - уреди]

Pirot se nalazi u pograničnom prostoru Srbije prema Bugarskoj, raspolaže brojnim i po obliku pojavljivanja raznovrsnim turističkim vrednostima. Priroda dominira nad kulturno-istorijskim spomenicima ali se pri turističkoj valorizaciji mora uvažavati princip komplementarnosti kako bi se turistički potencijali iskazivali celovito.

Turistički potencijali Pirota i okoline su Planinarski dom, Zavojsko jezero, Vrelo, Zvonačka banja. U gradu se ističu Muzej Ponišavlja, uređuje se tvrđava Momčilov grad, rekonstruisan je manastir Sveti Đorđe kod sela Temska, manastir Sveti Jovan Blagoslov - Poganovski manastir; uređen je sportsko rekreativni centar između Nišave i HE „Pirot“.

Demografija[uredi - уреди]

U Pirotu živi 32414 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 38,7 godina (38,1 kod muškaraca i 39,2 kod žena). U naselju ima 13737 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,96.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.

Žerom-Adolf Blanki, prelazeći kroz Pirot, piše da je 1841. stanovništvo ovog grada bilo oko 15000.[1]

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija
Godina Stanovnika
1948. 11868 [2]
1953. 13175
1961. 18415
1971. 29298
1981. 36293
1991. 40267 39899
2002. 41290 40678
Etnički sastav prema popisu iz 2002.
Srbi
  
37749 92.79%
Romi
  
1562 3.83%
Bugari
  
326 0.80%
Jugosloveni
  
170 0.41%
Makedonci
  
60 0.14%
Goranci
  
56 0.13%
Hrvati
  
44 0.10%
Crnogorci
  
27 0.06%
Albanci
  
12 0.02%
Slovenci
  
9 0.02%
Muslimani
  
9 0.02%
Mađari
  
8 0.01%
Rusi
  
4 0.00%
Ukrajinci
  
2 0.00%
Rumuni
  
2 0.00%
Nemci
  
2 0.00%
Slovaci
  
1 0.00%
Rusini
  
1 0.00%
Bunjevci
  
1 0.00%
nepoznato
  
291 0.71%


Poznati stanovnici[uredi - уреди]

  • Svetislav Pešić
  • Jovan Stanković , poznati fudbaler
  • Vukosava "Vuka" Velimirović , prva srpska vajarka i likovni kritičar

Reference[uredi - уреди]

  1. Жером Адолф Бланки, Voyage en Bulgarie pendant l’année 1841, p. 162: la ville ... que les Bulgares nomment Pirot. Cette ville importante renferme environ quinze mille habitants.
  2. Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
  3. Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7

Vanjske veze[uredi - уреди]


Naseljena mesta opštine Pirot

Bazovik • Barje Čiflik • Basara • Bela • Berilovac • Berovica • Blato • Brlog • Velika Lukanja • Veliki Jovanovac • Veliki Suvodol • Veliko Selo • Visočka Ržana • Vlasi • Vojnegovac • Vranište • Gnjilan • Gornja Držina • Gostuša • Gradašnica • Gradište • Dobri Do • Dojkinci • Držina • Zaskovci • Izvor • Jalbotina • Jelovica • Kamik • Koprivštica • Kostur • Krupac • Kumanovo • Mali Jovanovac • Mali Suvodol • Milojkovac • Mirkovci • Nišor • Novi Zavoj • Obrenovac • Oreovica • Orlja • Osmakova • Pakleštica • Pasjač • Petrovac • Pirot • Planinica • Pokrevenik • Poljska Ržana • Ponor • Prisjan • Ragodeš • Rasnica • Rosomač • Rsovci • Rudinje • Sinja Glava • Slavinja • Sopot • Srećkovac • Staničenje • Sukovo • Temska • Topli Do • Trnjana • Cerev Del • Cerova • Crvenčevo • Crnoklište • Činiglavci • Šugrin