Banatski Karlovac

Izvor: Wikipedia
Banatski Karlovac

Pravoslavna crkva u mestu
Pravoslavna crkva u mestu

Osnovni podaci
Država  Srbija
Pokrajina  Vojvodina
Upravni okrug Južno-banatski
Opština Alibunar
Stanovništvo
Stanovništvo (2002) 5820
Gustina stanovništva 97 st/km²
Položaj
Koordinate 45°02′30″N 21°00′35″E / 45.041666, 21.009666
Vremenska zona srednjoevropska:
UTC+1
Nadmorska visina 99 m
Površina 60,2 km²
Banatski Karlovac na karti Srbije
Banatski Karlovac
Banatski Karlovac
Banatski Karlovac (Srbije)
Ostali podaci
Poštanski broj 26320
Pozivni broj 013
Registarska oznaka PA


Koordinate: 45° 02′ 30" SGŠ, 21° 00′ 35" IGD

Banatski Karlovac je grad u južnom Banatu u Vojvodini u Srbiji. Pripada opštini Alibunar. Zanimljivo je da je Banatski Karlovac veće mesto od Alibunara, ali da ipak nije opštinsko središte.

Prema popisu iz 2002. bilo je 5820 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 6286 stanovnika).

Geografija[uredi - уреди]

Veći deo katastarskog područja Banatskog Karlovca pripada prirodnom rezervatu Deliblatska Peščara. Vikend naselje Devojački Bunar pripada Banatskom Karlovcu.

Kroz naselje prolazi međunarodni put Beograd-Vršac-Temišvar, magistralni put E-94. Takođe, kroz naselje prolazi i železnički pravac Beograd-Vršac-Temišvar. Od Beograda je udaljen 65 km, od Pančeva 40 km i Vršca 25 km.

Istorija[uredi - уреди]

Mesto je naseljeno 1802. godine planski i dobilo je naziv Karlsdorf po ondašnjem ministru rata i mornarice nadvojvodi Karlu. Prvobitno su bili naseljeni Nemci iz badenske oblasti, a uskoro se doseljava i slovensko stanovništvo, uglavnom katoličke veroispovesti, iz opština Karašova,Lupak i Klokotič.

Tokom istorije mesto je menjalo nazive. Od osnivanja nosi naziv Karlsdorf, potom 1894. postaje Karolyfalva, pa 1902. Temeskarolyfalva, onda 1911. Karolyfalva, da bi 1912. postao Oca. Posle Prvog svetskog rata ulazi u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i 1921. menja naziv u Karlovo selo, pa 1922. postaje Karlsdorf da bi 1926. konačno postao Banatski Karlovac. Jedno kraće vreme, od 1950. do 1953. je bio Banatsko Rankovićevo.

Reskriptom Ratnog saveta, od 17.septembra 1800 godine, naređeno je osnivanje jedne naseobine na poljskim dobrima „Podbršće“ i „Mali Alibunar“ za doseljenike Nemace iz Rajha. 1801 god.organizovana je naseobina, 14. maja prispelo je već 212 porodica. 25 jula odobrio je ratni Savet da se nova naseobina nazove „Karlzdorf“ (Karlsdorf), po erchercogu Karlu. Sem pomenuta dva poljska dobra, karlzdorvskom ataru je dodeljeno i poljsko dobro „Oca“. U proleće 1803 godine uselili se kolonisti u svoje kuće. 28. oktobra osvećeno je groblje. Krajem novembra 1804 god. dobila je naseobina sveštenika, a 1806 počela graditi crkva. Na mesta nekih pomrlih kolonista, doselili su se drugi, poneki iz Krašove. 1809. bilo je 190 naseljenih domova.

1845 god.Karlsdorf, koji je do toga vremena pripadao nemačko-banatskoj graničarskoj regimenti, dodeljen je srpsko-banatskoj graničarskoj regimenti i postao sedištekompanije. Iste godine osnovale su zanatlije svoju rufetsku organizaciju.

Za vreme vojnih operacija 1848 god. alibunarski tabor srpske vojske imao je svoju predstražu u Karlzdorfu, koja je 30. novembra i 8. decembra potisnuta od Mađara, 1849 god.naneli su skakavci grdnu štetu. Vrščani su požurili u pomoć stanovnicima da unište skakavce.

1854 god.popisano je u mestu 2278, aukopno u kompaniji, kojoj su sem Kalzdorfa pripadali Petrovoselo i Nikolinci, 9430 duša.

1869 god.otvorio je Gustav Jaroš prvu apoteku. Iste godine osnovao je Lorenc Kalitović ciglanu. 1870 god. uređena poštanska služba; 1871. telegrafska, a 1893 telefonska.

1873 god. dozvoljeno je opštini održavanje nedeljnih i godišnjih vašara.

1873 god. pripojen je Kalzdorf temišvarskom komitatu, postao sedište okružnog suda i dobio je sreski sud. Ali je već 1876 god. prenet je okružni sud u Belu Crkvu. 1881 god. uređeno je viđenje posedne knjige ( grundbuh ). 1890 god. sazidana je nova opštinska kuća. 1874 god. osnivan je novčani zavod „Kalsdorfer Sarkasa“, akciono društvo, a 1882 god.“Karsdorfer Spar-und Kreditverein“,koi je 1884 god. kao prvi postao akcionarsko društvo.

1876 god.osnovao Filip Herc fabriku salame i mesnih proizvoda, a 1879 god.i dobro uređen obor. A od društva treba spomenuti: Poljoprivredno Društvo ( osnovano 1868 god ), Kasinu ( osnovano 1879. ) Pogrebno Društvo ( osnovano 1891 god.) Dobrovoljne Vatrogasce ( osnovano 1884 god.) Zemljoradničko Društvo ( osnovano 1901 god.) 1875 god. podigao je Filip Herc jedan moderan hotel. 1880 parkiran je jedan deo pijace.

1881 god. Johan Matje i njegova supruga podižu grobljansku kapelu, posvećenu Sv. Martinu. 1885 god. organizovana je rimokatolička crkvena opština.

8. decembra 1894 god. otvorena je karlzdorfska železnička stanica, na novosagrađenoj pruzi Vršac-Kovin. 1894 god. osnovana je Šegrtska Škola, a 1898. poljoprivredna povrtna škola. 1. septembra 1900 god. preuzela je država opštinsku osnovnu školu i zavela mađarski nastavni jezik. 1902 god. sazidana je nova školska zgrada sa osam učionica.

Od 1897 .do 1902 god. izlazile su u Karlzdorfu novine „Karolyfalvaer Wuchenblatt“. Urednik je bio tamošnji advokat Dr. Jovan Verner, a štampane u vršaćkoj štampriji Vetela i Veronića.

1903 god. prenela je „Karlzdorfska Štedionica“ a,d. Svoje sedište u Belu Crkvu, a u Karlzdorfu je ostao samo filijala iste štedionice. 1915 god. prestao je samostalno da radi „Zavod za štednju i predujam“ i postao je filijala Pančevačke Pučke Banke.

1907 god. premeštana nedeljna pijaca do železničke stanice, a iduće, 1908 god. i godišnji vašari. Stoga je to zemljište u tu svrhu nasipano i isplanirano.

Napredovnje ove bogate opštine pokazuje najbolje brojni prirast stanovništva. Popisano je: 1869 g. 2762 stanovnika, 1880.:2832 stanovnika, 1890 g.3378 stanovnika, 1900 g.3504 stanovnika, 1910 g.3835 stanovnika, 1921 g. Popisano 3604 stanovnika, od kojih je bilo Srba-101, Čehoslovaka-2, ostalih Slovena-21, Rumuna-44, Italijana-1, Nemaca- 3360, Mađara-74.

Značajna je bila 1923 godina. Podignuta je električna centrala svotom od 400.000.-dinara. 1926 god. otvorena je u Karlzdorfu sekcija šumske uprave za područje Deliblatske Peščare. Iste godine osnovana je srpska čitaonica. U prvoj polovini 1927 godine instalisano je prvih osam radioprijemnih aparata.

Demografija[uredi - уреди]

U naselju Banatski Karlovac živi 4721 punoletni stanovnik, a prosečna starost stanovništva iznosi 41,3 godina (39,8 kod muškaraca i 42,7 kod žena). U naselju ima 1985 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,93.

Etnički sastav mesta je znatno promenjen posle Drugog svetskog rata kada je nemačko stanovništvo deportovano, a kolonizovano je stanovništvo iz zapadne Srbije.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je blaži pad u broju stanovnika.

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija
Godina Stanovnika
1948. 5834 [1]
1953. 5186
1961. 6025
1971. 6273
1981. 6319
1991. 6286 5926
2002. 6223 5820
Etnički sastav prema popisu iz 2002.
Srbi
  
5336 91.68%
Mađari
  
103 1.76%
Rumuni
  
71 1.21%
Jugosloveni
  
53 0.91%
Makedonci
  
37 0.63%
Romi
  
33 0.56%
Crnogorci
  
20 0.34%
Hrvati
  
15 0.25%
Slovaci
  
15 0.25%
Slovenci
  
7 0.12%
Nemci
  
7 0.12%
Vlasi
  
7 0.12%
Bugari
  
7 0.12%
Česi
  
4 0.06%
Muslimani
  
4 0.06%
Rusi
  
3 0.05%
Ukrajinci
  
1 0.01%
Goranci
  
1 0.01%
Bunjevci
  
1 0.01%
Albanci
  
1 0.01%
nepoznato
  
28 0.48%


Galerija[uredi - уреди]

Reference[uredi - уреди]

  1. Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
  2. Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7

Korišćena Literatura

  1. Letopisi opština u južnom Banatu napisao Filiks Mileker ISBN 86-85075-04-1
  2. Izvor Monografija Podunavske oblasti 1812-1927 sastavio Dr, Vladimir Margan biv. Predsednik Oblasnog odbora Komesar Oblasne Samouprave, objavljeno 1927„Napredak Pančevo,,
  3. Teritorija Podunavske Oblasti napisao Dr. Vladimir Margan Predsednik Obl. Odbora Smederevu 1928.*
  4. Istorijiski preglad Podunavske Oblasti Banatski deo napisao: Felix Milecker bibliotekar i kustos gradske biblioteke i muzeja u Vršcu 1928.
  5. A delibláti homok hőmérséklet ingadozása-u.a. (Mathem. És természtud. Ertes. 1903)
  6. Délmagyar. őskori régisiségi leletei; Milecker Felix Temesvár 1891.
  7. Der europäische Flugsand J. 1873.
  8. Banatski živi pesak. H.Košanin. (Politika. 22/ XII-1923.).
  9. Letopisa Period 1812 – 2009. Šušara u Deliblatskoj Peščari Napisao M. Marina:( Beč 2009) Sastavio od Pisanih tragova, Letopisa, po predanju o selu Banatskom Karlovcu nastanak sela ko su bili Dosenjenici čime se bavili meštani: :[1]
  10. „M.Marina“[2] 2009 g. Ma kakve mu bile mane i nedostaci, nedorečenosti, ali je suština i jezgro ovog rada je ostalo i ostaće netaknut. Neki delovi imaće samo svoj istorijski značaj, ali svi ostali zadržače i sačuvaće u punoj meri svoju naučnu vrednost. Jedno se ipak ne može osporiti, da smo bar udarili temelj, da smo pokazali pravac i obeležili put na kome se valja kretati ako želimo uspešan rad na polju naše istorije. Pa ako i nismo postigli više, nego samo toliko da smo dali podstrek drugima, od nas vičnimjima, mudrijima, koji će ovaj i ovakav posao bolje i savršenije obaviti nego mi tada smo već time učinili dosta „M. Marina“

Vanjske veze[uredi - уреди]