Prijepolje

Izvor: Wikipedia
Prijepolje

Prijepolje Panorama.JPG
Panorama Prijepolja

Grb
Osnovni podaci
Država  Srbija
Upravni okrug Zlatiborski
Opština Prijepolje
Stanovništvo
Stanovništvo ((2002)) 15031
Geografija
Koordinate
Nadmorska visina 557 m
Prijepolje na karti Србије
Prijepolje
Prijepolje
Prijepolje (Србије)
Ostali podaci
Poštanski kod 31300
31303
Pozivni broj 033
Registarska oznaka PP / PP


Koordinate: 43° 22′ 11" SGŠ, 19° 38′ 16" IGD


Prijepolje je gradsko naselje u Srbiji koje administrativno pripada opštini Prijepolje u Zlatiborskom okrugu. Predstavlja najveći grad Polimlja. Smešten je na ušću Mileševke u Lim, u podnožiju planine Jadovnik. U njegovoj neposrednoj blizini je manastir Mileševa i stari grad Mileševac. Tokom Drugog svetskog rata u njemu se vodila čuvena Prijepoljska bitka. Prema popisu iz 2002. bilo je 15031 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 15634 stanovnika).

Geografija[uredi - уреди]

Lim u Prijepolju

Prijepolje sa širom okolinom (Prijepoljski kraj) obuhvata srednje Polimlje. To je pretežno brdskoplaninski predeo o čemu svedoči i prosečna nadmorska visina koja iznosi oko 1200m. Najniža tačka oblasti je ušće Mileševke u Lim sa svojih 440m, dok visoke planine koje se uzdižu nad Limom dostižu visinu od 1734m koliko je visok vrh Katunić na Jadovniku.

Staro jezgro Prijepolja, razvilo se na aluvijalnim ravnima i rečnim terasama desne obale Lima na mestu na kom se u njega uliva Mileševka. Danas se Prijepolje razvilo oko Lima, čija ga dolina preseca pravcem jugoistok - severozapad, i njegovih pritoka Mileševke i Seljašnice. Svaka od ovih reka privlači goste u Prijepolje, svaka od njih svojim dražima:

Lim u Prijepoljskom kraju ima nekoliko pritoka, od kojih mnoge imaju pretežno bujični karakter. To su reke:

U neposrednoj blizini Prijepolja na obroncima Jadovnika smestili su se Slapovi Sopotnice, koji pobuđuju pažnju i oduševljenje sve većeg broja posetilaca koje privlači ova prirodna lepota koja je nedavno zaštićena kao prirodni spomenik.

Klima[uredi - уреди]

Klima u Prijepolju je umerenokontinentalna sa lokalnim promenama koje izaziva uticaj reljefnih oblika. Na ovakvoj klimi grad treba da zahvali podjednakoj udaljenosti od:

  • Jadranskog mora (140km) odnosno maritimne klime
  • Panonske nizije (160km) odnosno kontinentalne klime

Na sprečavanje jačeg uticaja neke od ovih klima dodatno su odgovorni visoki planinski masivi koji se prostiru između Prijepolja i središta ovih klimatskih oblika.

Prosečna količina padavina na ovom prostoru je oko 789.5 mm / m², s tim da ih je najmanje tokom zime i proleća, a najviše tokom jeseni i leta.

Prosečna temperatura je 9.3 °C, sa najvišom srednjom temperaturom od 19.1 °C u julu i najnižom od -2.8 °C u januaru.

Putna povezanost[uredi - уреди]

Grad se nalazi na raskrsnici starih karavanskih puteva koji i danas postoje.

Istorija[uredi - уреди]

Na prostoru Prijepolja postoje ostaci ljudskog stanovanja još iz praistorijskog oba pa sve do današnjih dana. Jedan od najznačajnijih arheoloških nalazišta na ovom prostoru je lokalitet Dvorine na kome je otkriven veći broj predmeta od keramike, stakla, bronze srebra i zlata, a datiran je u rimsko doba.

Najstariji pomen Prijepolja pod tim imenom je iz 1332. godine kod Gijoma Adama, a u analima Dubrovačke republike spominje se prvi put 1343. godine. Prijepolje se u srednjem veku razvijalo kao trg (tržnica) manastira Mileševa i nalazilo se na tzv. dubrovačkom drumu koji je povezivao obalu srednjeg Jadrana sa centralnim i istočnim delovima Balkanskog poluostrva. Razvoj Prijepolja stoga je usko povezan sa trgovcima koji su kroz njega prolazili i u njemu trgovali još od srednjeg veka.

Prijepolje i Polimlje bili su sastavni deo Raške i jedan od središnjih delova rane Nemanjićke države. O tome svedoči veliki broj manastira i crkava u dolini Lima. Smatra se da je župama: Dabru, Crnoj Steni, Zvijezdu, Bihoru, Ljuboviđi, Budimlju i Plavu u limskoj dolini u srednjem veku podignuto oko sedamdesetak manastira i crkava. Posle raspada srpskog carstva i poraza Nikole Altomanovića ovaj krj ulazi u sastav banovine Bosne čime je ona stekla deo nemanjićkog legitimiteta. Upravo se na nemanjićkim tradicijama, na grobu svetog Save u manastiru Mileševa, tadašnji ban Tvrtko ovenčao za „kralja Srba, Bosne i Primorja“ istakavši se za nastavljača Nemanjinog lika i dela i novog srpskog kralja. Kasnije se 1448. godine u Mileševi za hercega od svetog Save proglasio Stefan Vukčić Kosača, po čemu je i Hercegovina dobila ime. Propast srpskih srednjevekovnih država i dolazak Turaka na ove prostore nije zaobišao ni Prijepolje koje je svoje oslobođenje dočekalo tek 1912. godine u Prvom balkanskom ratu. Sve to vreme manastir Mileševa bio je duhovno i kulturno središte srpskog naroda u ovom kraju. U njemu je tokom XV veka bilo sedište Mileševske mitropolije, dok je u XVI veku u njemu radila jedna od najstarijih srpskih štamparija.

Iako su se turci zadržali na ovim prostorima o 1912. godine ovaj kraj je uzeo aktivnog učešća u značajnim borbama srpskog naroda tokom XIX veka od Prvog srpskog ustanka preko babinske bune (1875.), javorskog rata (1876.) i raoničke bune, pa sve do balkanskih ratova i konačnog oslobođenja. Odlukama Berlinskog kongresa, Raška oblast je ostala u sastavu Otomanske imperije koja je u njoj imala civilnu, dok je Austrougarska držala vojnu vlast sprečivši tako spajanje i ujedinjenje dve srpske zemlje Srbije i Crne Gore. U tom periodu na steni kraj Lima u Prijepolju, podignuta je mala katolička kapelica.

Tokom Drugog svetskog rata na ovim prostorima vođena je čuvena Prijepoljska bitka u kojoj su Nemci napali partizansku bolnicu na levoj obali Lima. Ostaci bolnice sačuvani su danas kao spomen-kompleks poginulim rodoljubima u sukobu sa okupatorom. Na prevoju Jabuka iznad Prijepolja u napadu na četničke položaje poginuo je jedan od najmlađih narodnih heroja i čuveni dečak bombaš Boško Buha, koje je tada imao svega 17 godina.

Kulturno istorijski spomenici[uredi - уреди]

Manastir Mileševa[uredi - уреди]

Glavni članak: Manastir Mileševa

Manastir Mileševa je jedan od najznačajnijih srpskih manastira poznat kao grobno mesto svetog Save i čuven po svojoj fresci „Beli Anđeo“, koja je strane putopisce XIX veka primorala na toliko divljenje, da joj, prema rečima jednog od njih, ni Đoto nije ravan. O lepoti ove freske svedoči i činjenica da je predstavljala Evropu u prvoj razmeni satelitskih signala sa Amerikom `60 godina XX veka. Pored toga u manastiru se nalazi i freska svetog Save za koju se smatra da je njegov najrealniji prikaz. Manastir je podigao između 1218. i 1219. godine srpski kralj Vladislav, a danas se nalazi pod zaštitom UNESKO-a.

Ostali kulturno-istorijski spomenici[uredi - уреди]

Pogled na Hisardžik iz manastira Mileševa

Pored Mileševe na prostoru Prijepolja nalaze se manastiri:

Stare tvrđave:

Ostaci islamske arhitekture:

Sahat-kula u Prijepolju

Demografija[uredi - уреди]

U naselju Prijepolje živi 11414 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 35,8 godina (35,0 kod muškaraca i 36,4 kod žena). U naselju ima 4448 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,38.

Stanovništvo u ovom naselju veoma je nehomogeno.

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija
Godina Stanovnika
1948. 2828 [1]
1953. 3536
1961. 5303
1971. 10904
1981. 14543
1991. 15634 15527
2002. 16332 15031
Etnički sastav prema popisu iz 2002.
Srbi
  
9411 62.61%
Bošnjaci
  
3941 26.21%
Muslimani
  
1225 8.14%
Romi
  
140 0.93%
Crnogorci
  
139 0.92%
Jugosloveni
  
42 0.27%
Hrvati
  
11 0.07%
Albanci
  
5 0.03%
Makedonci
  
4 0.02%
Česi
  
3 0.01%
Goranci
  
3 0.01%
Bugari
  
3 0.01%
Mađari
  
2 0.01%
Ukrajinci
  
1 0.00%
Rusini
  
1 0.00%
Rusi
  
1 0.00%
nepoznato
  
29 0.19%


Izvori[uredi - уреди]

  1. Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
  2. Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7

Literatura[uredi - уреди]

  • mr Milinko Femić „Prijepoljski kraj u prostoru i vremenu“

Vidi još[uredi - уреди]

Slavni ljudi[uredi - уреди]

  • Vlade Divac , poznati vrhunski košarkaš i predsednik OKS
  • Dženan Lončarević , poznati pevač
  • Sefer Halilović , vojno lice
  • Aco Pejović , poznati folk pevač
  • Vladimir Perić "Valter" , poznati heroj grada Sarajeva "Valter brani Sarajevo".
  • Fahrudin Melić , poznati profesionalni rukometaš
  • Nemanja Petrić , poznati odbojkaš
  • Saša Martinović , rukometaš
  • dr. Sadudin Musabegović, istaknuti pisac, teoretičar umjetnosti, profesor na Univerzitetu i dobitnik šestoaprilske nagrade grada Sarajeva;
  • Mihajlo Pjanovic, fudbaler
  • Ivica Dragutinovic, fudbaler
  • Aleksandar Svitlica, rukometas

Eksterni linkovi[uredi - уреди]

Commons-logo.svg U Wikimedijinoj ostavi nalazi se članak na temu: Prijepolje


Naseljena mesta opštine Prijepolje

Aljinovići • Balići • Bare • Biskupići • Bjelahova • Brajkovac • Brvine • Brodarevo • Bukovik • Vinicka • Vrbovo • Gojakovići • Gornje Babine • Gornje Goračiće • Gornji Stranjani • Gostun • Gračanica • Grobnice • Divci • Donje Babine • Donji Stranjani • Drenova • Dušmanići • Đurašići • Zabrdnji Toci • Zavinograđe • Zalug • Zastup • Zvijezd • Ivanje • Ivezići • Izbičanj • Jabuka • Junčevići • Kamena Gora • Karaula • Karoševina • Kaćevo • Kašice • Kovačevac • Koprivna • Kosatica • Koševine • Kruševo • Kučin • Lučice • Mataruge • Međani • Mijani • Mijoska • Milakovići • Mileševo • Milošev Do • Miljevići • Mrčkovina • Muškovina • Oraovac • Orašac • Osoje • Oštra Stijena • Potkrš • Potok • Pravoševo • Pranjci • Prijepolje • Rasno • Ratajska • Sedobro • Seljane • Seljašnica • Skokuće • Slatina • Sopotnica • Taševo • Hisardžik • Hrta • Crkveni Toci • Čadinje • Čauševići • Džurovo