1924

< | 19. vijek | 20. vijek | 21. vijek | >
< | 1890-e | 1900-e | 1910-e | 1920-e | 1930-e | 1940-e | 1950-e | >
<< | < | 1920. | 1921. | 1922. | 1923. | 1924. | 1925. | 1926. | 1927. | 1928. | > | >>

Događaji

Zima (jan-feb.)

• 1-4.1. - Treća zemaljska konferencija ilegalne KPJ u Beogradu - predlaže se boljševizacija partije i federativno uređenje (ranije su uglavnom govorili o "plemenima" jednog naroda).
• 10-12.1. - Konferencija Male Antante u Beogradu.
• 17.1. - Železnička pruga Bosanska Krupa - Bihać.
• 21.1. - Umro Lenjin (objavljeno 23.1., sahranjen u mauzoleju 27.1.), naslediće ga Staljin.
• 22.1. - Ramsay MacDonald je prvi laburistički premijer UK.
• 25.1. - Odbrambeni savez Francuske i Čehoslovačke.
• 25.1. - Vlada traži od Skupštine da se Radić i Maček izdaju sudu po optužbi za veleizdaju i špijunažu (afera špijunke Androlić).
• 25.1. - 5.2. - Zimske olimpijske igre 1924. u Šamoniju - Jugosloveni se takmiče u kros-kantri skijanju, sa slabim uspehom.
• 26.1. - Petrograd postaje Lenjingrad.
• 27.1. - Potpisan Rimski ugovor - podeljena Slobodna Država Rijeka, grad pripada Italiji a Sušak Kraljevini SHS, uz zajedničku upravu nad lukom. Potpisan takođe i ugovor o prijateljstvu.

• 1.2. - Velika Britanija priznala SSSR.
• 8.2. - Krnjević i Maček iz HRSS, koja je odlučila da uzme svoja mesta u parlamentu, razgovaraju u Beogradu sa opozicijom, radi rušenja Pašićeve vlade i Rimskog ugovora. Istovremeno, Stjepan Radić u Beču izjavljuje da Pašić ima tajni plan o "amputaciji" Hrvatske i njenoj podeli sa Italijom i Mađarskom (tvrdnju će ponoviti u govoru u Vrpolju, u oktobru). Oteže se sa verifikacijom mandata HRSS, bez koje ne mogu glasati.
• 10.2. - Okršaj vojske i žandarmerije sa kačakom Mehmetom Konjuhijem (Mehmedom Konjuhom), poginuli i civili, među kojima četiri žene i troje dece ili deset žena i osmoro dece. Osim Konjuhija u Polablju, aktivan je i izvesni Mehmed Mali u Drenici
• 12.2. - U New Yorku održan koncert pod naslovom Experiment in Modern Music na kome je jazz orkestar Paul Whitemana premijerno izveo Rapsodiju u plavom Georgea Gershwina, djelo koje se smatra začetnikom "simfonijskog jazza".
• 19.2. - U skupštini ratifikovan Rimski ugovor sa 123 prema 24 (Radić zakasnio).

Prol(j)eće

• 3.3. - Ukinut kalifat u Turskoj (zbačen Abdul Medžid II.) - uklonjen poslednji ostatak sultanskog političkog sistema.
• 7.3. - Formiran opozicioni blok: demokrate (Davidovićeva struja), HRSS, JMO (Spaho) i SLS (Korošec).
• 9.3. - Italija zvanično anektirala Rijeku.
• 24.3. - Nakon što je 15 HRSS-ovaca položilo zakletvu, Nikola Pašić dao ostavku (odmah dobio novi mandat).
• 25.3. - Proglašena republika u Grčkoj (Druga Helenska Republika).
• 26.3. - Svetozar Pribićević sa 14 kolega istupio iz demokratskog kluba, zbog Davidovićevog saveza sa HRSS i drugim "federalistima" u opozicionom bloku.
• 27.3. - Formirana vlada Pašić-Pribićević (ovaj drugi dobio četiri portfelja i dva podsekretara).
• 29.3. - "Radićevci" (HRSS) posle više godina dolaze u beogradski parlament (nemaju svi verifikovane mandate) - time vlada "P-P" gubi skupštinsku većinu.

• 1.4. - Adolf Hitler osuđen na pet godina zatvora zbog učešća u Pivničkom puču prethodnog novembra - odslužiće samo osam meseci, tokom kojih će diktirati Mein Kampf.
• 6.4. - Osnovan Automobilski klub Kraljevine SHS.

+ Izbori u Italiji, fašisti uz pomoć zastrašivanja dobili veliku većinu glasova.

• 12.4. - Ostavka Pašićeve vlade - kriza.
• 16.4. - Osnovan Metro-Goldwyn-Mayer.
• 18.4. - Društvo Naroda prihvatilo da interveniše u reorganizaciji finansija u Mađarskoj.

• 1.5. - Mihajlo Pupin dobio Pulicerovu nagradu za autobiografsko delo "Od pašnjaka do naučenjaka".
• 3.5. - Inženjer Rudolf Fizir konstruisao prvi jugoslovenski avion.
• 4.5. - 27.7. - Olimpijada 1924 u Parizu - gimnastičar Leon Štukelj osvojio dve zlatne medalje.
• 5.5. - Objavljen proglas HRSS (usvojen 1.5.) kojim se reafirmira republikanstvo stranke (zabranjen broj "Slobodnog doma" koji ga je objavio).
• 6.5. - Tzv. Majski manifest između Kominterne i VMRO-a, deo ideje o Balkanskoj komunističkoj federaciji.
• 10.5. - J. Edgar Hoover postavljen na čelo Istražnog biroa (prethodnik FBI).
• 19.5. - Nakon što je demokrata Ljuba Davidović vratio mandat, kriza završena time što mandat za radnu vladu, u istom sastavu kao do 12.4., ponovo dobija Nikola Pašić, (zakletva položena 21.5.).
• 24.5. - U SAD potpisan Zakon o imigraciji - dodatno ograničeno useljavanje iz južne i istočne Evrope i zabranjeno useljavanje iz istočne i južne Azije.
• 27.5. - Nakon što su verifikovani mandati Hrvatske republikanske seljačke stranke, zasedanje skupštine zaključeno do 20.10. - opozicija negoduje, nazivajući to državnim udarom.

L(j)eto

• 1.6. - Sukob komunista i orjunaša u Trbovlju, mrtvi na obe strane.

+ U Beogradu počelo snimanje filma "Kačaci u Topčideru".

• 7.6.? - Stjepan Radić u Moskvi.
• 10.6. - Fašisti kidnapovali i ubili socijalističkog lidera Đakoma Mateotija, koji je u parlamentu osudio prevare i nasilje na prošlim izborima.
• jun - Revolucija u Albaniji, na vlast dolazi Fan Noli umesto Ahmeda Zogua, koji beži u Jugoslaviju.
• 23.6. - U pograničnom incidentu na jugoslovensko-italijanskoj granici poginuo italijanski graničar.

• 1.7. - Stjepan Radić u Moskvi pristupio Međunarodnom seljačkom savezu (Seljačkoj internacionali - Krestinterni).
• 12.7. - Zabranjen rad NRPJ, paravana za KPJ.
• 15.7. - Veliki okršaj žandarmerije i vojske sa kačakom Azemom Bejtom (Azem Galica) u Galici i okolnim selima južno od Kosovske Mitrovice - 12 poginulih na strani vlasti i nezvaničnih "600 Arnauta" na drugoj.
• 16.7. - Nikola Pašić dao ostavku, traži nove izbore. Novu vladu pokušava da sastavi predsednik skupštine Ljuba Jovanović, takođe radikal.
• 28.7. - Zakletvu položila vlada Ljube Davidovića (Demokratska stranka, u koaliciji sa Korošecom i Spahom, ostavljena mesta za radićevce).
• jul - Peti svetski kongres Kominterne - u rezoluciji o nacionalnom pitanju u Jugoslaviji se zalaže za samoopredeljenje i samostalnu Sloveniju, Hrvatsku i Makedoniju.

• 1.8. - U Beogradu osnovan FK Obilić.
• 12.8. - Radić se vratio u Zagreb.
• 16.8. - Na Londonskoj konferenciji prihvaćen Dauzov plan (Dawes Plan) za isplatu nemačkih reparacija.
• 25.8. - Vlada uspostavila pokrajinsku upravu u Zagrebu.
• 28.8. - Patrijarh Dimitrije ustoličen u Peći.
• 28.8. - 5.9. - Neuspešni Avgustovski ustanak u sovjetskoj Gruziji.
• 31.8. - Ubijen Todor Aleksandrov, lider VMRO-a koji se protivio saradnji sa Kominternom.

Jesen

• 14.9. - Velika skupština HRSS, pozdravljena Davidovićeva vlada.
• 19.9. - Prvi probni koncert Radio-telegrafske stanice u beogradskoj Rakovici - početak radio difuzije u Srbiji.
• ca. 20.9. - Kralj zahteva da radićevci uđu vladu pod uslovom da polože zakletvu pred njim i da se s njima sklopi prethodno sklopi definitivan sporazum, a vladini krugovi bi ostavili takav sporazum nakon ulaska u vladu.

• 1.10. - Počeo s radom Radio Beograd (studio u zgradi Prve hrvatske štedionice, Knez Mihajlova 42, emitovanje iz Rakovice na 1650 m), prvi na Balkanu, deveti u Evropi (subvencije Ministarstva PTT ukinute 1926) ("Politika" od 2.10. najavljuje za taj dan "prvi redovni radio-koncert u Beogradu").
• 5-16.10. - Konferencija u Lokarnu - prvi korak ka sistemu kolektivne bezbednosti i normalizovanju odnosa u Evropi ("Duh Lokarna").
• 8.10. - Ministar vojni, đeneral Stevan Hadžić, dao ostavku i izazvao krizu vlade (Stjepan Radić, čiji je HRSS trebao da uđe u vladu, tražio smanjivanje vojske na polovinu, i da Hrvati služe u blizini doma).
• 12.10. - Radićev govor u Vrpolju - oštro, ali se ne isključuje sporazum sa monarhijom.
• 15.10. - Vlada Ljube Davidovića dala ostavku, na zahtev Kralja.
• 27.10. - Uzbečka SSR se pridružuje SSSR.
• 31.10. - U Milanu prvi međunarodni kongres predstavnika svetskih štednih ustanova (od 1989. Svetski dan štednje).

• 4.11. - Calvin Coolidge dobio još jedan mandat za predsednika Amerike.
• 6.11. - Nova vlada Pašić-Pribićević.
• 7.11.? - Na putu između Bijelog Polja i Šahovića ubijen Boško Bošković, bivši okružni načelnik.
• 9-10.11. - Zločin u Šahovićima - Kolašinci, Boškovićevi bratstvenici, se za njegovo ubistvo svete muslimanima bez razlike u Šahovićima i okolini.
• 10.11. - Raspuštena Skupština, izbori zakazani za 8.2. 1925, sastanak nove Skupštine za 7.3.

Zima (dec.)

• 4.12. - Zbor beogradskih studenata u znak podrške zagrebačkim kolegama koji štrajkuju zbog penzionisanja nekoliko profesora - došlo do sukoba sa policijom. Štrajkuje se i na ljubljanskom univerzitetu, Pašićeva vlada "nacionalizuje" tri univerziteta.
• 7.12. - Posvećen fra Ivan-Rafael Rodić, prvi beogradsko-smederevski nadbiskup.
• 19.12. - "Reč", list samostalnih demokrata, objavljuje isfabrikovanu verziju dokumenta o pristupanju HRSS Krestinterni.
• 22.12. - Ino-ministar Momčilo Ninčić se vratio s puta u Rim i Pariz.
• 23.12. - Vlada odlučila da rasturi HRSS i pohapsi njeno vođstvo, na osnovu Zakona o zaštiti države, jer je ocenjeno da od stranke preti "boljševička opasnost" (pristupanje Selj. internacionali). Obznana tek 2. januara/siječnja, u iščekivanju rascepa u HRSS.
• 24.12. - Ahmed-beg Zogu ušao u Tiranu (Jugoslavija ga podržava), pad Fan Nolija.
• 26.12. - Bugarski premijer Cankov stigao u Beograd.

Tokom godine

• Osnovani Udruženje srpskih četnika za Kralja i Otadžbinu, kao i Udruženje srpskih četnika Petar Mrkonjić.
• Utemeljen AEK Atena BC, košarkaški klub.
• André Breton napisao i objavio Nadrealistički manifest.

Rođenja

• 16.1. - Aleksandar Tišma, književnik, akademik († 2003)
• 22.1. - Mira Trailović, srpska pozorišna rediteljica, osnivač BITEF-a († 1989.)
• 24.1. - Benny Hill, engleski komičar († 1992.)
• 2.2. - Mira Alečković, srpska književnica († 2008)
• 10.2. - Miodrag Todorović Krnjevac, harmonikaš i kompozitor († 1991)
• 27.2. - Jovan Šajnović, srpski dirigent, profesor, dir. Beogradske opere i filharmonije († 2004)
• 28.2. - Tihomir Vrebalov, srpski genetičar, političar, akademik († 2007)
• 18.3. - Vojislav Simić (Bubiša), srpski kompozitor i dirigent
• 1.4. - Miodrag Petrović Čkalja, srpski glumac († 2003)
• 17.4. - Jovan Kratohvil, srpski vajar i sportista († 1998)
• 21.4. - Zora Korać, reditelj i urednik RTB († 2001)
• 21.4. - Ivan Maksimović, pravnik, profesor, srpski akademik († 2007)
• 30.4. - Đura Jakšić, dirigent († 1991)
• 1.5. - Enriko Josif, srpski kompozitor († 2003)
• 6.5. - Mladomir Puriša Đorđević, srpski režiser i scenarista
• 9.5. - Martin Jonaš, slikar-naivac († 1996)
• 22.5. - Charles Aznavour, francuski šansonijer, skladatelj i glumac
• 26.5. - Mike Bongiorno, italijanski TV-voditelj († 2009.)
• 6.6. - Vojislav Korać, arhitekta i akademik
• 15.7. - Petar Slovenski Stojanović, glumac, novinar, radio-voditelj († 2002)
• 21.7. - Slavko Simić, srpski glumac († 2007)
• 28.7. - Aleksandar Đorđević, reditelj († 2005)
• 2.8. - James Baldwin, američki pisac
• 23.8. - Ephraim Kishon, izraelski humorist, dramatičar, scenarist i filmski redatelj († 2005.)
• 31.8. - Ilija Stojanović, profesor univerziteta i akademik († 2007)
• 16.9. - Lauren Bacall, američka filmska glumica
• 30.9. - Truman Capote, američki pisac († 1984)
• 3.11. - Milan Kotlić, trombonista i kontrabasista († 1993)
• 6.11. - Momčilo Milankov, književnik († 1979)
• 25.11. - Ante Marković, posljednji premijer SFRJ († 2011.)
• 1.12. - Pavle Ivić, lingvista, srpski akademik († 1999)
• 7.12. - Jovanka Broz rođ. Budisavljević, supruga Josipa Broza Tita
• 10.12. - Mladen Jagušt, dirigent
• 12.12. - Nandor Glid, akademski vajar († 1997)

Smrti

• 21. siječnja - Vladimir Iljič Lenjin, ruski revolucionar, državnik, pisac; osnivač komunizma i Sovjetskoga Saveza (* 1870.)
• 2. februar - Aleksa Šantić, srpski pesnik (* 1868)
• 25. mart - Milka Grgurova-Aleksić, glumica (* 1840)
• 27. mart - Dušan Vasiljev, književnik (* 1900)
• 21. travnja - Eleonora Giulia Amelie Duse, talijanska glumica (* 1858.)
• 3. lipnja - Franz Kafka, njemački književnik (* 1883.)
• 10. jun - Giacomo Matteotti, italijanski socijalista i antifašista (*1885)
• 3. kolovoza - Joseph Conrad, engleski prozaist poljskoga podrijetla (* 1857.)
• 12. listopada - Anatole France, francuski književnik (* 1844.)
• 29. studeni - Giacomo Puccini, talijanski skladatelj (* 1858.)
• 4. decembar - Vojislav Subotić, srpski hirurg, osn. Medicinskog fak. u Bg. (* 1859)

Reference

• Chronology 1924, University of Indiana

Nobelova nagrada za 1924. godinu

• Fizika: Karl Manne Georg Siegbahn
• Kemija: nije dodijeljena
• Fiziologija i medicina: Willem Einthoven
• Književnost: Władysław Reymont
• Mir: nije dodijeljena