Susa

Izvor: Wikipedia
Disambig.svg Za ostala značenja v. Susa (razvrstavanje).
Krilata sfinga iz palače Darija Velikog u Susi.
Drevna Mezopotamija
EufratTigris
Asirologija
Gradovi / kraljevstva
Sumer: UrukUrEridu
KishLagašNippur
Akadsko Carstvo: Akkad
BabilonIsinSusa
Asirija: AssurNiniva
Dur-SharrukinNimrud
BabilonijaKaldeja
ElamAmoriti
HuritiMitanni
KasitiUrartu
Kronologija
Sumerski kraljevi
Asirski kraljevi
Babilonski kraljevi
Jezik
Klinasto pismo
SumerskiAkadski
ElamskiHurijski
Mitologija
Enûma Elish
GilgamešMarduk

Susa (na perzijskom: شوش Šuš) je grad u iranskoj pokrajini Huzestan. Prema procjenama iz 2006. godine je imao 64.960 stanovnika.[1]

Historija[uredi - уреди]

Susa (biblijski Šušan; također grčki: Σέλεύχεια, transliterirano Seleukeia ili Seleukheia; latinski Seleucia ad Eulaeum; moderni Shush, koordinate: 32.18922° N 48.25778° E) bio je drevni grad u Elamskom, Perzijskom i Partijskom carstvu u Iranu, smješten oko 240 km istočno od rijeke Tigris u današnjoj provinciji Kuzistan u Iranu. Osim što je vrijedno arheološko nalazište, Shush je danas i živopisno naselje zahvaljujući tome što šijitski muslimani i perzijska židovska zajednica štuju proroka Danijela.

Susa je jedno od najstarijih naselja u regiji, vjerojatno osnovano oko godine 4000. pne.; iako prvi tragovi seoskog života datiraju oko 7000. pne.. Dokazi o civilizaciji koja je bojala grnčariju datiraju do 5000. pne.. U historijskom dobu, Susa je bila prijestolnica Elamskog Carstva. Ime dolazi od elamskog jezika; različito se piše (Šušan, Šušun etc.) i izgleda da je izgovarano kao Šušən. Šušan je bio napadan i od Babilonskih carstva i od Asirskog Carstva u nasilnim najzedma. Nakon babilonskog osvajanja, za ime se pogrešno vjerovalo da dolazi od semitske riječi Šušan, "ljiljan."

Susa se spominje u Ketuvimu u Hebrejskoj Bibliji, uglavnom u knjizi o Esteri, ali također jednom u knjizi o Nehemiji i Danijeli. I Danijel i Nehemija su živjeli u Susi za vrijeme Babilonskog ropstva u 6. vijeku pne.. Estera je postala tamošnja kraljica i spasila Židove od genocida. Grob za koga se pretpostavlja da pripada Danijelu se nalazi u oblasti Suse, i poznat je pod nazivom Shush-Daniel. Grob je označena neobičnim bijelim stožastim kamenom, koji nije simetričan.

Ploča koju je godine 1854. pronašao Henry Austin Layard u Ninivi otkriva Asurbanipala kao "osvetnika", koji traži odmazdu za poniženja koja su Elamiti činili Mezopotamcima kroz vijekove:

"Susu, veliki sveti grad, mjesto njihovih bogova, sjedište njihovih misterija, osvojih. Ušoh u njihove plače, otvorih njihove riznice gdje srebro i zlato, roba i bogatstvo bijahu prikupljeni... Uništih zigurat Susin. Razbih njene sjajne bakarne rogove. Razbih hramove Elama u paramparčad; njihove bogove i božice razbacah po vjetru. Uništih grobove njihovih drevnih i nedavnih kraljeva, I izložih ih suncu, i ponesoh njihove kosti u zemlju Ašura. Poharah Elam i na njihovu zemlju posijah sol."[2]

Danijel 8:2 Ja promatrah u viđenju, i evo kako, u viđenju, ja bijah u Suzi tvrđi, koàja je u pokrajini Elam. Ja promatrah u viđenju, i ja sam bijah uz rijeku Ulaj

Grad su nakon toga relativno brzo preuzeli ahemenidski Perzijanci pod Kirom Velikim godine 538. pne.. Pod Kirovim sinom Kambizom II, prijestolnica carstva se premjestila iz Pasargadae u Susu.

Islamska umjetnost: Vrč s ružinim laticama, 8-9. vijek

Grad je izgubio dio svoje važnosti nakon osvajanja od strane Aleksandra Makedonskog godine 331. pne. i uništenja prvog Perzijskog Carstva, ali nakon što je veliko Aleksandrovo carstvo propalo po njegovoj smrti, Susa je uz Ktesifon postala jednom od dvije prijestolnice Partije. Susa je pala pod Selekuidsko Carstvo pri čemu je dobila ime Seleukeia. Susa je često služila kao utočište za partijske a kasnije, perzijske sasanidske kraljeve jer su Rimljani opljačkali Ktesifon pet puta između 116. i 297. n.e. Partski vladari su imali običaj zimovati u Susi, a ljetovati u Ktesifonu.

Rimski car Trajan osvojio je Susu 116. n.e., ali se zbog pobune u pozadini morao povući. To osvajanje je predstavljalo najistočniju točku do koje su doprle rimske vojske u svojoj historiji.

Susa je uništena najmanje dva puta u svojoj historiji. Godine 647. pne., asirski kralj Asurbanipal je uništio grad za vrijeme rata tokom koga su građani Suse bili njegovi neprijatelji. Drugo uništenje Suse se dogodilo 638. n.e., kada su muslimanske vojske prvi put osvojile Perziju. Susa je konačno i potpuno uništena godine 1218. od strane Mongola. U godinama što su slijedile, drevni grad je postupno napušten.

Moderna Susa[uredi - уреди]

U posljednje vrijme su nalazišta ugrožena od strane nelegalnog iskopavanja, bacanja smeća od lokalnih vlasti i planova da se na još neiskopanom području sagradi autobusni kolodvor.[3]

Izvori i bilješke[uredi - уреди]

V. također[uredi - уреди]

Vanjski linkovi[uredi - уреди]