1903
Izvor: Wikipedia
| Milenijum: | 2. milenijum |
|---|---|
| Vijekovi: | 19. vijek – 20. vijek – 21. vijek |
| Decenija: | 1870-e 1880-e 1890-e – 1900-e – 1910-e 1920-e 1930-e |
| Godine: | 1900 1901 1902 – 1903 – 1904 1905 1906 |
| Gregorijanski | 1903 MCMIII |
| Ab urbe condita | 2656 |
| Islamski | 1320 – 1321 |
| Iranski | 1281 – 1282 |
| Hebrejski | 5663 – 5664 |
| Bizantski | 7411 – 7412 |
| Koptski | 1619 – 1620 |
| Hindu kalendari | |
| - Vikram Samvat | 1958 – 1959 |
| - Shaka Samvat | 1825 – 1826 |
| - Kali Yuga | 5004 – 5005 |
| Kineski | |
| - Kontinualno | 4539 – 4540 |
| - 60 godina | Yin Voda Zec (od kineske N. g.) |
| Holocenski kalendar | 11903 |
| Podrobnije: Kalendarska era | |
Godina 1903 (MCMIII) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom, odn. redovna godina koja počinje u srijedu po 13 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (linkovi pokazuju godišnje kalendare).
Događaji[uredi - уреди]
Januar/Siječanj[uredi - уреди]
- 1. 1. - Kralj Edvard VII. proglašen indijskim carem.
- 19. 1. - Prva radio-emisija iz SAD u Englesku.
- 22. 1. - Hay–Herránov ugovor: SAD bi od Kolumbije uzele pojas zemlje na Panamskom zemljouzu u večni najam (Kolumbijci su odbili ratifikaciju).
Februar/Veljača[uredi - уреди]
- 3. 2. - Britanci u Kanu svladali nigerijske pobunjenike.
- 11. 2. - Aleksandar i Draga posetili grob Milana Obrenovića u Krušedolu. U Zemunu ih svečano dočekao hrvatski ban Kuen Hedervari.
- 11. 2. - Oxnardski štrajk u Kaliforniji - japanski i meksički radnici se udružili.
- 15. 2. - Morris i Rose Michtom predstavili prvog plišanog medu (Teddy bear) u SAD.
- 20. 2. - Osnovano društvo Gajret za muslimanske učenike u BiH; osnivači su Safvet-beg Bašagić i Edhem Mulabdić.
- 23. 2. - Potpisan Kubansko-američki ugovor - SAD dobija područje u zalivu Guantánamo u večni najam.
Mart/Ožujak[uredi - уреди]
- 14. 3. - Senat SAD-a ratificira ugovor sa Kolumbijom.
- 18. 3. - Turska vlada odobrila nemačkom kapitalu gradnju pruge Konya - Bagdad (Bagdadska željeznica).
- 27. 3. - Masovne studentske demonstracije u Zagrebu protiv uvođenja mađarskog i njemačkog kao službenih jezika su ugušene od strane vojske.
- mart - Albanci maltretiraju vučitrnske Srbe pod izgovorom potrage za oružjem[1].
April/Travanj[uredi - уреди]
- 2. 4. - Krvavi sukob između studenata i policije u Španjolskoj
- 5. 4. (23. 3. po j.k.) - U Beogradu demonstriraju trgovački pomoćnici, navodno protiv služiteljskih isprava; pridružuju im se i đaci i velikoškolci, dolazi do meteža sa žandarmima i vojskom, u pucnjavi gine pet osoba.
- 7. 4. (25. 3. po j.k.) - "Puč od 25. marta" - kralj Aleksandar Obrenović prethodne večeri suspendovao ustav na 45 minuta kako bi raspustio Skupštinu i promenio neke zakone.
- 9. 4. - Rusifikacija Finske: car Nikolaj suspendovao ustav Velike Kneževine, guverner Nikolaj Bobrikov dobija diktatorska ovlašćenja.
- 10. 4. - U Kosovskoj Mitrovici ubijen ruski konzul Grigorij Ščerbina[2] - pobunjeni Albanci su u sukobu sa Osmanskom državom i srpskom rajom nakon što je Porta započela s nasilnim uvođenjem reformi.
- 11. 4. - Na kolodvoru u Zaprešiću izvješena mađarska državna zastava, ubijen jedan hrvatski prosvjednik.
- 14. 4. - Bugari ubijaju 165 muslimana u Makedoniji (?).
- 16. 4. - Demonstracije u Zagrebu zbog događaja u Zaprešiću.
- 19. 4. - Kišinjevski pogrom Jevreja u ruskoj Besarabiji.
- 28. 4. - 1. 5. - Solunski atentati: bugarska anarhistička grupa "Solunske čamdžije" podmetnule nekoliko bombi u osmanskom Solunu.
Maj/Svibanj[uredi - уреди]
- april/maj - Osnovan "SK Soko" najstariji fudbalski klub u Srbiji (od 1913 FK BASK).
- 1. 5. - Kralj Edward VII. u poseti Francuskoj, na koju će francuski predsednik Émile Loubet uzvratiti 6. jula - put ka Entente cordiale.
- 4. 5. - U čarki sa Turcima poginuo Goce Delčev.
- 20. 5. - Masovne demonstracije u Kraljevini Hrvatska-Slavonija protiv bana Hedervarija dovode do proglašenja opsadnog stanja u Zagrebu i demonstracija Slavena na ostalim područjima Austro-Ugarske [1]. Nemogućnost povratka državne kontrole nad kraljevinom rezultira kratkotrajnim unapređenjem bana na poziciju premijera Ugarske 27. 6. 1903.
- 24. 5. - Kreće auto-trka Pariz-Madrid, poginulo osam osoba.
- 30. 5. - 1. 6. - Vrhunac demonstracija u Zagrebu, u akciju stupa i stajaća vojska.
- maj - Sekretar Carigradske patrijaršije razgovarao sa mitropolitima u Bosni (podsticaj vladi da obnovi pregovore sa srpskim narodnim prvacima).
Jun/Juni/Lipanj[uredi - уреди]
- 1. 6. (19. 5. po j.k.) - Izbori u Srbiji, koje opozicija uglavnom bojkotuje, daju Skupštinu napunjenu isključivo vladinim poslanicima (glasalo se listićima umesto kuglicama, po zakonima koje je proglasio kralj).
- 11. 6. (29. 5. po j.k.) - Majski prevrat u Srbiji - oficiri ubili srpskog kralja Aleksandra Obrenovića i kraljicu Dragu - kraj dinastije Obrenović. Takođe ubijena Dragina braća Nikola i Nikodije Lunjevica, predsednik vlade gen. Dimitrije Cincar-Marković, ministar vojni Milovan Pavlović, ranjen ministar unutr. poslova Velimir Todorović. Novi predsednik vlade je Jovan Avakumović.
- 15. 6. - Srpska skupština vratila Karađorđeviće na presto.
- 16. 6. - Henry Ford je u Detroitu osnovao Ford Motor Company, jednog od najstarijih, najutjecajnijih i najpoznatijih svjetskih proizvođača automobila.
- 16. 6. - Izbori za nemački Rajhstag: SPD 31,8% glasova i 81 mandat a Centrum 19,8% glasova i 100 mandata itd. - udobnu većinu imaju zagovornici zaštitnih carina i flotnih zakona.
- 18. 6. (5. 6. po j.k.) - Skupština Srbije donela novi ustav (u suštini onaj iz 1888; opet jednodomni parlament itd.).
- 19. 6. - Benito Mussolini uhapšen u Bernu jer je zagovarao nasilan radnički štrajk (zabeležen kao opasan marksista).
- 25. 6. (12. 6. po j.k.) - Kralj Petar I Karađorđević položio zakletvu; novi mandat Avakumovićeve vlade.
- 27. 6. - Károly Khuen-Héderváry "pao na više": s pozicije hrvatskog bana odlazi za mađarskog premijera; novi ban je Teodor Pejačević.
- 27. 6. - Aida de Acosta prva žena koja je letela Santos-Dumontovim motorizovanim dirižablom u Parizu.
Jul/Juli/Srpanj[uredi - уреди]
- 1 - 19. 7. - Održana prva biciklistička trka Tour de France.
- 7. 7. - Austrougarskoj Vladi predat sporazum bosanske vlade i srpskih prvaka, stvar se oteže Kalajevom smrću.
- 7. 7. - Britanci zauzeli Kalifat Sokoto, priključen Protektoratu Severna Nigerija.
- 13. 7. - Umro Benjamin Kallay, zajednički ministar financija Austro-Ugarske i administrator BiH, naslediće ga grof Ištvan Burijan (do 1912) - liberalizacija.
- 23. 7. - Prodat prvi Ford Model A, kupac je jedan zubar iz Čikaga.
- 29. 7. - Vojska guši štrajkove u južnoj Rusiji (Kijev, Odesa, Tbilisi, Baku).
Avgust/August/Kolovoz[uredi - уреди]
- 2. 8. - Osnivački kongres Srpske socijaldemokratske partije i Radničkog saveza Srbije - predsednici glavne partijske uprave Dragiša Lapčević i Nikola Veličković, sekretari Kosta Jovanović i Radovan Dragović (od 13/26. 8. obnovljene "Radničke novine" zabranjene u martu).
- 2. 8. - Ilindenski ustanak u Makedoniji. Ustanici su postigli određene uspehe ali turska vojska ubrzo guši ustanak. Hiljade izbeglica iz regije našlo ubežište u Bugarskoj.
- 4. 8. - Kardinal i patrijarh Venecije Giuseppe Melchiorre Sarto postaje papa Pio X. (do 1914).
- 6 - 15. 8. - Štrajk rudara u Senjskom rudniku, Srbija, zbog nesreće i otpuštanja radnika - prihvaćeni zahtevi štrajkača (6. avgust je kasnije postao Dan rudara u Srbiji).
- 10. 8. - Požar u Pariškom metrou, 84 poginulih.
- 12. 8. - Kolumbijski Senat odbija ugovor s SAD-om o gradnji Panamskog kanala.
- avgust - U Koraćici kod Mladenovca ubijen liberalni političar Janićije Popović[3].
- 14 - 16. 8. - Skupština primorskih Srba u Splitu - Antun Puljezi iz Dubrovnika izabran za predsednika upr. odbora Srpske narodne stranke, Antun Fabris sekretar.
- 18. 8. - Još dvije "Zaprešićke žrtve" u prosvjedima protiv mađarske zastave.
- 30. 7. - 23. 8. - Drugi kongres RSDRP u Briselu i Londonu: Ruska socijal-demokratska radnička partija se podelila na boljševike i menjševike.
- 23. 8. - Počinje VI cionistički kongres, poslednji na kome učestvuje Theodor Herzl - izložen je britanski ugandanski program, ponuda 13.000 kv. km u današnjoj Ugandi i Keniji kao privremeni jevrejski nacionalni dom.
- krajem avgusta - Ugušena vojna zavera u Nišu (protivnici majskih zaverenika).
Septembar/Rujan[uredi - уреди]
- 1. 9. - Makedonski pobunjenici digli u zrak mađarski parobrod, 29 mrtvih.
- 21. 9. (8. 9. po j.k.) - Izbori u Srbiji, velika većina za radikale.
- 29. 9. - Pruska je prvi entitet koji zahteva obavezne vozačke dozvole.
- ca. septembar - U Turskoj se uvodi agnam, porez na krupnu stoku, što izaziva negodovanje Srba; kupljenje oružja iz srpskih sela Donjeg Kolašina i pljevaljske kaze.
Oktobar/Listopad[uredi - уреди]
- 1. 10. - Nemac Reinhold Burger patentirao termos bocu.
- 15. 10. - Osnovan Muzej grada Beograda.
- oktobar - Sporazum iz Mürzstega između Austrougarske i Rusije za reformsku akciju u otomanskoj Makedoniji (i Staroj Srbiji).
Novembar/Studeni[uredi - уреди]
- 2. 11. - SAD šalje tri ratna broda u Panamu
- 3. 11. -
Panama proglasila nezavisnost od Kolumbije. - 6. 11. - SAD priznaje Panamu kao nezavisnu državu
- 7 - 8. 11. - Trumbić i Smodlaka u Dalmatinskom saboru: "narod će živjeti i poslije nje!" (Monarhije) "I van nje i izvan nje!!" - politika Novog kursa u Dalmaciji (Supilo, Čingrija, Smodlaka, Trumbić) - za jedinstvo Srba i Hrvata.
- 12. 11. - 10 000 Kineskih vojnika ulazi u Mandžuriju gdje su Rusi. (?)
- 18. 11. - Hay–Bunau-Varillin ugovor između SAD i Paname, stvorena Zona Panamskog kanala kao teritorija SAD (do 1979).
Decembar/Prosinac[uredi - уреди]
- 1. 2. - Prikazan kratki američki film "Velika pljačka vlaka", prvi vestern.
- 7. 12. - Umro skopski episkop Firmilijan Dražić, nasleđuje Sevastijan Debeljković.
- 15. 12. - Pregovori sa Burijanom o srpskoj crkveno-školskoj autonomiji u BiH, traju do 7. 1.
- decembar - Krenula Britanska ekspedicija na Tibet.
- 17. 12. - Braća Wright izveli prvi let motornim upravljanim zrakoplovom.
- 30. 12. - Požar u Čikaškom kazalištu Iroquois, gine 578 ljudi.
- decembar, krajem - Sukob (pljačkaške?) čete iz Srbije sa turskom patrolom kod Sjenice.
Tokom/tijekom godine[uredi - уреди]
- Velika Britanija i Holandija najupornije osuđuju ubistvo poslednjeg Obrenovića.
- Kneževina Crna Gora podeljena na pet oblasti (8. 4.?).
- HE Jaruga na Krki, snaga 6 MW.
- Osnovana Srpska banka u Mostaru.
- Predložen Thompsonov model atoma ("puding od šljiva").
- Osnovana firme Harley-Davidson, Kraft Foods, Telefunken.
- Prvi put dodeljena književna nagrada Prix Goncourt.
Rođenja[uredi - уреди]
- 5. 1. - Milan Bajšanski, srpski dirigent i kompozitor († 1980)
- 12. 1. - Igor Kurčatov, nuklearni fizičar († 1960)
- 11. 2. - Dušan Timotijević, novinar i filmski kritičar († 1967)
- 13. 2. - Georges Simenon, književnik († 1989)
- 21. 2. - Raymond Queneau, književnik († 1976)
- 28. 2. - Vincente Minnelli, režiser († 1986)
- 3. 3. - Rodoljub Malenčić Rodac, pravni, fotograf, fudbalski golman, prvi naš akred. olimp. izveštač († 1959)
- 9. 3. - Nada Purić, narodni heroj († 1941)
- 13. 3. - Kosta Petković, geolog, srpski akademik († 1987)
- 21. 3. - Vlado Zečević, sveštenik i partizan († 1970)
- 24. 3. - Adolf Butenandt, njemački kemičar († 1995.)
- 25. 3. - Blagoje Parović-Šmit, revolucionar, španski borac († 1937)
- 19. 4. - Eliot Ness, agent Biroa za prohibiciju († 1957)
- 24. 4. - José Antonio Primo de Rivera, španski falangista († 1936)
- 25. 4. - Andrej Kolmogorov, matematičar († 1987)
- 27. 4. - Momčilo Stevanović, srpski slikar i prof. ALU u Bg. († 1990)
- 2. 5. - Benjamin Spock, pedijatar († 1998)
- 3. 5. - Bing Crosby, pevač i glumac († [[1977]))
- 8. 5. - Fernandel, francuski glumac († 1971)
- 29. 5. - Bob Hope, komičar i glumac († 2003)
- 4. 6. - Dragoljub Pavlović, srpski književni istoričar i kritičar († 1966)
- 6. 6. - Aram Hačaturjan, kompozitor († 1978)
- 8. 6. - Marguerite Yourcenar, belgijska spisateljica († 1987.)
- 11. 6. - Olga Karađorđević, kneginja Jugoslavije († 1997)
- 16. 6. - Ona Munson, američka glumica
- 19. 6. - Lou Gehrig, igrač bejzbola († 1941)
- 22. 6. - John Dillinger, pljačkaš banaka († 1934)
- 25. 6. - George Orwell, britanski književnik i novinar († 1950.)
- 27. 6. - Slaviša Vajner Čiča, narodni heroj († 1942)
- 2. 7. - Olav V, kralj Norveške († 1991)
- 14. 7. - Irvin Ston (Irving Stone), američki pisac. († 1989).
- 3. 8. - Dušan Baranin, književnik († 1978)
- 3. 8. - Habib Bourguiba, prvi predsednik Tunisa († 2000)
- 7. 8. - Louis Leakey, arheolog i naturalista († 1972)
- 3. 9. - Risto Ratković, književnik († 1954)
- 11. 9. - Frano Alfirević, hrvatski pjesnik, esejist i putopisac († 1956.)
- 11. 9. - Theodor Adorno, filozof († 1969)
- 13. 9. - Branimir Ćosić, srpski književnik († 1934)
- 13. 9. - Claudette Colbert, glumica († 1996)
- 25. 9. - Mark Rothko, slikar († 1970)
- 1. 10. - Vladimir Horowitz, američki pijanist ruskog porijekla († 1989.)
- 4. 10. - John Vincent Atanasoff, kompjuterski inženjer († 1995)
- 7. 11. - Konrad Lorenc, austrijski prirodnjak, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1973. godine. († [[
- 17.12. - Erskine Caldwell, američki književnik († 1987.)
- 4. 12. - Cornell Woolrich, američki pisac
- 28. 12. - John von Neumann, matematičar († 1957)
Smrti[uredi - уреди]
- 2. 1. - Bono Dobroslav Nedić, književnik (* 1841)
- 3. 1. - Alois Hitler, Adolfov otac (* 1837)
- 1. 2. - Sir George Gabriel Stokes, matematičar i fizičar (* 1819)
- 8. 2. - Franjo Miličević, bh. književnik i tiskar (* 1835)
- 14. 3. - Matija Ban, književnik, političar (* 1818)
- 16. 3. - Roj Bin
- 17. 4. - Ivan Jesse Kujundžić, književnik (* 1842)
- 28. 4. - Stevan Binički, oficir austrijske pa srpske vojske (* 1840)
- 4. 5. - Goce Delčev, bugarsko-makedonski revolucionar (* 1872)
- 4. 5. - Peko Pavlović, crnogorski vojvoda (* 1828)
- 8. 5. - Paul Gauguin, francuski slikar i grafičar (r. 1848.)
- 11. 6. (29. 5. po starom kal.) -
- Aleksandar i Draga Obrenović (* 1876 i 1864)
- Dimitrije Cincar-Marković, predsednik srpske vlade (* 1849)
- Milovan Pavlović, srpski ministar vojni (* 1842)
- 13. 7. - Benjamin Kalaj, austrougarski političar (* 1839)
- 20. srpnja - Papa Leon XIII (r. 1810.)
- 21. 7. - Panta Srećković, istoričar i akademik (* 1834)
- 1. 8. - Calamity Jane, žena s Divljeg zapada (* 1852)
- 1. 11. - Theodor Mommsen, njemački povjesničar i političar, Nobelova nagrada za književnost 1902.
- 13. 11. - Camille Pissarro, slikar (* 1830)
- 7. 12. - Firmilijan Dražić, skopski episkop (* 1852)
- 8. 12. - Herbert Spencer, filozof (* 1820)
- 28. 12. - Nikolaj Fjodorov, ruski religiozni mislilac i filozof (*1829)
Nobelova nagrada za 1903. godinu[uredi - уреди]
- Fizika: Antoine Henri Becquerel, Marie Curie i Pierre Curie
- Kemija: Svante Arrhenius
- Fiziologija i medicina: Niels Ryberg Finsen
- Književnost: Bjørnstjerne Bjørnson
- Mir: Sir William Randal Cremer
Reference[uredi - уреди]
- ↑ Istorija srpskog naroda, knj. 6 tom 1, str. 284
- ↑ Više: Ubistvo konzula Ščerbine, Živorad Janković, pravoslavlje.spc.rs
- ↑ Feliks Kanic, Srbija - Zemlja i stanovništvo, SKZ Beograd 1985, str. 341
U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:
